T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018 / 454
KARAR NO : 2018 / 568
KARAR TR : 22.10.2018
ÖZET : Davalı idare ile davacı arasında imzalanan bayilik sözleşmesi kapsamında davacı adına düzenlenen bayilik ruhsatının; internet sitesi üzerinden yasa dışı bahis oynatıldığının tespit edildiğinden bahisle, Bayilik Sözleşmesinin 2/a, 2/r ve 8/b maddeleri ile Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği'nin 24. maddesinin birinci fıkrasının (ö) bendi uyarınca iptaline ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : H.Y.
Vekilleri : Av.E. Ö., Av.S.K.
Davalı : Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünüizafeten Spor Toto Teşkilat Başkanlığı
Vekilleri : Av. M.A.
O L A Y:Davacı vekili dilekçesinde; müvekkilinin 125214 numaralı,Rüstempaşa Mah.Şeyh Şamil BIv.No:12/P/13 MerkezElazığ adresinde spor toto bayii olarak çalışmaktaiken, Teşkilat Başkanlığı tarafından, 28/02/2009tarihli ve 27155 sayılı Resmi Gazete Yayınlanan SporMüsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve MüşterekBahis Oyunları Uygulama Yönetmenliğinin 24/ö maddesinde,yasa dışı bahis oynatılması, oynatılmasınaaracılık edilmesi, bunlara yer veya imkan sağlaması veyabunların reklam ve tanıtımının yapılmasıhalinde bayilik ruhsatının teşkilat tarafından tektaraflı olarak ve her hangi bir bildirim süresine uyulmaksızıniptal edileceğinden bahisle, müvekkilinin bayilik faaliyetiniyürüttüğü mahalde yapılan aramada, Asya Betisimli internet sitesi üzerinden yasa dışı bahisoynatıldığı iddiası ile buna ilişkin Elazığ1 .Asliye Ceza Mahkemesinin E:2009/887 sayısında kayıtlıkamu davası açılması nedeniyle BayilikSözleşmelerinin davalı Başkanlığın06/01/2010 tarihli ve 85 sayılı oluru ile iptal edilmişolduğunu; açılan kamu davasında yapılanyargılama sonucunda beraat kararı tesis edildiğini; İdareninsöz konusu ceza soruşturmasını sebep göstermeksuretiyle, bayilik, ruhsatını iptal ettiğini, beraat kararısonucunda ruhsat iptaline dayanak gösterilen fiilinişlenmediğinin ortaya çıktığını;tesis edilen işlemin yetki, sebep ve maksat yönlerinden dehukuka aykırılık taşıdığını ifadeederek müvekkili adına tahsis edilmiş bulunan 125214 numaralıbayilik ruhsatının iptaline ilişkin işlemin iptali ilebayilik ruhsatının / bayilik sözleşmesinin devamına,ruhsatın müvekkiline iadesine karar verilmesi istemiyle 18.3.2010tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA14.İDARE MAHKEMESİ: 21.4.2010 gün ve E:2010/435, K:2010/559sayı ile “(…) 7258 sayılı Futbol ve Diğer SporMüsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları DüzenlenmesiHakkında Kanunun 1. maddesinde; "Futbol ve diğer spormüsabakaları üzerine sabit ihtimalli ve müşterekbahisler ile şans oyunları düzenleme hak ve yetkisiGençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne aittir." hükmüne yer verilmiştir.
Diğertaraftan, spor müsabakalarına dayalı olarak düzenleneceksabit ihtimalli ve müşterek bahislerin oynatılmasını,oyun çeşitlerini, bu oyunlara ait kupon kabul ve değerlendirmeişlemlerini, dağıtılacak ikramiye ile sabit, gezici vesanal ortam bayilerine ilişkin esaslar ile uygulama şekil veşartlarını düzenlemek amacıyla 28/02/2009 tarih ve 27155sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğegiren Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli veMüşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği'nin"Sabit Bayilik Ruhsatının İptali"başlıklı 24.maddesinin (ö) bendinde, yasadışı bahis oynatılması, oynatılmasınaaracılık edilmesi, bunlara yer veya imkan sağlanması veyabunların reklam ve tanıtımın yapılması halindebayilik ruhsatının Teşkilat tarafından tek taraflıolarak ve herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın iptaledileceği kuralına yer verilmiştir.
Davacıile davalı idare arasında imzalanan Bayilik Sözleşmesinin" Genel şartlar" başlıklı 2.maddesinin a)bendinde, Futbol Müşterek Bahis Oyunları UygulamaYönetmeliği ve buna ait tebliğ ve talimatlarınsözleşmenin parçası olduğu ve bayilerin sözkonusu hükümlere uymakla yükümlü olduğu, bayininTeşkilatın resen vereceği talimatlara, mevcut veyadeğişebilecek yönetmelik vb. düzenlenmelere uymayıpeşinen kabul ettiği,
(d) bendinde,bayiliğin her türlü adli, idari, cezai ve malisorumluluğunun bizzat bayiye ait olduğu
(ö)bendinde, bayinin yurt dışında kurulmuş bahis siteleriüzerinde bahis oynatamayacağı,
"CezaiŞartlar" başlıklı 8. Maddesinin b) bendinde de,bayinin iş bu sözleşmenin maddelerine uymaması halindebayilik ruhsatının Teşkilat tarafından herhangi birgerekçe gösterilmeksizin iptal edileceği belirtilmiştir.
Davadosyasının incelenmesinden; davalı idare ile davacıarasında imzalanan bayilik sözleşmesi kapsamındadavacı adına düzenlenen bayilik ruhsatının; bayilikyaptığı yerde "Asyabet" isimli yasadışı bahis sitesi üzerinde bahisoynattığının tespit edilmesi nedeniyle SporMüsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve MüşterekBahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği'nin ve BayilikSözleşmesinin yukarıda anılan ilgili maddeleri gereği06/01/2010 tarih ve 85 sayılı makam onayı ile iptal edilmesiüzerine bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmıştır.
Bilindiğiüzere, 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun 2. maddesinde; idari yargının görevalanının, idari işlem ve eylemler ile genel hizmetlerden birininyürütülmesi için yapılan idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklardan doğan davalara bakmakla sınırlıolduğu hükme bağlanmıştır.
Bunagöre; bir sözleşmenin idari sözleşmesayılabilmesi için taraflardan birinin idare olması, konusunundoğrudan veya dolaylı olarak bir kamu hizmetine ilişkinbulunması ve sözleşmenin özel hukuksözleşmelerinde rastlanmasına olanak bulunmayanolağanüstü hüküm ve şartları içermesigerekir.
Bu durumda;davalı idare ile davacı arasında yapılan bayiliksözleşmesinin, tarafların serbest iradesine dayalı veticari nitelikte, kamu hukuku çerçevesinde yapılmayan birsözleşme olduğu açıktır.
Bu nedenle;uyuşmazlığın, yukarıda bahse konu sözleşmedeöngörülen yükümlülüğün yerinegetirilmemesinden kaynaklandığı anlaşılmakta olup,idari sözleşme ve idari işlemden kaynaklanmayan buuyuşmazlığın görüm veçözümü adli yargı yerlerine ait olduğundanMahkememiz görev alanı dışında kaldığısonucuna varılmıştır.
NitekimDanıştay Onuncu Dairenin benzer bir davada verdiği 20/02/2009tarih ve E.2008/9416, K:2009/1221 sayılı kararı da buyöndedir.
Açıklanannedenlerle; davanın, 2577 sayılı Kanun'un 15/1 -(a) maddesihükmü uyarınca görev yönündenreddine…” karar vermiş; temyiz edilmesi üzerine Danıştay10. Dairesince; 27/9/2012 gün ve E:2010/10526, K:2012/4198 sayıile onanan karar kesinleşmiştir.
Davacıvekili idari yargı yerinde açtığı davadakitaleplerine ek olarak; belirsiz alacak ve tespit davaları kabulolmadığı takdirde, her türlü haklarısaklı kalmak üzere, asgari 1000 TL manevi, asgari 1000 TL. madditazminatın faiziyle birlikte tahsili istemiyle bu kez adli yargıyerinde dava açmıştır.
Ankara9.Asliye Hukuk Mahkemesi; 4.1.2013 gün ve E:2013/3, K:2013/1 sayıile, davaya konu uyuşmazlığın Asliye Ticaret Mahkemesigörevinde olduğu gerekçesiyle mahkemeleriningörevsizliğine, karar kesinleştiğinde ve talep halindedosyanın görevli Asliye Ticaret Mahkemesine gönderilmesine kararvermiş; temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 19.Hukuk Dairesi;17.9.2013 gün ve E:2013/9265, K:2013/14018 sayı ile, davadilekçesi tebliğ edilmeden dosya üzerinde görevsizlikkararı verilmesinin, HMK’nun 27. maddesinde düzenlenen hukukidinlenme hakkına aykırı olduğu gerekçesiylehükmün bozulmasına karar vermiştir.
ANKARA9.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 13.5.2014 gün ve E:2014/72, K:2014/236sayı ile, Mahkemelerince Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin bozmakararına uyulduğu; Uyuşmazlık Mahkemesinin aynınitelikteki 17/11/2008 tarih ve 2008/7-2008/279 sayılıkararında, idarece kamu gücüne dayanılarak ve tekyanlı irade ile yapılan bayilik sözleşmesinde yer alanyaptırımların uygulanmasına ilişkin işleminiptali isteminden doğan uyuşmazlığınçözümünde, idari yargı yerinin görevliolduğu sonucuna ulaşıldığını; açıklananbu karar gereğince, dava konusu uyuşmazlığın idariyargının görevinde olduğu kanaatinin oluştuğunugerekçesiyle; yargı yolu nedeniyle mahkemelerinin görevsizliğine,dava şartı yokluğu nedeni ile davanın usulden reddine kararvermiş; temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 19.Hukuk Dairesi;14.10.2015 gün ve E:2015/7080, K:2015/12785 sayı ile, taraflar arasındadüzenlenen ve davaya konu edilen spor toto bayilik sözleşmesininözel hukuk hükümlerine göre düzenlendiği,tarafların serbest iradelerine dayalı ticari nitelikte birsözleşme olduğu, idarenin, tek taraflı bir işlem veeylemi niteliğinde kabul edilemeyeceği gözetilmeksizin ve somutolay bakımından uyuşmazlığınçözüm yerinin adli yargının görev alanınagirdiği düşünülmeden mahkemeceyanılgılı değerlendirmeyle hüküm tesisinde isabetgörülmediği gerekçesiyle hükmünbozulmasına karar vermiş; Ankara 9.Asliye Hukuk Mahkemesi; 7.4.2016gün ve E:2016/8, K:2016/128 sayı ile, davaya konu bayiliksözleşmesinin genel hizmetin yürütülmesi içinyapılan idari bir sözleşme olduğu, bu durumda idarece kamugücüne dayanarak ve tek yönlü idare ile yapılan bayiliksözleşmesinde yer alan yaptıranların uygulanmasınailişkin işlemlerin iptali isteminden doğanuyuşmazlığın çözümünde idariyargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyle; Mahkemelerinin13.5.2014 gün ve E:2014/72, K:2014/236 sayılı kararındadirenilmesine, yargı yolu nedeniyle Mahkemeleriningörevsizliğine, dava şartı yokluğu nedeniyledavanın usulden reddine, karar vermiş; kararın davacıvekilince temyiz edilmesi üzerine Yargıtay Hukuk GenelKurulu;13.12.2017 gün ve E:2017/19-844, K:2017/1708 sayı ile, “(…)bu düzenlemelerin, özel hukuktaki tarafların serbest iradesi veeşitliği ilkelerini aşan koşullar içerdiğiaçıktır. 7258 sayılı Kanun'da spora dayalıbahis ve şans oyunlarını düzenlenme hak ve yetkisi"tek yetkili" olduğu belirtilmek suretiyle tüzelkişiliği haiz Spor Toto Teşkilat Başkanlığınabırakılmıştır. Dolayısıyla spora dayalıbahis ve şans oyunları bir kamu hizmeti olaraköngörülmüş ve bu hizmetin yürütülmesiTeşkilat Başkanlığının görev alanınadahil edilmiştir.
O hâlde,bu hizmetin yürütülmesi için yapılan bayiliksözleşmesinin de bir genel hizmetin yürütülmesiiçin yapılan "idari sözleşme" olduğusonucuna varılmaktadır.
Nitekim, 7258sayılı Kanun uyarınca Spor Toto TeşkilatBaşkanlığının spora dayalı bahis ve şansoyunlarını düzenleme yetkisini özel hukuk tüzelkişilerine devrederek mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilmesinin,bunun kanunda bir kamu hizmeti olarak düzenlendiğigerçeğini değiştirmeyeceği, kamu hizmetininözel kişilere devri veya hizmet satın alınması yoluylagördürülmesinin diğer kamu hizmetlerinde de yaygınolarak karşılaşılan bir durum olduğu, bunun hizmetin"kamusallık" mahiyetini etkilemeyeceği, bireyselbaşvuru üzerine Anayasa Mahkemesince verilen (Hidayet MetinBaşvurusu, Başvuru Numarası: 2014/7329, Karar Tarihi:06.04.2017) kararda belirtilmiştir.
(…)
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümünce verilen kararlarda da, yukarıdadayanılan ilke, esas ve yasal düzenlemeler uyarınca spor totobayilik sözleşmesinin genel hizmetin yürütülmesi içinyapılan bir "idari sözleşme" olduğu belirtilerek,bu sözleşmenin idari bir yaptırım uygulanarak iptaline dairişlemden kaynaklanan uyuşmazlığınçözüm görevinin idari yargıya ait olduğusonucuna varıldığı görülmektedir (UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümünün 19.12.2011 gün ve 2011/208E., 2011/288 K.; 01.04.2014 gün ve 2014/360 E., 2014/400 K. ve 11.04.2016gün ve 2016/176 E., 2016/221 K. sayılı kararları).
Hâlböyle olunca, yerel mahkemenin yukarda açıklanan hususlaradeğinen ve uyuşmazlığınçözümünde idari yargı mercilerinin görevliolduğuna ilişkin bulunan direnme kararı yerinde olup, usul veyasaya uygun olan kararın onanması gerekir.
SONUÇ:Davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile direnmekararının yukarda açıklanan gerekçelerleONANMASINA…” karar vermiş; karar düzeltme istemiYargıtay Hukuk Genel Kurulunca; 18.4.2018 gün ve E:2018/19-384, K:2018/930sayı ile reddedilmiş ve görevsizlik kararıkesinleşmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi’nin, Hicabi DURSUN’unBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Birol SONER, Süleyman Hilmi AYDIN, Aydemir TUNÇ veNurdane TOPUZ'un katılımlarıyla yapılan 22.10.2018günlü toplantısında:
I-İLK İNCELEME: Dosyaüzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, adli ve idari yargıyerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14. maddesindeöngörülen biçimde, “bayilik ruhsatınıniptaline ilişkin işlemin iptali istemi” yönündenolumsuz görev uyuşmazlığı doğduğu, adliyargı dosyasının; davacı vekilinin istemi üzerine songörevsizlik kararını veren Mahkemece 15. maddede belirtilenhükmün aksine, önceki görevsizlik kararına ilişkindava dosyası temin edilmeden gönderildiği görülmekteise de; Mahkememizce idari yargı dosyasının da ilgiliMahkemesinden temin edildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangibir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleriarasında doğan görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,davalı idare ile davacı arasında imzalanan bayiliksözleşmesi kapsamında davacı adına düzenlenen 125214numaralı bayilik ruhsatının; internet sitesi üzerinden yasadışı bahis oynatıldığının tespitedildiğinden bahisle, Bayilik Sözleşmesinin 2/a, 2/r ve 8/bmaddeleri ile Spor Müsabakalarına Dayalı Sabitİhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları UygulamaYönetmeliği'nin 24. maddesinin birinci fıkrasının (ö)bendi uyarınca iptaline ilişkin 6.1.2010 tarih, B.02.1.GSM.5.01.08.00/85 sayılı Olurlu olup, 7.1.2010 tarih,B.02.1.GSM.5.01.08.00/110 sayı ile bildirilen işlemin iptaliistemiyle açılmıştır.
Dava konusu işlemin tesisedildiği ve görev uyuşmazlığına ilişkinyargı süreçlerinin devam ettiği tarihte, konuya ilişkinmevzuat hükümleri incelendiğinde; 3289 sayılıGençlik ve Spor Genel MüdürlüğününTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 1. maddesine göre,Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü,Başbakanlığa bağlı ve tüzelkişiliğesahip bir kamu kurumu iken; aynı Kanunun 4. maddesine göreGenel Müdürlüğe bağlı bir birim olan Spor TotoTeşkilat Başkanlığınıntüzelkişiliğinin bulunmadığı; Kanunun 2.maddesinin mülga (i) bendi uyarınca, Türkiye'dedüzenlenecek futbol ve diğer spor müsabakaları üzerinesabit ihtimalli ve müşterek bahisler ile şansoyunlarının düzenlenmesi ve yürütülmesi yetki vegörevinin Genel Müdürlüğe ait olduğu; GenelMüdürlüğün bu yetkisini, 7258 sayılı Futbolve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans OyunlarıDüzenlenmesi Hakkında Kanun’un 2. maddesi uyarınca SporToto Teşkilat Başkanlığı kanalı ilekullandığı; Başkanlığın ise kendisineait olan bu faaliyetini, sözleşme imzaladığı vebayilik ruhsatı verdiği bayileri aracılığı ileyürüttüğü görülmekte iken;
08.06.2011 tarih, 27958-Mük.Sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğegiren 638 No.lu “Gençlik ve Spor BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararname” ileGençlik ve Spor Bakanlığının kuruluş,görev, yetki ve sorumlulukları düzenlenmiş; Kararnamenin31. maddesinin 1.fıkrasında; 21/5/1986 tarihli ve 3289sayılı Gençlik ve Spor Genel MüdürlüğününTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda ve diğer mevzuattagençlik hizmetleriyle ilgili olarak Gençlik ve Spor GenelMüdürlüğüne yapılmış olan atıflarınBakanlığa, spor hizmetleriyle ilgili olarak Gençlik ve SporGenel Müdürlüğüne yapılmış olanatıfların Spor Genel Müdürlüğüneyapılmış sayılacağı; 2.fıkrasınınc bendinde (3289 sayılı Kanunun) 2 nci maddesinin birincifıkrasının (i) bendinin yürürlüktenkaldırıldığı; ç bendi ile; 4 üncümaddesinin ikinci fıkrasının (e) bendinin "e)Uluslararası Organizasyonlar Dairesi Başkanlığı"şeklinde değiştirildiği ve aynı maddede yer alan "BağlıBirimler: Spor Toto Teşkilat Başkanlığı"ibaresinin yürürlükten kaldırıldığı;Kararnamenin 31. maddesinin 6.fıkrasının a bendinde; 29/4/1959tarihli ve 7258 sayılı Futbol ve Diğer SporMüsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları DüzenlenmesiHakkında Kanunun; 1 inci maddesinin birincifıkrasının birinci cümlesinin "Yurtiçinde veyurtdışında spor müsabakaları üzerine sabitihtimalli ve müşterek bahis oyunlarını oynatmak üzere,Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı, tüzelkişiliği haiz Spor Toto Teşkilat Başkanlığıkurulmuştur." şeklinde değiştirildiği;Kararnamenin “Düzenleyici İşlemler”başlıklı Geçici 1. maddesinde; bu KanunHükmünde Kararnamenin uygulanmasına ilişkindüzenlemelerin, bir yıl içinde yürürlüğekonulacağı, bu düzenlemeler yürürlüğegirinceye kadar mevcut düzenlemelerin bu Kanun HükmündeKararnameye aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasınadevam olunacağı; Geçici 9.maddesinde; Gençlik ve SporGenel Müdürlüğünün, Spor Toto TeşkilatBaşkanlığının iş ve işlemleri nedeniyletaraf olduğu her türlü davalar ve icra takipleri ile sairhukukî ihtilaflardaki aktif ve pasif husumet ehliyetinin, bu KanunHükmünde Kararnamenin yürürlüğü tarihinde,başka herhangi bir işleme gerek kalmaksızın Spor TotoTeşkilat Başkanlığına devredilmiş sayılacağıhükümlerine yer verilmiştir.
{3289 sayılı KanununAdı “Spor Genel MüdürlüğününTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun” iken, 2/7/2018tarihli ve 703 sayılı KHK’nin 12 nci maddesiyleGENÇLİK VE SPOR HİZMETLERİ KANUNU şeklindedeğiştirilmiş, 1 inci maddede yer alan“Bakanlığına bağlı, merkezde katmabütçeli ve” ibaresi “Bakanlığında”şeklinde değiştirilmiş, “Spor GenelMüdürlüğünün,” ve “ise”ibareleri madde metninden çıkarılmış; Görevbaşlıklı 2., Teşkilat başlıklı3., Genel Müdürlük Merkez Teşkilatı MerkezTeşkilatı başlıklı 4.maddeleri 2/7/2018 tarih, 703sayılı KHK’nın 12 maddesiyle yürürlüktenkaldırılmıştır.
7258 sayılı Kanunun 1. Maddesi ile geçici 1.maddesi 2/7/2018tarih ve 703 sayılı KHK’nın 90.maddesiyleyürürlükten kaldırılmıştır.
7258 sayılı Kanunun2.maddesinde önemli değişiklikler olmuştur. AnılanMaddede; “ (Değişik: 22/2/2007 – 5583/2 md.)
(Mülgabirinci cümle: 3/6/2011-KHK-638/31 md.) Teşkilat Başkanlığısöz konusu yetkisini bizzat kullanabileceği gibi kısmen veyatamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebilir veya mal vehizmet satın alma yoluna gidebilir. (Mülga ikincifıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.) (Mülgaüçüncü fıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.) (Mülgadördüncü fıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.) (Mülga beşincifıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.) (Ek fıkra:13/2/2011-6111/214 md.; Mülga altıncıfıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.) (Ek fıkra:3/6/2011-KHK-638/31 md.; Değişik fıkra:2/7/2018-KHK-703/90 md.)Bayiliklerin nerede kurulacağını ve sayısınıtespit etmek, bayi müracaatlarını değerlendirerek uygungörülen kişilerle sözleşme işlemlerini yapmak veruhsatlarını düzenlemek, bayi listelerini sürekli izleyerekbayi sayılarındaki değişiklikleri takip ve tespit etmek,bayilik teşkilatının mevzuata uygun ve düzenli şekildeişlemesi için gerekli olan ve yönetmelikte öngörülecekveya Teşkilat Başkanı tarafından istenecek denetim ve kontrolleriyapmak görev ve yetkileri, 21/2/2008 tarihli ve 5738 sayılı SporMüsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve MüşterekBahis Oyunlarının Özel Hukuk Tüzel KişilerineYaptırılması Hakkında Kanunun 3 üncü maddesi kapsamında TeşkilatBaşkanlığınca kısmen veya tamamen özel hukuktüzel kişilerine devredilebilir veya mal ve hizmet satın almayoluna gidilebilir. (Ek fıkra:28/11/2017-7061/12 md.) Bu maddenin üçüncüfıkrasının (2) numaralı bendinin (c) alt bendi ve (5)numaralı bendinin (a) alt bendi ile (12) numaralı bendinde belirtilengörev ve yetkiler, 21/2/2008 tarihli ve 5738 sayılı SporMüsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve MüşterekBahis Oyunlarının Özel Hukuk Tüzel KişilerineYaptırılması Hakkında Kanunun 3 üncü maddesikapsamında Teşkilat Başkanlığınca kısmenveya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredilebilir veya malve hizmet satın alma yoluna gidilebilir.” Hükmüne ververilmiştir.} Dava konusu işlemin tesisedildiği andaki mevzuat hükümleri kapsamında konuirdelendiğinde: 638 No.lu Kanun HükmündeKararname ile yapılan değişiklikler de dikkatealındığında; 7258 sayılı “Futbol ve Diğer SporMüsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları DüzenlenmesiHakkında Kanun”un 2.maddesinde; TeşkilatBaşkanlığının yetkisini bizzat kullanabileceğigibi kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerinedevredebileceği veya mal ve hizmet satın alma yolunagidebileceği belirtilmiş; Yurt içinde ve yurtdışında yapılan her türlü spor müsabakasıüzerine yurt içinde ve yurt dışında sporadayalı bahis ve şans oyunları düzenlemek, denetim vegözetimi altında düzenletmek, bunlara ilişkin hertürlü izni vermek ve sözleşmeyi yapmak; spora dayalıbahis ve şans oyunlarına yönelik mevzuata aykırıiş ve eylemlerin önlenmesi için gerekli denetimleri yapmak,faaliyetlerde bulunmak ve tedbirleri almak; spora dayalı bahis veşans oyunlarının kamu yararına ve sosyal amaçlarauygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesini sağlayacak politikalarbelirlemek ve uygulamak; izinsiz olarak spora dayalı bahis ve şansoyunları düzenleyen, başbayilik veya bayilik faaliyetindebulunan veya kurallara aykırı hareket eden gerçek vetüzel kişilere uygulanacak yaptırımlara ilişkinesasları belirlemek ve bunlar hakkında gerekli yasal işlemleriyapmak; spora dayalı bahis ve şans oyunları düzenlemefaaliyetinin gelişmesini sağlayacak tedbirleri almak ve bu konudayapılması gerekli düzenlemeleri Gençlik ve SporBakanlığına önermek TeşkilatBaşkanlığının görev ve yetkileri arasındasayılmış; aynı maddede, TeşkilatBaşkanlığının spora dayalı bahis ve şansoyunlarının düzenlenmesi ve düzenletilmesinde tek yetkiliolduğu; Gençlik ve Spor Bakanlığının izin veyaonayıyla spora dayalı bahis ve şans oyunlarınındüzenlenmesi, denetim ve gözetimi altında düzenletilmesi,oynatılması, gerekli altyapı ve organizasyonunsağlanması ve yürütülmesi için gerçek vetüzel kişilerle sözleşme yapabileceği ifadeedilmiş; spora dayalı bahis ve şans oyunlarınındüzenlenmesine ilişkin kararları almanın, bayiliklerinnerede kurulacağını ve sayısını tespit etmenin,bayilere verilecek komisyon ve teşvik primi oranlarını tespitetmenin Yönetim Kurulunun görev ve yetkileri arasındaolduğu hükümlerine yer verilmiştir. 3289 ve 7258 sayılıKanun hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve 28.02.2009tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “SporMüsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve MüşterekBahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği”nin spor müsabakalarınadayalı olarak düzenlenecek sabit ihtimalli ve müşterekbahislerin oynatılmasını, oyun çeşitlerini, buoyunlara ait kupon kabul ve değerlendirme işlemlerini,dağıtılacak ikramiye ile sabit, gezici ve sanal ortam bayilerineilişkin esaslar ile uygulama şekil ve şartlarınıkapsadığı belirtilmiş; “Bayilikruhsatı” başlıklı 14. maddesinde; “Sabitbayilik faaliyetinin yapılabilmesi için Teşkilattan ruhsat alınmasızorunlu olup, bayilik faaliyetinde bulunması uygun görülenlerebayilik ruhsatı verilir. Ruhsat verildiği tarihten itibarenTeşkilatça iptal edildiği tarihe kadar başka birişleme gerek olmaksızın geçerlidir. Ancak, Teşkilattarafından gerekli görülen hallerde ruhsat yenilenebilir veyavize edilebilir.”; “Sabit bayiliksözleşmesi” başlıklı 15. maddesinde; “(1) Sabit bayilik ruhsatıverilen gerçek veya tüzel kişiler ile Teşkilatarasında süresi 10 yılı geçmemek üzeresüreli sabit bayilik sözleşmesi yapılır. (2) Sabit bayiliksözleşmesi ruhsatın geçerli olduğu süreceyürürlükte kalır, ruhsatın iptali halinde başkacabir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden feshedilmişsayılır. (3) Teşkilatçagerekli görülen durumlarda sabit bayilik sözleşmesiyenilenebilir. (4) Sabit bayilik ruhsatıvermeye ve bu bayiler ile sözleşme yapmaya TeşkilatBaşkanı yetkilidir. Teşkilat Başkanı bu yetkisini altbirimlere devredebilir. (5) Sabit bayilikler tüzelkişilere birden fazla olarak ve 16 ncı maddede belirtilen kriterler dahilindeverilebilir. Bu durumda verilen bayiliklerin her türlü hukuki vecezai sorumluluğu bu tüzel kişiye aittir.”; denilmiş; Yönetmeliğin16.maddesinde “Sabit bayilik ruhsatı verilmesişartları”, 17.maddesinde “Bayilerin işyerlerindearanılacak asgari nitelikler”,18.maddesinde “Sabitbayiliklerin verilmesinde izlenecek yöntem”, 19.maddesinde“Sabit bayilik teminatı”, 20.maddesinde “Sabit bayikomisyonu ve ikramiye ödeme primi oranı” 21.maddesinde“Sabit bayiinin adres değişikliği”, 22.maddesinde“Sabit bayiliğin devredilmesi”, 23.maddesinde “Sabitbayilik faaliyetinin sürekliliği ve yürütülmesi”ne ilişkin düzenlemelere yer verilmiş; “Sabit bayilikruhsatının iptali” başlığınıtaşıyan 24.maddede ise “(1)Aşağıda belirtilen hallerde bayilik ruhsatı, Teşkilattarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresineuyulmaksızın iptal edilir: a) Gerçek kişibayiinin ölmesi halinde mirasçılarından altmışgün içinde bayilik ruhsatı talebinde bulunulmaması, b) Bayilik ruhsatınıhaiz olan şirketin iflas etmesi, c) İzinli süreler vemücbir sebepler dışında, her ne sebeple olursa olsunbayiinin bir takvim yılı içerisinde, izinsiz toplam onbeş gün oyun oynatmaması, ç) Teşkilatınizni olmaksızın, işyerinde Teşkilata ait olmayan oyunlaroynatması, d) Teşkilat tarafındanher bayi için belirlenen haftalık hasılat limitininüzerinde oyun oynatılması, e) Oyun bedellerinin kayıtdışı olarak bayiinin kendi nam ve hesabına tahsil edilmesi, f) Yetkisi dahilindeki ikramiyeödeme taleplerini geri çevirmesi, g) Bayi olabilmeşartlarından herhangi birini kaybetmesi veya ruhsat verildikten sonrabu şartlardan herhangi birine sahip olmadığınınanlaşılması, ğ) Teşkilatınitibarını zedeleyecek veya Teşkilata olan güveninsarsılmasına neden olacak davranış, yayın veya faaliyetlerdebulunulması, Teşkilat tarafından verilen talimat ve kurallarariayet edilmemesi, h) Teşkilatın veyaBaşbayiinin yetkili personellerine fiili saldırı, hakaret vetehditte bulunulması, ı) Teşkilat veyaBaşbayiinin mallarına kasıtlı zarar verilmesi, i) 18 yaşındanküçüklere oyun oynatılması veya ikramiyeödenmesi, j) Yılbaşındanitibaren dörder aylık periyotlardaki asgari haftalıksatış hasılatı ortalamasının YönetimKurulunca belirlenen limitin altında olması, k) Teşkilattanyazılı izin almadan adresini değiştirmesi veyabayiliği devretmesi, l) Teşkilata ait olan oyunhasılatlarının işlemiş yasal faiziyle birlikte veyagecikme cezalarının tamamının yatırma tarihindenitibaren en geç on beş gün içinde ödenmemesi, m) Teşkilata ait olan oyunhasılatının bir takvim yılı içerisinde beşkez geç ödenmesi, n) Güncellenen teminatmiktarının süresinde tamamlanmaması, o) Süreli teminatmektuplarının süresi dolmadan en geç on günönce yenilenmemesi, ö) Yasa dışıbahis oynatılması, oynatılmasına aracılık edilmesi,bunlara yer veya imkan sağlanması veya bunların reklam vetanıtımın yapılması, p) Haklı bir gerekçeolmadan bilet iptal edilmesi, iptal edilen biletlerin bir yılsüresince saklanmaması veya iptal edilen biletlerin talep tarihindenitibaren en geç on beş gün içinde Teşkilata teslimedilmemesi, r) Oyunları, Teşkilattarafından belirlenen değerinden fazla bedelle oynatması, s) Borç mukabili veyakredi kartıyla ya da kredili hesaptan oyun bedelini tahsil etmek suretiyleoyun oynatılması, (2) Teşkilat tarafındanbayilik ruhsatı iptal edilenlere yeniden bayilik ruhsatıverilmez.” hükmü yer almıştır. Öte yandan, Spor TotoTeşkilat Müdürlüğü ile davacı arasında 27.07.2006tarihinde, 125214 Numaralı Spor Toto ve Sayısal Loto BayilikSözleşmesi imzalanmıştır. Söz konusuSözleşmenin 2. maddesinin (a) bendinde, 7258 sayılı FutbolMüsabakalarında Müşterek Bahisler Tertibi HakkındaKanun, Futbol Müsabakalarında Müşterek BahislerTüzüğü, Futbolda Müşterek Bahis OyunlarıUygulama Yönetmeliği ve bunlara ait tebliğler vetalimatların, bu sözleşmenin vazgeçilmezparçası olduğu, bunların bayilere aithükümlerine, bayiinin aynen uymakla yükümlübulunduğu; Bayiinin Teşkilatın ve Başbayiinin re’senvereceği talimatlara, mevcut veya değişebilecek Yönetmelikvb. düzenlemelere uymayı peşinen kabul edeceği; 8.maddenin(b) bendinde, ödeme ile ilgili maddeler ve bayiinin başbayiekarşı olan yükümlülükleri de dahil olmaküzere, bayi tarafından iş bu sözleşmenin maddelerineuyulmaması halinde bayilik ruhsatının Teşkilattarafından ayrıca herhangi bir gerekçe gösterilmeksiziniptal edileceği; (r) bendinde, bayilik mahallinde yasadışıyollarla oyun oynandığı veyaoynatıldığının Teşkilat, başbayi veyaemniyet güçlerince tespit edildiği takdirde bundan bizzatbayiinin sorumlu olacağı ve bayilik ruhsatının iptaledileceği; 8.maddesinin (b) bendinde, bayi tarafından busözleşmenin maddelerine uyulmaması halinde bayilikruhsatının teşkilat tarafından ayrıca herhangi birgerekçe gösterilmeksizin iptal edilebileceği hükmebağlanmıştır. Uyuşmazlık konususözleşmenin hukuki niteliği incelendiğinde; İdare, özel hukukkişileri gibi özel hukuk sözleşmeleri yapabildiğigibi; kamusal yetkisinin verdiği üstünlük veayrıcalıklara dayanarak konusu, hüküm vekoşulları bakımından özel hukuksözleşmelerinden farklı olan sözleşmeler de yapabilir.İdare hukuku esaslarına tabi bulunan bu sözleşmeler“idari sözleşme” olarak adlandırılırlar.İdarenin, genel ehliyetini kullanarak, sözleşme serbestisi vetarafların eşitliği gözetilerekgerçekleştirdiği sözleşmelerin tamamen özelhukuk hükümlerine tabi olması ve dolayısıylabunların yargısal denetiminin adli yargı yerinceyapılmasına karşılık, 2577 sayılıYasa’nın idari dava türlerinin sayıldığı2/1-c maddesinde belirtildiği üzere, kamu hizmetlerindenbirinin yürütülmesi amacıyla ve kamusal nitelikteüstün hak ve yetkilere dayanarak yaptığı idarisözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarıngörüm ve çözümünde ise, idari yargıyerleri görevli bulunmaktadır. Anılan düzenlemeleruyarınca, müşterek bahisler ile şans oyunları düzenlemehak ve yetkisi, Gençlik ve Spor Bakanlığınabağlı, tüzel kişiliği haiz Spor Toto TeşkilatBaşkanlığı’na ait olduğuna ve bu hak, birsözleşme ile bayilik ruhsatı alma koşullarınıtaşıyanlara devredilebildiğine göre, buna ilişkinbayilik sözleşmesinin, bir genel hizmetin yürütülmesiiçin yapılan idari sözleşme olduğuaçıktır. Olayda, davalıidare ile davacı arasında imzalanan bayilik sözleşmesikapsamında davacı adına düzenlenen 125214 numaralıbayilik ruhsatının; internet sitesi üzerinden yasadışı bahis oynatıldığının tespitedildiğinden bahisle, Bayilik Sözleşmesinin 2/a, 2/r ve 8/bmaddeleri ile Spor Müsabakalarına Dayalı Sabitİhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları UygulamaYönetmeliği'nin 24. maddesinin birinci fıkrasının(ö) bendi uyarınca iptaline ilişkin 6.1.2010 tarih, B.02.1.GSM.5.01.08.00/85 sayılı Olurlu olup, 7.1.2010 tarih,B.02.1.GSM.5.01.08.00/110 sayı ile bildirilen işlemin iptaliile bayilik ruhsatının / bayilik sözleşmesinindevamına, ruhsatın davacıya iadesine karar verilmesi istemiylegörülmekte olan davanın açıldığıanlaşılmıştır. Bu durumda, idarece, kamugücüne dayanılarak tek yanlı düzenlenen bayiliksözleşmesinde yer alan yaptırımlarınuygulanmasına ilişkin işlemin iptali isteminden doğanuyuşmazlığın çözümünde, idariyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır. Öte yandan, dava konusuişlemin, hem bayilik sözleşmesine, hem de SporMüsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve MüşterekBahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği hükümleriuyarınca tesis edildiği; İdarenin sözleşmeyianılan Yönetmelik hükümleri uyarınca tek taraflıolarak iptal etme yetkisi göz önünealındığında, sadece sözleşmehükümlerinin uygulanmasından kaynaklanan bir uyuşmazlıktansöz etme olanağı da bulunmamaktadır. Açıklanannedenlerle, davanın görüm ve çözümündeidari yargı mercileri görevli olduğundan; Ankara 14.İdareMahkemesince verilen 21.4.2010 gün ve E:2010/435, K:2010/559 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara14.İdare Mahkemesince verilen 21.4.2010 gün ve E:2010/435, K:2010/559sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,22.10.2018 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi. Başkan Üye Üye Üye Hicabi Şükrü Mehmet Birol DURSUN BOZER AKSU SONER Üye Üye Üye Süleyman Hilmi Aydemir Nurdane AYDIN TUNÇ TOPUZ
Full & Egal Universal Law Academy