T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018/606
KARAR NO : 2018/597
KARAR TR: 22.10.2018
ÖZET: Taşınmazın hisseli malikleri olan davacıların, davalı idarece taşınmaza korunması gerekli kültür varlığı şerhi konulmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığından bahisle her bir davacı için geriye dönük beş yıllık ecrimisil bedelinin dava tarihinden itibaren isleyecek yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açtıkları davanın, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K ARAR
Davacılar : 1-N.K.
2-G.G.
3-Z.G.
Vekili : Av.O.Ö.
Davalı :Kültür ve Turizm Bakanlığı
Vekili : Av.B.D.
O L A Y: Davacılar vekili dava dilekçesindeözetle; müvekkillerinin Kahramanmaraş İli, Elbistanİlçesi, Köprübaşı Mahallesisınırları içinde kalan 367 ada, 4 parsel numaralıkerpiç ev ve bahçe statüsündekitaşınmazın malikleri olduğunu; davalı kurumca15.01.2010 tarihinde taşınmaza korunması gereklikültür varlığı olması nedeniyle elatıldığını, taşınmazıntamamının işgal edildiğini; dava konusu taşınmazadavalı kurum tarafından yasal bir kamulaştırma işlemiyapılmaksızın 15.01.2010 tarihinde şerhbırakılarak fiilen el atıldığını;müvekkillerinin davalı kuruma başvurduklarını ancakverilen cevapta kamulaştırma ödeneğinin yetersizolmasından dolayı ödeme yapılmadığının,ilerleyen yıllarda ödeme yapılacağınınbelirtildiğini; tüm bu nedenlerle davanın kabulü ile davakonusu Elbistan İlçesi, Köprübaşı Mahallesisınırları içinde kalan 367 ada 4 parsel sayılıtaşınmaza davalı kurumca yapılankamulaştırmasız el atmadan doğan tazminatın davatarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıtaraftan davacıların hisseleri oranında tazminine, geriyedönük beş yıllık ecrimisil bedelinin işleyecekyasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
ELBİSTAN 2. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 12.1.2018gün ve E:2016/482, K:2018/7 sayı ile, 367 ada 4 parselsayılı taşınmazın tapu kaydının beyanlarhanesine davalı idare tarafından 2.derece korunması gereklikültür varlığı şerhi konulduğu; mahallinde yapılankeşifte taşınmazın boş durumda olduğu;üzerinde herhangi bir yapının bulunmadığınıntespit edildiği; 4.10.2017 tarihli bilirkişi heyeti raporunda dataşınmaz üzerinde keşif öncesinde bir yapıbulunmadığının belirtildiği; bu durumda davalıidare tarafından dava konusu taşınmaza fiilen elatılmadığı, eylemin hukuki el atma niteliğindeolduğu; kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesiiçin taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi vetaşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olmasıgerektiği anlaşılmakla, yargı yolu bakımındanmahkemelerinin görev alanına girmeyen davanın usulden reddinekarar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili yine Kahramanmaraş İli, Elbistanİlçesi, Köprübaşı Mahallesisınırları içinde kalan 367 ada, 4 parsel no’lu taşınmazadavalı kurumca yapılan kamulaştırılmasız elatmadan doğan tazminat miktarının fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik; N.K. için1.000,00-TL, G.G. için 1.000,00-TL, Z.G. için 1.000,00-TLkamulaştırma bedeli ile N.K. için 500,00-TL, G.G. için500,00-TL, Z.G. için 500,00-TL geriye dönük 5 yıllıkecrimisil tazminatı talebinin "Elbistan 2. Asliye Hukuk Mahkemesindeaçılan dava tarihi olan 29.11.2016 tarihinden itibarenişleyecek yasal faizi ile birlikte davalı taraftan tahsiline kararverilmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
Kahramanmaraş İdare Mahkemesi: 10.4.2018 gün veE:2018/307, K:2018/492 sayı ile, kamulaştırmasız hukuki elatmadan kaynaklı kamulaştırma bedeli istemi içinayrı, ecrimisil bedeli istemi için ise ayrı olmak üzereiki ayrı dava dilekçesiyle dava açmakta serbest olmaküzere dava dilekçesinin yenilenmesi gerektiğigerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun 5. maddesine uygun bulunmayan dava dilekçesinin,adı geçen Kanun'un 15 inci maddesinin l/d bendi uyarınca,kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren başlamaküzere (30) gün içinde bizzat veya bir avukatvasıtasıyla kamulaştırma bedeli ile ecrimisil bedeliistemleri için ayrı dava dilekçeleri ile ayrı ayrıdava açmakta serbest olmak üzere reddine karar vermiştir.
Davacı vekili yenilediği dava dilekçesiyle bu kezElbistan İlçesi, Köprübaşı Mahallesisınırları içinde kalan 367 ada 4 parsel no’lutaşınmaza davalı kurumca yapılankamulaştırılmasız el atmadan doğan geriyedönük5 yıllık ecrimisil tazminat miktarının N.K.için 3.000,00-TL, G.G. için 3.000,00-TL, Z.G. için3.000,00-TL geriye dönük 5 yıllık ecrimisil tazminatıbedelinin Elbistan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan dava tarihiolan 29.11.2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birliktedavalı taraftan tahsiline karar verilmesi isteminde bulunmuştur.
KAHRAMANMARAŞ İDARE MAHKEMESİ: 28.5.2018 günve E:2018/382 sayı ile, Kahramanmaraş İli, Elbistanİlçesi, Köprübaşı Mahallesisınırları içerisinde kalan 367 ada 4 parselsayılı, kerpiç ev ve bahçe niteliğindekitaşınmazın hisseli malikleri olan davacıların, davalıidarece kamulaştırmasız el atıldığındanbahisle geriye dönük 5 yıllık ecrimisil bedelinin tazminiistemiyle açılan iş bu davanın görüm veçözüm yerinin Adli Yargıda açılan alacakdavası ile mümkün olduğu gerekçesiyle 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi’nin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarınca,görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanın veElbistan 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2016/482 esas sayılıdosyasının Uyuşmazlık Mahkemesi’negönderilmesinevedosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesi’nce karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi'nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Süleyman Hilmi AYDIN, Aydemir TUNÇ veNurdane TOPUZ'un katılımlarıyla yapılan 22.10.2018günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıYasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; İdare Mahkemesince, idari yargı dosyası ile birlikteadli yargı dosyası da temin edilmek sureti ile 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesinde öngörülen şekildebaşvurulduğu ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli veidari yargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-HakimGülşen AKAR PEHLİVAN’ın, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Kahramanmaraş İli, Elbistan İlçesi,Köprübaşı Mahallesi sınırlarıiçerisinde kalan 367 ada 4 parsel sayılı, kerpiç ev vebahçe niteliğindeki taşınmazın hisseli malikleriolan davacıların, davalı idarece 15.01.2010 tarihindetaşınmaza korunması gerekli kültürvarlığı şerhi konulmak suretiylekamulaştırmasız el atıldığından bahisle herbir davacı için 3.000,00'er TL geriye dönük beşyıllık ecrimisil bedelinin Elbistan 2. Asliye Hukuk Mahkemesindeaçılan dava tarihi olan 29.11.2016 tarihinden itibaren isleyecekyasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyleaçılmıştır.
2863 sayılı Kültür ve TabiatVarlıklarını Koruma Kanunu'nun
"Kültür Varlıkları"başlıklı 3. maddesinde;
" (Değişik:14/7/2004 – 5226/1md.)"Kültür varlıkları"; tarih öncesi vetarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarlailgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyalyaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdanözgün değer taşıyan yer üstünde, yeraltında veya su altındaki bütün taşınır vetaşınmaz varlıklardır." şeklindetanımlanmıştır.
"Korunması gerekli taşınmaz kültür vetabiat varlıkları" başlıklı 6. maddesinde;
"a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19 uncuyüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar,
b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem veözellikleri bakımından Kültür ve TurizmBakanlığınca korunmalarında gerek görülentaşınmazlar,
c) Sit alanı içinde bulunan taşınmazkültür varlıkları,
d) Milli tarihimizdeki önlemleri sebebiyle zaman kavramı vetescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve TürkiyeCumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahneolmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRKtarafından kullanılmış evler.
Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik vediğer önem ve özellikleri bakımından korunmasıgerekli bulunmadığı karar altına alınantaşınmazlar, korunması gerekli taşınmazkültür varlığı sayılmazlar.
Kaya mezarlıkları, yazılı, resimli vekabartmalı kayalar, resimli mağaralar, höyükler,tümülüsler, ören yerleri, akropol ve nekropoller; kale,hisar, burç, sur, tarihi kışla, tabya ve isihkamlar ilebunlarda bulunan sabit silahlar; harabeler, kervansaraylar, han, hamam ve medreseler;kümbet, türbe ve kitabeler, köprüler, su kemerleri, suyolları, sarnıç ve kuyular; tarihi yolkalıntıları, mesafe taşları, eskisınırları belirten delikli taşlar, dikili taşlar;sunaklar, tersaneler, rıhtımlar; tarihi saraylar, köşkler,evler, yalılar ve konaklar; camiler, mescitler, musallalar, namazgahlar;çeşme ve sebiller; imarethane, darphane, şifahane,muvakkithane, simkeşhane, tekke ve zaviyeler; mezarlıklar, hazireler,arastalar, bedestenler, kapalı çarşılar, sandukalar,siteller, sinagoklar, bazilikalar, kiliseler, manastırlar;külliyeler, eski anıt ve duvar kalıntıları; freskler,kabartmalar, mozaikler, peri bacaları ve benzeri taşınmazlar;taşınmaz kültür varlığıörneklerindendir.
Tarihi mağaralar, kaya sığınakları;özellik gösteren ağaç ve ağaçtoplulukları ile benzerleri; taşınmaz tabiatvarlığı örneklerindendir." denilmiş;
"Yapı esasları" başlıklı 18.maddesinde;
"Korunması gerekli taşınmaz kültürvarlıklarının gruplandırılması, maliklerininmüracaat tarihinden itibaren üç ay içinde korumabölge kurulunca yapılır. Gruplandırılan taşınmazkültür varlıkları, tapu kütüğününbeyanlar hanesine kaydedilir. Gruplandırma yapılmadıkça,onarım ve yapı esasları belirlenemez.
(Ek fıkra:14/7/2004 – 5226/9 md.)Tescilli taşınmazkültür varlıklarının rölöve, restorasyon verestitüsyon projeleri ve bunların uygulanmasında restoratörmimar veya mimarın bulunması zorunludur. Bunlardan I. grupkapsamında olanların rölöve, restorasyon verestitüsyon projelerinin uygulama çalışmaları,yapının özelliğine göre kalem işleri, ahşap,demir, taş işleri ve restorasyon konularındauzmanlaşmış kişilerce yapılır.
(Ek fıkra:14/7/2004 – 5226/9 md.)Sit alanları,korunması gerekli kültür varlıkları ve bunlarınkoruma alanlarında onaylı plân ve proje dışıuygulama yapan veya yapılmasına yol açansorumlularının, koruma bölge kurulları ile ilgili konulardaplân ve proje düzenlemesi ve uygulama sorumluluğu yapmasıbeş yıl süre ile yasaklanır. Uygulamasorumlularının denetimi, ilgili belediye veya valilikçe yapılarakaykırı hareket edenler, Bakanlığa ve ilgili meslekodasına bildirilir.
(Ek fıkra:14/7/2004 – 5226/9 md.)Proje uygulanmasısafhasında herhangi bir nedenle uygulama sorumlusunun ayrılmasıhalinde bu husus Bakanlığa bildirilir, yenisi tayinedilmedikçe uygulamaya devam edilemez.
(Ek fıkra:14/7/2004 – 5226/9 md.)Yapı esasları,denetim ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarBakanlıkça hazırlanacak yönetmelikle belirlenir.
Mahalli idareler, taşınmaz kültürvarlığı parselinde, ek veya eklenti suretiyle yapılacakveya yeni inşa edilecek yapılara ait koruma bölge kuruluncaverilen kararlarda veya onaylanmış kültürvarlığı projelerinde değişiklik yapamazlar.
Ancak,inşa edilecek yapının fen ve sağlıkşartlarının mevzuata uygunluğunu kontrol ederler.
Korunması gerekli taşınmaz kültürvarlığı parselleri,taşınmaz kültürvarlıklarının maliyetine tesir edecek şekil ve suretteayrılamaz ve birleştirilemez.
(Ek fıkra: 8/8/2011-KHK-648/43 md.) Sokaksağlıklaştırma proje ve uygulamalarına ilişkinusul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklebelirlenir." denilmiş;
"İstisnalar ve muafiyetler" başlıklı21. maddesinde;
"(Mülga birinci fıkra: 14/7/2004-5226/27 md.)
(Mülga birinci fıkra: 14/7/2004-5226/27 md.)
Tapu kütüğüne "korunması gereklitaşınmaz kültür varlığıdır"kaydı konulmuş olan ve I inci ve II nci grup olarak gruplandırılmışbulunan taşınmaz kültür varlıkları ile arkeolojiksit alanı ve doğal sit alanı olmaları nedeniyleüzerlerine kesin yapılanma yasağı getirilmiş taşınmazkültür ve tabiat varlıkları olan parseller hertürlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
Kültür varlıklarının korunmasımaksadıyla tespit, proje, bakım, onarım, restorasyon vekazı ile müzelerin güvenliği için kullanılmakşartıyla, Türkiye Büyük Millet Meclisi, Milli SavunmaBakanlığı, Bakanlıkça ve Vakıflar GenelMüdürlüğünce dışardan getirilecek hertürlü araç, gereç, makine, teknik malzeme ve kimyevimaddeler ile altın ve gümüş varak, her türlüvergi, resim ve harçtan muaftır.
Koruma bölge kurulları kararına uygun olarak butaşınmaz kültür varlıklarında yapılanonarım ve inşaat işleri Belediye Gelirleri Kanunu gereğincealınacak vergi, harç ve harcamalara katılma paylarındanmüstesnadır.
(Ek fıkra: 14/7/2004-5226/27 md.) Bu Kanun kapsamında tesciledilen taşınmaz kültür varlıkları için29/6/2001 tarihli ve 4708 sayılı Yapı Denetimi HakkındaKanun hükümleri uygulanmaz. " denilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, Kahramanmaraş İli, Elbistanİlçesi, Köprübaşı Mahallesisınırları içinde kalan 367 ada, 4 nolu parseldekayıtlı Tarihi Elbistan Evinin tespit-tesciline ilişkinKahramanmaraş Valiliği İl Kültür ve TurizmMüdürlüğünün 2.7.2009 gün ve 1729sayılı yazısı ve Bölge KuruluMüdürlüğü uzmanlarının 21.12.2009 tarihliraporu doğrultusunda, Tarihi Elbistan Evinin 2863 SayılıKültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunukapsamında kültür varlığı özelliği taşıdığıve korunması gerekli taşınmaz kültürvarlığı olarak tesciline, yapının bakımsızve hasarlı olması nedeniyle ivedilikle güvenlik ve korumaönlemlerinin alınmasına, 24.12.2009 günü 5634sayı ile Kültür ve Turizm BakanlığıKültür Varlıkları ve Müzeler GenelMüdürlüğü Adana Kültür ve TabiatVarlıklarını Korum Bölge Kurulu tarafından kararverildiği; Elbistan Belediyesi Fen İşleriMüdürlüğünün Kahramanmaraş Valiliğiİl Kültür ve Turizm Müdürlüğünehitaplı 1.11.2011 gün ve 1958-10 sayılıyazısıyla; Elbistan İlçesi,Köprübaşımahallesi 367 ada 1-2-4 nolu parseller üzerinde yer alan TescilliTaşınmaz Kültür Varlığı Tarihi ElbistanEvinin 28.10.2011 tarihinde saat 03.19 sularında nedeni belli olmayanyangının çıkması sebebiyle tamamen kullanılamazduruma geldiği; Elbistan evinin yangında meydana gelenfotoğraflarının, yangın raporu ve olay yerinde tutulantespit tutanağının yazıları ekindegönderildiği; söz konusu evin tarihi özelliğininkalmadığı; can ve mal emniyeti bakımından tehlike arzetmekte olup, yerinde tespitinin yapılması hususunda gereğiniarz ettiği; Aynı kurulun 24.11.2011 gün ve 364 sayılıkararında;parsellerde yer alan kültürvarlığının yapı grubunun 2. grup olarak belirlenmesine,yapıda mimari özellik gösteren parçalarınMüzesi ve Belediyesi denetiminde depolanmasına, yapınınmevcut durumunun plan ve cephe krokilerinin çıkarılarak Kurulailetilmesinden sonra Belediyesince maili inhidam durumunun giderilmesine,parselin Ceyhan nehri kenarında toprak kaymasını önlemekamacıyla geçici tedbirlerin alınmasına, kültürvarlığına yönelik restitüsyon,rekonstrüksiyon-restorasyon projesi ile istinat duvarıyapımına ilişkin detayların hazırlanarakdeğerlendirilmek üzere Kurula iletilmesine, bu aşamada can vemal kaybına sebebiyet verilmemesi için gerekli emniyet tedbirlerialınarak sonucundan bilgi verilmesine karar verildiği; davacılartarafından 26.6.2012 tarihinde yapılan başvuru ile parselüzerine 11.10.2011 tarihinde korunması gerekli kültürvarlığı olarak tapuya şerhbırakıldığı, parselin kurum tarafındanincelenerek şerhinin kaldırılmasını veyakamulaştırılmasını talep ettiği;Kültürve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları veMüzeler Genel Müdürlüğünün 4.9.2012 günve 191112 sayılı yazısıyla 2012 mali yılıkamulaştırma ödeneğinin yetersiz olmasındandolayı sözkonusu taşınmazınkamulaştırılmasının sonraki yıllardaödenekler ölçüsünde değerlendirilmeyeçalışılacağının bildirildiği; davacıların2013 yılında yaptıkları başvurulara da benzer cevaplarverilmesi üzerine davalı idarenin dava konusutaşınmazlarına hukuki olarak el atmasından kaynaklıolarak tazminat davası açtıklarıanlaşılmıştır.
Yukarıda sözüedilen mevzuat hükümleri birliktedeğerlendirildiğinde, idarelerin, 2863 sayılıKültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunuhükümleri uyarınca tek yanlı iradeaçıklamaları ile tesis ettikleri işlemlerlekorunması gerekli taşınır ve taşınmazkültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımlarıbelirleyerek; yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bukonuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacakteşkilatın kuruluş ve görevlerini idari işlemlerletespit etmek durumunda oldukları ve anılan yasa maddelerince tesisedilen işlemler uyarınca yapmak zorunda olduklarıuygulamaları gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bukonudaki hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliğitaşıdığı görülmektedir.
Olayda, davacılar tarafından, hissedar olduklarıtaşınmazın, aradan uzun süre geçmesinekarşın kamulaştırılmadığı belirtilerek,taşınmaza kamulaştırmasız el konulması nedeniylebedelinin tazmin edilmesi gerektiğinin iddia edildiği; davanın,bir idari işlem olan karar ve bu karar uyarınca taşınmazagetirilen sınırlama sonucu 2863 sayılı Yasadaöngörülen kamulaştırma programlarının veyaişlemlerinin zamanında yapılmamasından, başkaanlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerinyapması gereken kamulaştırmalar konusundaki hareketsizliğişeklinde ortaya çıkan idari eylemlerdenkaynaklandığı açıktır.
Bu durumda, davacıların taşınmazının 2863sayılı Yasa uyarınca mülkiyet hakkına getirilenkısıtlama sonucunda uğranılan zararın tazminineyönelik bulunan davanın, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları" kapsamında idari yargı yerinceçözümlenmesi gerektiğidüşünülmektedir.
Açıklanan nedenlerle, davanın görüm veçözümünde idari yargı yeri görevliolduğundan, Kahramanmaraş İdare Mahkemesinin 28.5.2018 günve E:2018/382 sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenleKahramanmaraş İdare Mahkemesinin 28.5.2018 gün ve E:2018/382sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE, 22.10.2018 günündeOYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Hicabi Şükrü Mehmet Birol
DURSUN BOZER AKSU SONER
Üye Üye Üye
Süleyman Hilmi Aydemir Nurdane
AYDIN TUNÇ TOPUZ
Full & Egal Universal Law Academy