T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2018/425
KARAR NO : 2018/416
KARAR TR: 25.06.2018
ÖZET : Davacıya ait taşınmazın Organize Sanayi Bölgesi sınırları içine dahil edilmesine dair talebinin, V.Organize Sanayi Bölgesi Başkanlığı tarafından reddine dair işlemin iptali isteminin ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Ş.E.
Vekili : Av. İ. S.
Davalı:V.Organize Sanayi Bölgesi
Vekili : Av.Y. L.K.
Davalı:Bilim Sanayi Ve Teknoloji Bakanlığı
Vekili: Hukuk Müşaviri E. G.
OL A Y: Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Tekirdağ ili, Çorlu ilçesi, Velimeşe Mahallesi,Kuştepe Mevkii, F19c03d pafta, 5045 parselde kayıtlıtaşınmazının Organize Sanayi Bölgesi içerisinealınması talebinin reddine ilişkin 10.10.2016 tarih ve 1396sayılı V.Organize Sanayi Bölgesi Yönetim KuruluBaşkanlığı işleminin iptali istemiyle 12/12/2016tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
Tekirdağİdare Mahkemesi: 21/03/2017 tarih ve 2016/1877 sayılı arakararıyla Bilim Sanayi Ve Teknoloji Bakanlığının dahasım mevkiine alınmasına karar vermiştir.
DavalıV.Organize Sanayi Bölgesi vekili süresi içinde verdiğisavunma dilekçesinde; Özel hukuk tüzel kişisi olanOrganize Sanayi Bölgeleri aleyhine açılan davalardauyuşmazlığın çözüm vegörümünde adli yargının görevli olduğugörüşüyle davanın görev yönünden reddigerektiğini savunmuştur.
TEKİRDAĞİDARE MAHKEMESİ: 20.09.2017 tarih ve E:2016/1877 sayılıgörevlilik kararı ile “…4562 sayılı OrganizeSanayi Bölgeleri Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasında,Organize Sanayi Bölgesinin, Yer Seçim Yönetmeliğinegöre uygun görülen yerlerde Bakanlığın onayıile kurulacağı; 5. maddesinde de, Organize Sanayi Bölgesinin,müteşebbis heyetin başvurusu üzerine Bakanlıkçaverilen kamu yararı kararı ve sınırlarıbelirlenmiş yetki çerçevesinde kamulaştırmaişlemleri yapabilen veya yaptırabilen bir özel hukuk tüzelkişiliği olduğu hükümlerine yer verilmiştir.
4562sayılı Kanun hükümlerine göre hizmetlerinin birkısmı kamusal nitelik taşıyan Organize SanayiBölgelerince, kamusal yetki kullanılarak idare hukukunun ilke vekurallarına göre idari nitelikte bir işlem tesisedilebilecektir.
OrganizeSanayi Bölgeleri özel hukuk tüzel kişileri olmaklabirlikte, OSB sınırları içine alınma taleplerininözel hukuk hükümlerine göre değil, Organize SanayiBölgeleri Yer Seçim Yönetmeliği'ne görebelirlendiği, bu kapsamda işlemin kamusal yetki kullanılarakidare hukukunun ilke ve kurallarına göre idari nitelikte birişlem niteliğinde olduğu görülmektedir.
Davadosyasının incelenmesinden; Tekirdağ ili, Çorluilçesi, Velimeşe Mahallesi, Kuştepe Mevkii, F19c03d pafta,5045 parselde kayıtlı taşınmazının OrganizeSanayi Bölgesi içerisine alınması talebinin reddineilişkin 10.10.2016 tarih ve 1396 sayılı V.Organize SanayiBölgesi Yönetim Kurulu Başkanlığı işlemininiptali istemiyle bakılan bu davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Budurumda; her ne kadar V.Organize Sanayi Bölgesi özel hukuk tüzelkişisi niteliğine haiz olsa da, OSB sınırınınbelirlenmesi ve ilave alan taleplerinin Organize Sanayi Bölgeleri YerSeçimi Yönetmeliği kapsamında idare hukuku esaslarınagöre değerlendirileceği, uyuşmazlığın,taraflar arasında imzalanan bir özel hukuk sözleşmesindenveya özel hukuk hükümlerinden kaynaklanmadığı, bunedenle, kamusal yetkiden kaynaklı re'sen ve tek taraflı olarak tesisedilen V.Organize Sanayi Bölgesi Yönetim KuruluBaşkanlığının 10.10.2016 tarih ve 1396sayılı işlemine karşı açılan davanıngörüm ve çözümü idari yargının görevalanında bulunmaktadır.
Açıklanannedenlerle; V.Organize Sanayi Bölgesinin görev itirazınınreddine” karar vermiştir.
Davalıvekili tarafından,süresi içinde verilen dilekçe ileolumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının onaylıörneği ile birlikte Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; 26/04/2018 gün ve 2018/8172sayılı kararında "...4562 sayılı Organize SanayiBölgeleri Kanununun 3/b maddesine göre organize sanayi bölgeleri"... Sanayinin uygun görülen alanlardayapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşmeve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyiyönlendirmek, kaynaklan rasyonel kullanmak, bilgi ve bilişimteknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plandahilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla;sınırları tasdik edilmiş arazi parçalarınınimar planlarındaki oranlar dahilinde gerekli idari, sosyal ve teknikaltyapı alanları ile küçük imalat ve tamirat,ticaret, eğitim ve sağlık alanları, teknolojigeliştirme bölgeleri ile donatılıp planlı birşekilde ve belirli sistemler dahilinde sanayi için tahsisedilmesiyle oluşturulan ve bu Kanun hükümlerine göreişletilen mal. ye hizmet üretim bölgelerini," ifadeetmektedir. Aynı Kanunun 5/1 maddesinin "OSB, müteşebbisheyetin başvurusu üzerine Bakanlıkça verilen kamuyararı kararı ve sınırları belirlenmiş yetkiçerçevesinde kamulaştırma işlemleri (...)yaptırabilen bir özel hukuk tüzel kişiliğidir."hükmü ve 8. maddesinde geçen, “Yönetim kurulu,müteşebbis heyetin en az dördü kendi üyeleriarasından olmak üzere seçeceği beş asıl,beş yedek üyeden oluşur. Yönetim kurulu üyeleri ikiyıl için seçilir./ Yönetim kurulu üyeleri kendiaralarında bir başkan ve bir başkanvekili seçerler.Yönetim kurulu en az ayda iki defa toplanır ve toplantı saltçoğunluk ile yapılır. Geçerli bir mazereti olmadanüst üste yapılan üç toplantıya veya mazeretiolsa dahi altı ay içinde yapılan toplantıların en azyarısına katılmayan üyeler üyeliktençekilmiş sayılırlar. Kararlar salt çoğunluklaverilir. Oyların eşitliği halinde başkanın oyunaitibar edilir./Yönetim kurulu; kanun, yönetmelik, kuruluşprotokolü ve benzeri düzenlemeler ile müteşebbis heyetinkararları çerçevesinde OSB’nin sevk ve idaresiniyürütmekle görevlidir.'’'’ şeklindeki hükümlerkarşısında, organize sanayi bölgeleri yönetimlerininözel hukuk tüzel kişiliği olduğutartışmasızdır.
Yineanılan Kanunun 25/5. maddesine göre de OSB'lerin organları ileilgili olarak Türk Ticaret Kanununun anonim şirketlerinorganları ile ilgili hükümlerinin kıyasenuygulanacağı hükmü bulunmaktadır.
Öteyandan, 4562 sayılı Kanunun Geçici 8. maddesinde, "Bumaddenin yürürlük tarihinden önce mer’i planagöre yapılaşan sanayi tesislerinin bulunduğu alanlariçin, bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren biryıl içerisinde yapılan başvuruların,valilikçe uygun görülmesi halinde; hazırlanangerekçe raporuna istinaden 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılıİmar Kanunu uyarınca plan onama yetkisi bulunan idarelerlealanın özelliklerine göre ilgili kurumlarınkatılımıyla, vali başkanlığındaoluşturulacak olan ıslah komisyonunun belirlediği ıslahşartları ve süresinin Bakanlık tarafından uygungörülmesi ile söz konusu alanlar OSB olarakdeğerlendirilebilir. Bakanlık, OSB yer seçimi komisyonüyesi olan kurum ve kuruluşlardan alacağıgörüşler doğrultusunda OSB sınırlarınıbelirler. / Tespit edilen ıslah şartlarıçerçevesinde, tüzel kişilik kazanan OSB ’lerde,bu Kanunla getirilen tüm izin ve ruhsat yetkileri, ıslahçalışmaları tamamlanıncaya kadar genel mevzuathükümlerine göre yürütülür. Süresiiçinde ıslah şartlarını tamamlamayanlar OSBniteliklerini kaybederek sicilden terkin edilir. / Bu maddeninyürütülmesine ilişkin usul ve esaslar OSB UygulamaYönetmeliğinde belirlenir.” denilmiştir.
Yapılaninceleme sonucunda, Velimeşe OSBMüdürlüğünün, 4562 sayılı OrganizeSanayi Bölgeleri Kanunu kapsamında kurulduğuanlaşılmıştır.
Yukarıdakiaçıklamalara göre, Velimeşe OSB'nin özel hukuktüzel kişiliğine sahip olduğu ve özel hukuk tüzelkişilerince tesis edilen işlemlerin yargısal denetiminin adliyargı yerlerince yapılacağının açıkolduğu gözetildiğinde, Tekirdağ İli, Çorluİlçesi, Velimeşe Mahallesi, Kuştepe Mevkii, F19c03dPafta, 5045 parselde kayıtlı taşınmazın OSBiçerisine alınması talebinin reddine ilişkin 10/10/2016tarih ve 1396 sayılı işlemin yargısal denetiminin özelhukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeyapılması gerektiği düşünülmektedir.
NitekimUyuşmazlık Mahkemesinin; 03/03/2014 gün ve 2014/60-156 E.-K.sayılı; 06/07/2015 gün ve 2015/515-528 E.-K. sayılı ve15/02/2016 gün ve 2016/21-58 E.-K. sayılı emsalkararlarında da bu hususların vurgulandığıgörülmektedir” şeklindeki gerekçe ile 2247sayılı Yasanın 10'uncu maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına vedosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Şükrü BOZER, Mehmet AKSU, Ahmet Tevfik ERGİNBAY,Süleyman Hilmi AYDIN, Aydemir TUNÇ ve Birgül KURT’unkatılımlarıyla yapılan 25.06.2018 günlütoplantısında:
I-İLKİNCELEME:
Dosyaüzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; davalı V.Organize SanayiBölgesi vekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesindeöngörülen yönteme uygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilensüre içinde davalı vekilince başvuruda bulunmasıüzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca, 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim EnginSELİMOĞLU’nun, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİdavada adli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,davacıya ait taşınmazın V.Organize Sanayi Bölgesisınırları içine dahil edilmesine dair talebinin, V.OrganizeSanayi Bölgesi Başkanlığı tarafından reddine dairişlemin iptali davasıdır.
5393sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev vesorumlulukları” başlıklı 14. maddesinde 4562sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu hükümlerininsaklı olduğu belirtilmiş; Değiştirilen, Eklenen veYürürlükten Kaldırılan Hükümlerbaşlıklı 85. maddesinin h bendinde, “…12.04.2000tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 4üncü maddesinin altıncı fıkrasıaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Yürürlüğegiren mevzii imar plânına göre arazi kullanımı,yapı ve tesislerinin projelendirilmesi, inşası vekullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma ve çalışmaruhsatları OSB tarafından verilir ve denetlenir. İşyeriaçma ve çalışma ruhsatının verilmesisırasında işyeri açma ve çalışmaruhsatına ilişkin harçlar, OSB tarafından tahsil edilerekilgili belediye veya il özel idaresi hesabınayatırılır…”
4562sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 4.maddesininaltıncı fıkrasında; “Yürürlüğegiren (…) imar planına göre arazi kullanımı,yapı ve tesislerinin projelendirilmesi, inşası vekullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma veçalışma ruhsatları OSB tarafından verilir vedenetlenir, İşyeri açma ve çalışma ruhsatınverilmesi sırasında işyeri açma veçalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSBtarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresihesabına yatırılır.”
5.maddesinde; “OSB, müteşebbis heyetin başvurusuüzerine Bakanlıkça verilen kamu yararı kararı vesınırları belirlenmiş yetki çerçevesindekamulaştırma işlemleri yapabilen veya yaptırabilen birözel hukuk tüzel kişiliğidir.
Arazininmülkiyetinin edinilmesinde yapılan masraflar ile arazi bedeliödeme yükümlülüğü OSB tüzelkişiliğine aittir.” hükmü yer almakta olup,12.04.2000 günlü, 4562 sayılı Organize SanayiBölgeleri Kanunu’nun, 04.07.2012 günlü, 6353sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 20.maddesiyledeğiştirilen 5.maddesinin Anayasa’ya aykırılığıiddiasıyla Danıştay Altıncı Dairesi tarafındanyapılan itiraz başvurusu üzerine, Anayasa Mahkemesi 31.10.2013gün, E:2013/49, K:2013/125 sayılı kararı ile özetle;04.07.2012 günlü, 6353 sayılı Kanun’un 20.maddesiyledeğiştirilen 5.maddesinin birinci fıkrasında yer alan‘’… yapabilen veya … ‘’sözcüklerinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veiptaline karar vermiştir.
8.maddesinde; “Yönetim kurulu, müteşebbis heyetin en azdördü kendi üyeleri arasından olmak üzereseçeceği beş asıl, beş yedek üyeden oluşur.Yönetim kurulu üyeleri iki yıl için seçilir.
Yönetimkurulu üyeleri kendi aralarında bir başkan ve birbaşkanvekili seçerler. Yönetim kurulu en az ayda iki defatoplanır ve toplantı salt çoğunluk ile yapılır.Geçerli bir mazereti olmadan üst üste yapılanüç toplantıya veya mazereti olsa dahi altı ayiçinde yapılan toplantıların en az yarısınakatılmayan üyeler üyelikten çekilmişsayılırlar. Kararlar salt çoğunlukla verilir.Oyların eşitliği halinde başkanın oyuna itibar edilir.
Yönetimkurulu; kanun, yönetmelik, kuruluş protokolü ve benzeridüzenlemeler ile müteşebbis heyetin kararlarıçerçevesinde OSB’nin sevk ve idaresini yürütmeklegörevlidir.”
Hükümlerineyer verilmiştir.
Yukarıdasözü edilen mevzuat hükümlerinin birliktedeğerlendirilmesinden, V.Organize Sanayi Bölgesi’nin özelhukuk tüzel kişiliğine sahip olduğu ve özel hukuktüzel kişilerince tesis edilen işlemlerin yargısaldenetiminin adli yargı yerlerince yapılacağınınaçık olduğu gözetildiğinde, davacınınkendisine ait taşınmazın da OSB sınırlarıiçerisine alınmasına dair talebin reddine ilişkindavalı OSB tarafından tesis edilen işlemin yargısaldenetiminin adli yargı yerinde yapılması gerekir.
Açıklanannedenlerle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınınbaşvurusunun kabulü ile Tekirdağ İdare Mahkemesinin20.09.2017 gün ve 2016/1877 esas sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
SO N U Ç: Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileTekirdağ İdare Mahkemesinin 20.09.2017 gün ve 2016/1877 esassayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 25.06.2018 günündeÜyeler Aydemir TUNÇ ve Birgül KURT’un KARŞI OYU veOY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Nuri Şükrü Mehmet Ahmet Tevfik
NECİPOĞLU BOZER AKSU ERGİNBAY
Üye Üye Üye
SüleymanHilmi Aydemir Birgül
AYDIN TUNÇ KURT
KARŞI OY
4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’nun4. maddesinin 6. fıkrasında; imar planına göre arazikullanımı, yapı ve tesislerinin projelendirilmesi,inşası ve kullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ileişyeri açma ve çalışma ruhsatlarının OSBtarafından verileceği ve denetleneceği, işyeri açmave çalışma ruhsatın verilmesi sırasındaişyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkinharçların, OSB tarafından tahsil edilerek ilgili belediye veyail özel idaresi hesabına yatırılacağı;
5. maddesinde ise; OSB, müteşebbis heyetin başvurusuüzerine Bakanlıkça verilen kamu yararı kararı vesınırları belirlenmiş yetki çerçevesinde,kamulaştırma işlemleri (...) yaptırabilen bir özelhukuk tüzel kişiliği olduğu, arazinin mülkiyetininedinilmesinde yapılan masraflar ile arazi bedeli ödemeyükümlülüğü OSB tüzel kişiliğineait olduğu hükmü yer almıştır.
Yukarıda sözü edilen mevzuat hükümlerininbirlikte değerlendirilmesinden, davalı V.Organize SanayiBölgesi’nin özel hukuk tüzel kişiliğine sahipolduğu tartışmasız ise de;
İdare işleviyle ilgili ve tek taraflı iradebeyanına dayalı olarak hukuki sonuç doğuran tasarruflarolarak tanımlanan idari işlemler, kural olarak idaremakamlarınca tesis edilmektedir. Ancak idare işleviyle ilgili kamuyetki ve usullerini kullanmakla yetkili olduğu yasal düzenlemeyleistisnai olarak kabul edilen özel hukuk tüzel kişilerinin, tektaraflı irade beyanlarıyla hukuki sonuç doğuran,doğrudan uygulanabilir nitelikli işlemlerinin de, idari işlemniteliği taşıdığının kabulü gerekir.Zira bir işlemin, idari işlem olup olmadığı konusundaasıl ayırt edici unsur; işlemin idare işleviyle ilgili biralanda, kamusal yetki ve usuller kullanılarak yapılmasıdır.
4562 sayılı Yasa hükümleri ile imar planınagöre arazi kullanımı, yapı ve tesislerininprojelendirilmesi, inşası ve kullanımıyla ilgili ruhsat veizinler ile işyeri açma ve çalışma ruhsatlarıile ilgili olarak bazı kamusal görevler yüklenen V.OrganizeSanayi Bölgesince belirtilen görevler kapsamında, davacıyaait taşınmazın Organize Sanayi Bölgesi içinealınması işleminin reddine ilişkin işlemin; idariişlem niteliğinde olduğu görülmektedir.
Bu durumda; uyuşmazlığa konu davanıngörüm ve çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucunavarıldığından; davanın çözümündeadli yargı yerinin görevli olduğu ve görevitirazının reddine ilişkin İdare Mahkemesikararının kaldırılması yolunda verilen karara katılmıyoruz.25.6.2018
ÜYE ÜYE
Aydemir TUNÇ Birgül KURT
Full & Egal Universal Law Academy