T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2017 / 515
KARAR NO : 2017 / 556
KARAR TR : 25.09.2017
ÖZET: Davacının hissedarı olduğu taşınmaz üzerindeki gecekondu tarzındaki yapının kentsel dönüşüm projesi kapsamında kalması nedeniyle davalı Belediye tarafından yıkılması sonucu oluştuğu öne sürülen zararın tazmini isteminin İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : R.T. Vekili : Av. K.K. Davalı : Uşak Belediye Başkanlığı Vekili : Av. O.T. (Adli Yargıda), Av. E. Ö. (İdari Yargıda) O L A Y : Davacı vekili dava dilekçesindeözetle; müvekkilinin UşakMerkez Durak Mah. Musanaltı mevkiinde 315 ada 138 parsel sayılıtaşınmazın 250/8947 hissesine sahip olduğunu, KentselDönüşüm Projesi çerçevesinde işlemlerinhukuka uygun ve adil gerçekleştirilmediğidüşüncesiyle taşınmazını rızasıile devretmeye yanaşmadığını, aynı durumda olanmağdurlardan bazılarının yasa gereğince iptaldavası açtığını, İdare Mahkemesitarafından "Kentsel Dönüşüm ve GelişimAlanı Tespiti ve İlanı " konulu 03/08/2009 gün ve 164sayılı Uşak Belediye Meclisi kararının iptaledildiğini, iptal kararı sonrasında iptal edilen kararınyerine mahkeme kararının hukuki gerekçelerini gözeterekBelediye Meclisi tarafından "Kentsel Dönüşümalanı tespiti ve ilanına" ilişkin yeniden kararalınması gerekirken, bu güne kadar bir meclis kararıalınmadığını, davalıların birliktemüvekkiline ait olan binayı yıktıklarını,davalı Belediyenin hüküm ve tasarrufu altındagerçekleşen yıkım işleri sırasındadavalıların eylemleri neticesi müvekkilinintaşınmazının tamamenyıkıldığını belirterek fazlaya ilişkin talepve dava hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 10.000,00 TLmaddi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ilebirlikte tahsili istemiyle adli yargıyerinde dava açmıştır. UŞAK1. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 17.11.2015 gün ve E:2015/399,K:2015/591 sayılı kararı ile “…Tüm dosyakapsamı, toplanan deliller ve belgelerden dava konusutaşınmazın bulunduğu bölge davalı Toplu Konutİdaresi Başkanlığı tarafından 23/02/2011 tarih ve14511 sayılı karan ile Gecekondu Önleme Bölgesi ilanedildiği, 05/08/2012 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarakyürürlüğe giren 05.07.2012 tarih ve 2012/3442 sayılıBakanlar Kurulu Kararı ile bu bölgenin Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı tarafından 2942 SayılıKamulaştırma Yasasının 27. Maddesi gereğince acelekamulaştırılmasına karar verildiği, uygulama imarplanlarına alındığı ancak öncesinde dava konusuyerdeki binanın yıkıldığıanlaşılmıştır. Dosyakapsamında davalılar arasında 18/08/2010 tarihli "UşakBelediyesi Tabakhane Kentsel Dönüşüm/Yenileme ProjesiAlanında yer alan Belediye Mülkiyetindeki YapılarınYıkım ve Enkaz Nakli Hizmet Protokolü " şeklindesözleşme yapıldığı, davalı belediyeniniş sahibi olduğu ve denetim yetkisinin bulunduğu, davahaksız eylem nedeniyle zararın tazmini istemi olduğundanyüklenici ile iş sahibinin birlikte ayrı ayrısorumlulukları söz konusu olduğu, bu durumda davalıbelediye yönünden davanın davalı idarenin yetkiliorganının kamu gücünü kullanarak re'sen ve tektaraflı olarak tesis ettiği işlem nedeniyleuğranıldığı iddia olunan zararın tazminine ilişkinolduğu dolayısıyla davalı idare yönündendavanın idari yargı yerinde tam yargı davası olarakgörülmesi gerektiği anlaşılmıştır. Görevkamu düzenine ilişkin olup, yargılamanın heraşamasında resen gözönünde bulundurulması gerekenhususlardan olduğu, yukarıda açıklanan nedenlerledavanın İdari Yargı yerinde çözümlenmesigerektiği anlaşılmıştır. HMK nun 114/1-b maddesiuyarınca yargı yolunun caiz olmasının davaşartlarından olduğunun belirtildiği HMK nun 115.maddesiuyarınca dava şartlarının mevcut olupolmadığının kendiliğinden araştırılacakbir husus olup, davalı idarelere yönelik açılan davadayargı yolu bakımından mahkememizin görevsiz olmasıgörevli yargı yolunun idari yargı olması sebebiyledavanın dava şartı noksanlığı nedeniyle usuldenreddine, davalı Çelik Metal Ltd. Şti aleyhineaçılan davanın işbu davadan tefriki ile ayrı bir esasakaydedilmesine karar verilmesi gerektiği”görüşüyle davalı Belediye yönündenyargı yolu nedeniyle dava şartı noksanlığındandavanın reddine karar vermiş, temyiz edilmeyen karar 25/11/2016tarihinde kesinleşmiştir. Davacıvekili bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır. MANİSA2.İDARE MAHKEMESİ: 29.06.2017 gün ve E:2016/1698 sayılıkararı ile “…Belediyelerin 3194 sayılı İmarKanunu’nun 8 nci ve 18 inci maddesinin verdiği yetki ile arazi vearsalar üzerinde imar plânlarının hazırlanmasıve yürürlüğe konulması, arazi ve arsa düzenlemesigibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları imarplânlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamugücüne dayanan irade açıklamaları ile tesis edilengenel ve düzenleyici işlemler olduğu bu yönü ile deidari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklarınİdarî yargı yerlerinde çözümlenmesigerektiği tartışmasızdır. Bunakarşılık, idareler tarafından, 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usûl veyöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleri yapılmaksızın,taşınmazlara fiilen el atılması karşısında,idarenin bu eyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğinitaşıdığı açıktır. Öteyandan, idarenin yürütmekle yükümlü bulunduğukamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plân veprojeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, suyolları, suşebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi biraynî hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyetekonu taşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plân ve projeye aykırıiş görüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adlî yargı yerinde çözümleneceğiyerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiştir. Bakılandavanın, henüz kamulaştırma işlemi tesis edilmedenönce, yani idari bir işlem dayanak alınmaksızın,idarenin doğrudan davacının mülkiyet hakkınamüdahale ederek, taşınmazın yıkımı nedeniyleuğranılan zararın giderimi istemiyleaçıldığı anlaşıldığından,bu nedenle görüm ve çözümünün adlîyargının görevi kapsamında kaldığı sonucunaulaşılmıştır. NitekimUyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümünün 28/11/2016tarih ve E:2016/411, K:2016/545 sayılı kararı da buyöndedir. Bu durumda, Mahkememizin uyuşmazlığa bakmaklagörevli olmaması ve görevli yargı yerinin adlîyargı mahkemeleri olması yanında Uşak 1. Asliye HukukMahkemesi'nin 17/11/2015 tarih ve E:2015/399, K:2015/591 sayılıkesinleşmiş görevsizlik kararı üzerineuyuşmazlığa karşı Mahkememizde davaaçıldığı anlaşıldığından,hangi Mahkemenin görevli olduğunun belirlenmesi amacıyla 2247sayılı Kanun'un 19 uncu maddesi uyarınca UyuşmazlıkMahkemesi'ne başvurulmasına, temin edilmiş olan Uşak 1.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:2015/399 sayılı dosyanın ve davadosyasının gerekçeli kararımızla birlikteUyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine, davanınincelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesi'nce karar verilinceye kadarertelenmesine” karar vermiş, dosya Mahkememizegönderilmiştir. İNCELEMEVE GEREKÇE : UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Ahmet Tevfik ERGİNBAY, Suna TÜRE, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN ve Turgay TuncayVARLI’nın katılımlarıyla yapılan 25.09.2017günlü toplantısında: l-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdareMahkemesince, 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, idari yargıdosyasının Mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. I-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim EnginSELİMOĞLU’nun, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, davacının hissedarıolduğu UşakMerkez Durak Mah. Musanaltı mevkiinde 315 ada 138 parsel sayılıtaşınmaz üzerindeki gecekondu tarzındaki yapının kentsel dönüşüm projesikapsamında kalması nedeniyle davalı Belediye tarafındanyıkılması sonucu oluştuğu öne sürülen zararıntazminat istemiyle açılmıştır. 03.07.2005 tarih ve 5393sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentseldönüşüm ve gelişim alanı”başlıklı 73. maddesinde; “(Değişik:17/6/2010–5998/1 md.) Belediye, belediye meclisi kararıyla; konutalanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknolojiparkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve hertürlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kentkısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentintarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskinekarşı tedbirler almak amacıyla kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Biralanın kentsel dönüşümve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıdasayılan hususlardan birinin veya bir kaçınıngerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alansınırları içerisinde bulunması şarttır.Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesive uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi veÇevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifiüzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektararasında olması, etaplar halinde yapılabilmesihususlarının takdiri münhasıran belediye meclisininyetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile projealanı ile ilişkili birden fazla yer tek birdönüşüm alanı olarak belirlenebilir. Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentsel dönüşümve gelişim projeleri uygulayabilir. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır. Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir. Kentsel dönüşüm ve gelişimproje alanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferityapılarda ilgili vergi, resim ve harçların dörtte birialınır. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanındahakları verilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyengecekondu sahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkânları ölçüsünde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir. Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip olduklarıinşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerinekatılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaatruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su,doğalgaz ve elektrik bağlanamaz. Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, busınırlar içindeki gayrimenkullerin tapukütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzeretapu sicil müdürlüğüne, paftasında gösterilmeküzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Sözkonusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişikliklerbelediyeye bildirilir. Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır. (İptal ikinci ,üçüncü, dördüncü cümleler: AnayasaMahkemesi’nin 18/10/2012 tarihli ve E.: 2010/82, K.:2012/159sayılı Kararı ile) Belediye, kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerini gerçekleştirmek amacıyla; imar uygulamasıyapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardakitaşınmazların değerlerini tespit etmeye ve bu değerüzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir. Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedellerimahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına bloke edilir.Belediye kentsel dönüşüm vegelişim projelerinin uygulama alanında bulunantaşınmazların kamulaştırılmasısırasında veraset ilamı çıkarmaya veya tapudakikayıt malikine göre işlem yapmaya yetkilidir. Bu Kanunun konusu ile ilgilihususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkilersaklıdır.” hükmü yer almış; buKanunun işaret ettiği 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun "İskan sahalarının tespiti, kamulaştırma ve kadastro" başlıklı 4. maddesinde; " (Değişik:5/5/2004 – 5162/2 md.) (Değişik birincifıkra: 24/7/2008-5793/7 md.) Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konutiskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar;büyükşehir belediye sınırları içerisindekalan alanlar için büyükşehir belediye meclisitarafından, il ve ilçe belediye sınırları ilemücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgilibelediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgilivalilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğe intikalettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlar da dâhil olmak üzere 3194 sayılıİmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumları tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re’sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur. Başkanlık kanundaki görevleri çerçevesindegerçek ve tüzel kişilere ait arazi ve arsaları vebunların içerisinde veya üzerinde bulunan her türlüeklenti ve yapıları kamulaştırmaya yetkilidir.Başkanlık tarafından yapılacak kamulaştırmalar,4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki iskânprojelerinin gerçekleştirilmesi amaçlıkamulaştırma sayılır.” hükmüne yerverilmiştir. İdare Mahkemesince; Mahkememizin 28/11/2016 tarih ve E:2016/411,K:2016/545 sayılı kararına atıfta bulunulmuşsa da,söz konusu kararın 5393 sayılı Yasanın 73.maddesindedüzenlenen Kentsel Dönüşüm Projesi uyarınca tesisedilen imar uygulaması işlemine ilişkin olmadığı,uyuşmazlık konusunun idari eylemden değil haksız fiiliddiasından kaynaklandığıanlaşılmaktadır. Benzer olayda verilen MahkememizinE:2016/320, K:2016/537 sayılı kararıuyuşmazlığın idari yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği yönündedir. Davacının tazminat isteminin, 5393 sayılıYasanın 73.maddesi uyarınca düzenlenen KentselDönüşüm Projesi kapsamında taşınmazüzerindeki yapılarının yıktırılmasısuretiyle yapıların bulunduğu taşınmazakamulaştırmasız el atılmasındankaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Buna göre, uyuşmazlığın, 3194 sayılıİmar Kanunu'nun "Arazi ve arsa düzenlemesi"başlıklı 18 nci, 2981 sayılı Yasanın 10/cmaddesi ve 5393 sayılı Yasanın 73.maddesi hükmüuyarınca düzenlenen Kentsel Dönüşüm Projesiuyarınca tesis edilen imar uygulaması işlemlerindenkaynaklandığı açıktır. Bu durumda, idarece kamu gücü kullanılarak, resen ve tekyanlı biçimde tesis edilen uygulama işlemlerinden kaynaklananzararın tazminine ilişkin bulunan davanın, 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları" kapsamında imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmektedir. Açıklanannedenlerle, Manisa 2. İdare Mahkemesinin 29.06.2017 gün veE:2016/1698 sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Manisa 2.İdare Mahkemesinin 29.06.2017 gün ve E:2016/1698 sayılıBAŞVURUSUNUN REDDİNE, 25.09.2017 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Nuri NECİPOĞLU Üye Ali ÇOLAK Üye Alaittin Ali ÖĞÜŞ Üye Ahmet Tevfik ERGİNBAY Üye Süleyman Hilmi AYDIN Üye Suna TÜRE Üye Turgay Tuncay VARLI
Full & Egal Universal Law Academy