T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2018/154
KARAR NO : 2018/182
KARAR TR: 26.03.2018
ÖZET : Hukuka aykırı, orantısız bir şekilde yakalanıp, zamanında yapılması gereken tıbbi müdahale imkanından yoksun bırakıldığından bahisle, davacının sakat kaldığını ileri sürerek, uğranılan zararının tazmini amacıyla maddi ve manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı : R.K.
Vekili : Av. Ş.K.
Davalı : MaliyeHazinesi
Vekili : Av. H.S.B.
O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;Müvekkilinin Kızıltepe 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin 2008/354esas sayılı dosyasında yargılandığını,dosyaya konu olayda sağ bacağına domdom kurşunu mermiçekirdeği isabet ettiğini; tedavi amacıyla aynıgün Kızıltepe, Mardin ve en son da Diyarbakır DicleÜniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesine gittiğini; oradapansuman şeklinde ilk tedavisinin olduğunu; müvekkilinin dahadonanımlı bir hastanede tedavi olmak istediğini; ancakDiyarbakır Emniyet Müdürlüğü tarafındanyakalanarak Kızıltepe ilçe Emniyet Müdürlüğüneteslim edildiğini; ertesi gün savcılığa sevk edilenmüvekkilinin yaklaşık yirmidört saat gözaltındakaldıktan sonra serbest bırakıldığını; serbestkaldıktan sonra Adana Devlet Hastanesine giden müvekkilinin hastanedekaldığı iki aylık süre zarfında yedi defaameliyat olduğunu; ayrıca kontrole gitmesi gerektiğindenyaklaşık beş ay daha Adana İlindekaldığını; sağlık sorunlarıdüzelmeyince Tarsus'ta özel bir hastanede tekrar ameliyatolduğunu fakat iş göremez hale geldiğini; müvekkilininözürlü hale gelmesinin, hukuka aykırı veorantısız bir şekilde yakalanıp yaklaşıkyirmidört saat nezarette tutularak tedavi imkanından mahrumbırakılması ve bu sebeple tıbbi müdahale konusundakigecikmeden kaynaklandığını, dolayısıyla, CezaMuhakemesi Kanunu'nun 91/2. maddesinde "Gözaltına alma butedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına"bağlandığından, ağır yaralı olandavacının tedavisine imkan sağlanmayarak yakalanıpgözaltına alınmasında soruşturma yönündenzorunluluk olmadığını, diğer yandan Yakalama,Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliğinin emredicimaddelerinin de ihmal edildiğini, bu sebeplerle uygulanan hukukaaykırı koruma tedbirleri nedeniyle davacınınsağlık ve yaşam hakkının tehlikeyeatıldığınıileri sürerek, müvekkilininuğradığı zararların karşılığıolarak 100.000,00-TL maddi ve 150.000,00-TL manevi tazminatın olay tarihiolan 22.3.2008 tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikteödenmesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin davalıtarafa yükletilmesine karar verilmesi istemiyleadli yargı yerindedava açmıştır.
Mardin 2. Ağır Ceza Mahkemesi: 3.12.2014 gün veE:2014/376, K:2014/352 sayı ile,
5271 sayılı Yasa'nın 142/1.maddesi gereğince korumatedbirleri nedeniyle tazminat davasının, kararınkesinleştiğinin ilgilisine tebliğden itibaren üç ay veher halde kararın kesinleşme tarihini izleyen bir yıliçinde açılabileceğinin belirtildiği,dolayısıyla koruma tedbirleri nedeniyle açılacak tazminatdavasının beraat edilen davadaki kararın kesinleşmesişartına bağlandığı, somut davadadavacının sanık olarak yargılandığıdavanın henüz derdest olduğuanlatıldığından, dava şartınıngerçekleşmemesi nedeniyle davanın reddine karar vermekgerektiği gerekçesiyle davanın reddine karar vermiş, bukarar davacı vekilince temyiz edilmiştir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi: 29.5.2017 gün veE:2016/1727, K:2017/4402 sayı ile, Tazminat istemine ilişkinCMK'nın 141. maddesinde suç soruşturması vekovuşturması sırasında gerçekleşen korumatedbirlerindeki hukuka aykırılıklar yönünden bu kanunhükümlerine göre tazminat istenebileceği belirtilerektazminat istenebilecek hallerin tahdidi şekildesıralandığı, davacının tedavisinin geçbaşlanması nedeni ile herhangi bir zararının olupolmadığının tespiti ile gereğinin takdiri idariyargı görev alanında kaldığı ve bu mahkemelerönünde tazminat isteminde bulunulabileceği gözetilip;görevsizlik kararı verilmesi yerine, yargılamaya devamlayazılı şekilde davanın reddine karar verilmesi, Kanunaaykırı olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu itibarlayerinde görüldüğünden hükmün bu sebeplerdendolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halenuygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi gereğinceisteme aykırı olarak bozulmasına karar vermiştir.
MARDİN 2. AĞIR CEZA MAHKEMESİ: 8.8.2017 günve E:2017/490, K:2017/372 sayı ile, bozma kararına uyarak,davacının oluşan zararının 5271 sayılıCMK.nın 141.vd maddeleri uyarınca tazminini istemiş ise de,tazminat istemine ilişkin CMK'nın 141. maddesinde suç soruşturmasıve kovuşturması sırasında gerçekleşen korumatedbirlerindeki hukuka aykırılıklar yönünden bu kanunhükümlerine göre tazminat istenebileceği belirtilerektazminat istenebilecek hallerin tahdidi şekildesıralandığı, davacının tedavisinin geçbaşlanması nedeni ile herhangi bir zararının olupolmadığının tespiti ile gereğinin takdiri idariyargı görev alanında kaldığı ve bu mahkemelerönünde tazminat isteminde bulunulabileceği, bu tazminat kalemihakkında karar vermek görevinin Mahkemelerine aitolmadığı, yargı yolu-görev hususunun res'en dikkatealınması gerektiği anlaşılmakla, Mahkemeleriningörevsizliğine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
MARDİN 2 . İDARE MAHKEMESİ: 11.1.2018 gün veE:2018/24 sayı ile,işlediği bir fiil nedeniyle Cumhuriyetsavcısının talimatıyla göz altına alınandavacının, gözaltı süreci içerisinde hastaneyesevkinin geç yapıması nedeniyle zararauğradığı iddiasıyla tazminat davasıaçılmış ise de; davacınınyakındığı hususların yargısal faaliyetin birparçası olan soruşturma aşaması içerisindekaldığı gözetildiğinde, davanın 5271sayılı Ceza Muhakemesi Kanunun ilgili maddeleri kapsamındagörüm ve çözümü adli yargı yeriningörevinde bulunduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun’un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerininbelirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine, dosya incelemesinin Uyuşmazlık Mahkemesincekarar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiş, mahkemece 14.2.2018tarih ve E:2018/24 sayılı üst yazısı ile Mahkememizegönderilmiş olup, 22.2.2018 tarihinde kayda girmiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE:
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Nuri NECİPOĞLU’nunBaşkanlığında, Üyeler: Şükrü BOZER,Mehmet AKSU, Ahmet Tevfik ERGİNBAY, Alaittin Ali ÖĞÜŞ,Süleyman Hilmi AYDIN ve Birgül KURT’unkatılımlarıyla yapılan 26.03.2018 günlütoplantısında:
l-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdareMahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, idari yargıdosyasının Mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ: Raportör-Hakim GülşenAKAR PEHLİVAN’ın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Mardin İli, Kızıltepe İlçesi, YeniMahalle, Tandoğan Caddesi üzerinde 22.3.2008 tarihindeçıkan silahlı kavgada sağ bacağına kurşunisabet etmesi sonucu yaralanan davacı tarafından, dahadonanımlı bir hastanede tedavi olması gerekirken önceMardin ve Kızıltepe Devlet Hastanelerinde, sonrasında ise, DicleÜniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde pansuman şeklindeilk tedavisi yapılarak Diyarbakır EmniyetMüdürlüğünce yakalanıp, KızıltepeEmniyet Müdürlüğü görevlilerine teslim edilen R.K.'ınalınan ifadesi sonrası yirmidört saat gözaltındatutulduğu, hukuka aykırı orantısız bir şekildeyakalanıp zamanında yapılması gereken tıbbi müdahaleimkanından yoksun bırakıldığından bahisle sakatkaldığını ileri sürerek Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141ve 142'nci maddeleri uyarınca koruma tedbirleri nedeniyleuğranılan zararının tazmini maksadıyla 100.000,00-TLmaddi ve 150.000,00-TL manevi tazminatın olay tarihinden itibarenişleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle Mardin MuhakematMüdürlüğü’nekarşıaçılmıştır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazminatistemi" başlıklı 141. maddesinde;
"(1) Suç soruşturması veya kovuşturmasısırasında;
a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışındayakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,
b) Kanunî gözaltı süresi içinde hâkimönüne çıkarılmayan,
c) Kanunî hakları hatırlatılmadan veyahatırlatılan haklarından yararlandırılma isteğiyerine getirilmeden tutuklanan,
d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makulsürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve busüre içinde hakkında hüküm verilmeyen,
e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktansonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veyaberaatlerine karar verilen,
f) Mahkûm olup da gözaltı ve tutukluluktageçirdiği süreleri, hükümlülüksürelerinden fazla olan veya işlediği suç içinkanunda öngörülen cezanın sadece para cezasıolması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,
g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındakisuçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklıbulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan,
h) Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarınabildirilmeyen,
i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz birşekilde gerçekleştirilen,
j) Eşyasına veya diğer malvarlığıdeğerlerine, koşulları oluşmadığı haldeelkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan yada eşyası veya diğer malvarlığı değerleriamaç dışı kullanılan veya zamanında geriverilmeyen,
k) (Ek: 11/4/2013-6459/17 md.) Yakalama veya tutuklama işleminekarşı Kanunda öngörülen başvuruimkânlarından yararlandırılmayan,
Kişiler, maddî ve manevî her türlüzararlarını, Devletten isteyebilirler.
(2) Birinci fıkranın (e) ve (f) bentlerinde belirtilenkararları veren merciler, ilgiliye tazminat hakları bulunduğunubildirirler ve bu husus verilen karara geçirilir.
(3) (Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fıkrada yazan hâllerdışında, suç soruşturması veyakovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiilveya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzerehâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlarveya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancakDevlet aleyhine açılabilir.
(4) (Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Devlet, ödediği tazminattandolayı görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiylegörevini kötüye kullanan hâkimler ve Cumhuriyetsavcılarına bir yıl içinde rücu eder." hükmüne,
Aynı Kanun'un "Yönetmelikler"başlıklı 99. maddesinde;
"(1) Gözaltına alınan kişilerinbulundurulacakları nezarethanelerin maddî koşulları, bukişinin hangi görevlinin sorumluluğunabırakılacağı, sağlık kontrolününnasıl yapılacağı, gözaltı işlemlerineilişkin kayıt ve defterlerin nasıl tutulacağı,gözaltına alınmanın başlangıcında ve butedbire son verildiğinde hangi tutanakların tutulacağı vegözaltına alınan kişiye hangi belgelerin verileceğiile kolluk tarafından gerçekleştirilen yakalamaişlemlerinin yürütülmesinde uyulacak kurallar,yönetmelikte gösterilir." hükmüne yer verilmiştir.
5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanununa dayanak alınarakhazırlanan 1.6.2005 tarih ve 25832 sayılı Resmi Gazetedeyayımlanarak yürürlüğe giren Yakalama,Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliğinin"Amaç" başlıklı 1. maddesinde;
"Bu Yönetmeliğin amacı, bütün adlîkolluk görevlileri ile gerektiğinde veya Cumhuriyetsavcısının talebi üzerine adlî kolluk göreviniifa eden diğer kolluk görevlilerinin, Cumhuriyet savcılarınınbilgi ve emirleri doğrultusunda yürütecekleri adlîsoruşturma sırasında kolluk tarafındangerçekleştirilen yakalama, gözaltına alma, muhafazaaltına alma ve ifade alma işlemlerinin yürütülmesindeuyulacak usul ve esasları düzenlemektir." denilmiş,
"Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde;
"Bu Yönetmelikte geçen;...
Gözaltına alma: Kanunun verdiği yetkiye göre,yakalanan kişinin hakkındaki işlemlerin tamamlanmasıamacıyla, yetkili hâkim önüneçıkarılmasına veya serbest bırakılmasınakadar kanunî süre içinde sağlığına zararvermeyecek şekilde özgürlüğününgeçici olarak kısıtlanıp alıkonulmasını,
Muhafaza altına alma: Kanunun yetki verdiği hâllerdeyetkili merci önüne çıkarılması gerekenkişilerin ilgili kurumlar veya kişilerce teslim alınana kadarsağlıklarına zarar vermeyecek şekilde ve zorunluolduğu ölçüde özgürlüklerininkısıtlanıp alıkonulmasını, ...
ifade eder."
"Nezarethane işlemleri"başlıklı 11.maddesinde
"Üst araması yapılan kişinin nezarethaneyegirişi, bu Yönetmeliğe ekli "NezarethaneyeAlınanların Kaydına Ait Defter"e (EK-B) kaydedilereksağlanır.
Nezarethane işlemlerinde; ...
g)Gözaltına alınan kişilerin yaşamahaklarını koruyucu gerekli önlemler alınarak, buamaçla ilgili gözetlenebilir. Gözetleme işlemi teknikimkânlar ölçüsünde kayda alınabilir.
h)Gözaltındaki kişinin beslenme, nakil,sağlığının korunması ve gerektiğinde tedavisi,yakalandığının yakınlarına haber verilmesigiderleri ilgili birimin bağlı olduğu Bakanlığınbütçe ödeneklerinden karşılanır. "denilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden, AnayasanınBaşlangıç kısmında öngörülen“Kuvvetler ayrımı” ilkesi ile yargı ile ilgili 9. ve138.maddeleri dikkate alındığında, bağımsızbir erk olan yargının yargılama faaliyeti ile ilgiliişlemlerinin, Anayasanın 125.maddesinde öngörülen“idari işlemler” kapsamında değerlendirilmesimümkün olmayıp, bu “yargısal işlemler”nedeniyle idari yargı yoluna başvurulabilmesine imkân yoktur.Esasen bu durum, kuvvetler ayrılığı ilkesinin tabii birsonucudur. Yukarıda işaret edildiği üzere, Hâkim veCumhuriyet Savcılarıyla adliye personelinin yargılamadakifonksiyonu geniş çerçevede bir kamu hizmeti olarakdeğerlendirilse de, somut olarak, ifa edilen yargı faaliyetinin birparçası olduğunda ve yargısal işlem mahiyetinitaşıdığında kuşku bulunmamaktadır.Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya dafaaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da, busorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içindeyapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idariyargı denetimi dışında tutulması gerekmektedir.
Bu durumda davacının karıştığı birkavgada işlediği fiil nedeniyle Cumhuriyet savcısınıntalimatıyla gözaltına alındığı ve busüreçte koruma tedbirlerinin lehine işletilmediğinedeniyle sağlığının ve yaşamahaklarının korunmadığı; tedavi tedbirlerininalınmadığı iddialarıylaaçıldığı anlaşılan tazminatdavasının görüm ve çözümününadli yargı yerine ait olduğu açıktır.
Açıklanan nedenlerle Mardin 2. İdare Mahkemesininbaşvurusunun kabulü ile, Mardin 2. Ağır Ceza Mahkemesinceverilen 8.8.2017 gün ve E:2017/490, K:2017/372 sayılıgörevsizlik kararının gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın çözümündeADLİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Mardin 2. İdareMahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Mardin 2. Ağır CezaMahkemesince verilen 8.8.2017 gün ve E:2017/490, K:2017/372sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,26.03.2018 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Nuri Şükrü Mehmet Ahmet Tevfik
NECİPOĞLU BOZER AKSU ERGİNBAY
Üye ÜyeÜye
Alaittin Ali SüleymanHilmi Birgül
ÖĞÜŞ AYDIN KURT
Full & Egal Universal Law Academy