T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018 / 588
KARAR NO : 2018 / 660
KARAR TR : 22.10.2018
ÖZET : İcra takibi sırasında davacı bankadan tahsil edilen cezaevi yapı harcının iadesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARA R
Davacı :Y. ve K. Bankası A.Ş.
Vekilleri :Av. M. Ö. Av. E. T.
Davalı :Adalet Bakanlığı
Vekilleri :Av. H. N. Ç. K. Av. K. K. Ş.
OLAY:Davacı vekili dilekçesinde özetle; MüvekkiliBankanın alacaklı olduğu Adana 10. İcraMüdürlüğünün E:2014/l7109 sayılıdosyasında tahsil edilen alacak üzerinden hesaplanan 91.315,50 TLtutarındaki cezaevi yapı harcının; hukuka aykırıolarak tahsil edildiği iddiasıyla, söz konusu harcın yasalfaiziyle birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle idari yargı yerindedava açmıştır.
DavalıAdalet Bakanlığı vekili süresi içinde verdiğisavunma dilekçesinde; İcra İflas Kanununun 16. maddesiuyarınca icra dairesince yapılmış ve tahsil edilmişharç işleminden dolayı İcra Mahkemesinde davaaçılması gerektiği, dolayısıylauyuşmazlığın çözüm ve görümündeAdli Yargının görevli olduğu görüşüyledavanın görev yönünden reddi gerektiğinisavunmuştur.
ADANA1. VERGİ MAHKEMESİ : 28.11.2017 gün ve E:2017/789sayılı kararında; “…Dava dilekçesi veeklerinin incelenmesinden, davacı tarafından, Adana 10. İcraMüdürlüğünün E:2014/l7109 sayılıdosyası nedeniyle 20/04/2017 tarihinde tahsil edilen 91.315,50 TLtutarındaki cezaevi yapı harcının; hukuka aykırıolduğu iddiasıyla yasal faiziyle birlikte tarafına iadesiistemiyle bakılmakta olan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Davalıidarece; dava konusu uyuşmazlığın icramüdürlüğü işlemine ilişkin olduğu, 2004sayılı İİK md.4/1 gereğince icra iflas dairelerininmuamelelerine karşı yapılan şikayet ve itirazlarınincelenmesinin icra mahkemelerinde bakılması gerektiği, davakonusu tahsil harcının İİK mevzuatıçerçevesinde eşitler arası bir ilişkideoluşturulduğu belirtilerek uyuşmazlığın İcraMahkemelerince çözülmesi gerektiğinden bahisle görevitirazında bulunulmuşsa da; mahkememizin 2017/326 E.-2017/429 K.sayılı dosyasında 11.05.2017 tarihinde davanıngörüm ve çözüm yerinin adli yargı olduğugerekçesiyle verilen "Görev yönünden reddine"dair kararın, Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. Vergi DavaDairesi'nin 2017/1170 E.-2017/1331 K. dosyasının 15.09.2017 tarihlikararında "Bu itibarla, harç alınmasına dayanakgösterilen satış işleminin usul ve yasayaaykırılığı iddiasından kaynaklanmayandolasıyla da icra dosyasının bu kapsamda incelenmesinigerektirmeyen; kamu hizmeti karşılığında, kamugücü kullanılmak suretiyle tek yanlı olarak tahsil edilenharcın iadesi istemine ilişkin uyuşmazlığıngörüm ve çözümünün, 2577 sayılıYasanın 2 ve 2576 sayılı Kanunun 6'ncı maddeleriuyarınca idari yargı içerisinde yer alan vergi mahkemesiningörevine girdiği sonucuna varıldığından,davanın görev yönünden reddi yolunda verilen kararda hukukauygunluk görülmemiştir." gerekçesi ile istinafbaşvurusunun kabulüne, görev ret kararınınkaldırılmasına karar verildiğinden, bakılmakta olanuyuşmazlıkta Vergi Mahkemelerinin görevli olduğu sonucunaulaşılmaktadır” şeklindeki gerekçe iledavalı idarenin görev itirazının reddine kararvermiştir.
Davalıvekili tarafından, süresi içinde verilen dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikte YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; “(…) İcra harçları,492 Sayılı Harçlar Kanununun birinci kısmında,yargı harçları bölümünde, 2 ilâ 37.maddelerde düzenlenmiş; 19.6.1932 tarih ve 2128 sayılıResmi Gazetede yayımlanan 2004 Sayılı İcra ve İflasKanunu’nun 15. maddesinin birinci fıkrasında; “İcrave iflas harçlarını kanun tayin eder. Kanunda hilafıyazılı değilse, bütün harç ve masraflarborçluya ait olup neticede ayrıca hüküm ve takibe hacetkalmaksızın tahsil olunur” denilmiştir.
Öteyandan, 2548 sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binalarıİnşası Karşılığı Olarak AlınacakHarçlar ve Mahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek BedelleriHakkında Kanunun 1. maddesinde; "İcra dairelerince miktar vekıymeti muayyen olan ilamlı ve ilamsız alacaklardan tahsilolunan paranın % 2 si ve kıymeti muayyen olmayan ilamlarınicrasından tahsil harcının yarısı nispetindeharç alınır. Maktu harçlar ilamın icrayakonulduğu zaman peşin olarak alınır. / Bu harçlarborçluya yükletilemez ve mahkûmunbih meblağ birmilyonliradan aşağı olursa bundan harç alınmaz."hükmüne yer verilmiştir.
Diğertaraftan, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun“Şikayet ve Şartlar” başlıklı 16.maddesinde; “Kanunun hallini mahkemeye bıraktığıhususlar müstesna olmak üzere İcra ve İflas dairelerininyaptığı muameleler hakkında kanuna muhalif olmasındanveya hadiseye uygun bulunmamasından dolayı icra mahkemesineşikayet olunabilir. Şikayet bu muamelelerinöğrenildiği tarihten yedi gün içindeyapılır./ Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsizsürüncemede bırakılmasından dolayı her zamanşikayet olunabilir” Şikayet üzerine yapılacakmuameleler başlıklı 17. maddesinin 1. fıkrasında“Şikayet tetkik merciince, kabul edilirse şikayet olunanmuamele ya bozulur yahut düzeltilir “Tetkik mercii başlıklı4. maddesinin 1. fıkrasının ilk cümlesinde ise:“İcra ve iflâs dairelerinin muamelelerine karşıyapılan şikâyetlerle itirazların incelenmesi icra tetkikmercii hâkimi yahut kanun gereğince bu görev kendisineverilmiş olan hâkim tarafından yapılır”denilmiştir.
Davayakonu olayda, davacı bankanın iflas eden kredi borçlusu aleyhineAdana 10. İcra Müdürlüğünün E.2014/17109sayılı dosyasında rehnin paraya çevrilmesi yoluylabaşlatılan takip sonucu ödenen cezaevi yapıharcının taraflarına iadesine karar verilmesi istemiyle davaaçtığı anlaşılmaktadır. Yukarıdayapılan açıklamalar ışığında,İcra Müdürlüğü tarafındanyürütülen takip sonucu harç alınmasıişleminin kanuna aykırılığı iddiasının,şikâyet yolu ile İcra Mahkemesindeçözümleneceği; Mahkemenin, incelemeyi söz konusuicra dosyası üzerinden yaparak, anılan işlemin Kanuna uygunolup olmadığı hususunda karar vereceği, adliyargılamanın bir parçasını oluşturan buuyuşmazlığın, İcraMüdürlüğünün tesis ettiği bir işlemdenkaynaklandığı gözetildiğinde, bu işlemin yasayauygun olup olmadığının adli yargı yerinceçözümlenmesinin gerektiği kanaatinevarılmıştır.
UyuşmazlıkMahkemesinin 20/02/2017 tarihli ve E.2016/523, K.2017/13 sayılıkararında da aynı hususların vurgulandığıgörülmektedir.
Açıklanannedenlerle, açılan davanın adli yargı yerindegörüm ve çözümü gerekmektedir”şeklindeki gerekçe ile 2247 sayılı Kanunun 10 ve 13.maddeleri gereğince, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına, dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi Başkanlığına gönderilmesine karar vererek28/08/2018 gün ve 2018/35952 sayılı görüşyazısı ile Mahkememize başvurmuş, başvuru 04/09/2018tarihinde kayıt altına alınmıştır.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi’nin, Başkan Hicabi DURSUN, Üyeler:Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Birol SONER, Süleyman HilmiAYDIN, Aydemir TUNÇ ve Nurdane TOPUZ'un katılımlarıylayapılan 22.10.2018 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME :
Dosyaüzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; davalı AdaletBakanlığı vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesindeöngörülen yönteme uygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilensüre içinde başvuruda bulunması üzerineYargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nca 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ : Raportör-Hakim EnginSELİMOĞLU'nun, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonraGEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,davacı banka tarafından, iflas eden kredi borçlusuhakkında yürütülen icra takibi nedeniyle ödenen91.315,50 TL cezaevi yapı harcının yasal faizi ile birlikteiadesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Harç;Kanunda yazılı belirli mercilerin, kanuna dayanarakyaptıkları belirli işlemler için, ilgililerin yinekanunda yazılı tarifelere göre yerine getirmek zorundabulundukları mali bir yükümlülüktür.
17.7.1964tarih ve 11756 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe giren 2.7.1964 tarih, 492 sayılıHarçlar Kanunu’nun gerekçesinde harçların; mahiyetleribakımından teorik olarak kamu alacağı kategorisiniteşkil ettikleri belirtildikten sonra harcı doğuran olayın,yapılan bir kamu hizmeti olduğuna işaret edilmiş;ancak, birhizmetin harç konusu olabilmesi için; kişinin bir kamumüessesinden faydalanması, kişiye kamu eliyle özel biryarar sağlanması, kamu idaresinin kişinin bir işiyleuğraşması yani ferde bir hizmet vermesinin gerektiği;buesaslara göre harcın, kişilerin özel menfaatlerineilişkin olarak kamu müesseseleri ve hizmetlerinden faydalanmalarıkarşılığında yaptıkları ödemelerolduğu ifade edilmiştir.
Davakonusu icra harçları öğretide;Devletin, icra hukukundakifaaliyetine karşılık aldığı para olaraktanımlanmış; İcra ve İflas Harçları 492Sayılı Harçlar Kanununun birinci kısmında,yargı harçları bölümünde, 2-37.maddelerdedüzenlenmiş; 19.6.1932 tarih ve 2128 sayılı Resmi Gazetedeyayımlanan 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun15. maddesinin birinci fıkrasında; “İcra ve iflasharçlarını kanun tayin eder. Kanunda hilafıyazılı değilse, bütün harç ve masraflarborçluya ait olup neticede ayrıca hüküm ve takibe hacetkalmaksızın tahsil olunur.” denilmiştir.
492sayılı yasaya bağlı (1) sayılı tarifeninyargı harçları kısmının (B/1)bölümünde düzenlenmiş bulunan “İcraharçları”; icra takibi sırasında ve takibinniteliğine göre başvurma harcı, peşin harç,icra tahsil harcı ve yerine getirme harcı olarakdüzenlenmiştir.Aynı Yasanın, "Nispi HarçlardaÖdeme Zamanı" başlığınıtaşıyan 28. Maddesinde; "(1) sayılı tarifedeyazılı nispi harçlar aşağıdaki zamanlardaödenir. (…) b) İcra Tahsil Harcı, İcra takiplerindeTahsil Harcı alacağın ödenmesi sırasında,ödeme yapılmayan hallerde harç alacağınındoğması tarihinden itibaren 15 gün içinde ödenir./Harç alacağı icranın yerine getirilmesiyle doğar.Konunun değeri üzerinden alınacak İflasHarçlarında da bu bent hükümleri uygulanır.”denilmiş; 29.maddesinde ise, peşin harçların, takipsonunda alınacak asıl harca mahsup olunacağıbelirtilmiştir.
Birkamu hizmetinden dolayı harç alınabilmesi, bu hizmetin kanunlabelirlenmesine ve bu hususla ilgili harç alınmasınailişkin düzenlemelerin de, kanunda yer almasınabağlıdır. Nitekim T.C. Anayasası’nın73.maddesinde; "Vergi, resim, harç ve benzeri maliyükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veyakaldırılır." hükmünü içermektedir.
2548sayılı Ceza Evleriyle Mahkeme Binaları İnşasıKarşılığı Olarak Alınacak Harçlar veMahkûmlara Ödettirilecek Yiyecek Bedelleri Hakkında Kanunun 1.maddesinde; "İcra dairelerince miktar ve kıymeti muayyenolan ilamlı ve ilamsız alacaklardan tahsil olunan paranın % 2 sive kıymeti muayyen olmayan ilamların icrasından tahsilharcının yarısı nisbetinde harç alınır...
Buharçlar borçluya yükletilemez..." hükmüne yerverilmiştir.
2004sayılı İcra ve İflas Kanununun:
“Tetkikmercii” başlıklı 4. maddesinde:“İcra veiflâs dairelerinin muamelelerine karşı yapılanşikâyetlerle itirazların incelenmesi icra tetkik merciihâkimi yahut kanun gereğince bu görev kendisine verilmişolan hâkim tarafından yapılır. İş durumunungerekli kıldığı yerlerde Hâkimler ve SavcılarYüksek Kurulunun olumlu görüşü ile AdaletBakanlığınca icra tetkik merciinin birden fazla dairesikurulabilir. Bu durumda icra tetkik mercii dairelerinumaralandırılır. İcra tetkik merciinin birden fazladairesi bulunan yerlerde iş dağılımı ve bunailişkin esaslar, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kuruluncabelirlenir. Her icra tetkik mercii hâkimi, kendisine AdlîYargı Adalet Komisyonu Başkanlığıncadönüşümlü olarak bağlanan icra ve iflâsdairelerinin muamelelerine yönelik şikâyetleri ve itirazlarıinceler, bu dairelerin gözetim ve denetimlerini yapar, idarîişlerine bakar. İcra yetkisini haiz sulh mahkemelerinin muamelelerinekarşı vuku bulacak şikâyet ve itirazların tetkikmercii o mahkemenin hâkimidir"
“Şikâyetve Şartlar” başlıklı 16. maddesinde; “Kanununhallini mahkemeye bıraktığı hususlar müstesna olmaküzere İcra ve İflas dairelerinin yaptığımuameleler hakkında kanuna muhalif olmasından veya hadiseye uygunbulunmamasından dolayı icra mahkemesine şikâyetolunabilir. Şikâyet bu muamelelerin öğrenildiğitarihten yedi gün içinde yapılır. Bir hakkın yerinegetirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemedebırakılmasından dolayı her zaman şikâyetolunabilir.” hükmü yer almaktadır.
“Şikâyetüzerine yapılacak muameleler”başlıklı 17.maddesinde de; “Şikâyet tetkik merciince, kabul edilirseşikâyet olunan muamele ya bozulur yahut düzeltilir. Memurunsebepsiz yapmadığı veya geciktirdiği işlerinicrası emrolunur.”
Hükümlerineyer verilmiştir.
Olayda,davacı tarafından, Adana 10. İcraMüdürlüğünce 2014/17109 sayılı dosyadayapılan tahsilat üzerinden % 2 cezaevi yapı harcıalınmasının mevzuata aykırı olduğu ilerisürülerek paranın iadesi talep edilmiştir.
2576sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri veVergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanunun"Vergi Mahkemelerinin Görevleri" başlıklı 6.maddesinde, Vergi Mahkemelerinin genel bütçeye, il özelidareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzerimali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelereilişkin davalarla, bu konularla ilgili olarak 6183 sayılı AmmeAlacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanununuygulanmasına ilişkin davaları ve diğer kanunlarla verilenişleri çözümleyeceği hükmüne yerverilmiştir.
Halböyle iken, İcra Müdürlüğü tarafından yürütülentakibe ilişkin olarak yapılan tahsilat sonucunda icramüdürlüğünce % 2 oranında cezaevi yapıharcı kesilmesine dair işleminin, kanunaaykırılığı iddiasının şikâyetyolu ile İcra Mahkemesinde çözümleneceği,mahkemeninincelemeyisöz konusu icra dosyası üzerinde yaparak, anılanişlemin kanuna uygun olup olmadığı hususunda kararvereceği kuşkusuzdur. Adli yargılamanın birparçasını oluşturan bu uyuşmazlığın,İcra Müdürlüğünün tesis ettiği birişlemden kaynaklandığı gözetildiğinde, buişlemin yasaya uygun olup olmadığının adli yargıyerince çözümlenmesinin gerektiği sonucunavarılmıştır. Mahkememizin emsal nitelikteki E:2016/523,K:2017/13 sayılı ilamı da bu yöndedir.
SO N U Ç : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle, Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı’nın başvurusunun kabulü ileAdana 1. Vergi Mahkemesince verilen 28.11.2017 gün ve E:2017/789sayılı GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 22.10.2018gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
SüleymanHilmi Aydemir Nurdane
AYDIN TUNÇ TOPUZ
Full & Egal Universal Law Academy