T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2017 / 486
KARAR NO : 2017 / 539
KARAR TR : 25.09.2017
ÖZET: Sulama birliklerine devredilen baraj suyu kullanımının protokol ve devir sözleşmelerine aykırı biçimde gerçekleştirildiği iddiasıyla oluştuğu ileri sürülen zararın tazmini istemine ilişkin uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R Davacı :Paşaköy SulamaBirliği Vekili :Av. İ. E. Davalılar :1- Esenli Sulama Birliği Vekili :Av. H.. 2 -DSİ Genel Müdürlüğü Vekili :Av. N. H. OLAY :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; kendinebağlı çiftçilerin sulama işini yapmakla yetkiliolan müvekkili birliğin, Yozgat ili Gelingüllü SulamaBarajının sulanabilir alanından % 27,47 oranındahakkının bulunduğunu, başkaca 4 sulama birliğinin dearalarında olduğu diğer birliklerle protokol imzaladıklarını,bu sulama birliklerinden biri olan davalı Esenli Sulama Birliğininharicen bir şirket ile anlaşarak bu şirkete protokol ve DSİile aralarında yapılan devir sözleşmelerineaykırı olarak su kullandırdığını vekazanç elde ettiğini, müracaat ettikleri DSİ’ ninde kendi lehlerine görüş bildirmesine rağmen davalıEsenli Sulama Birliğinin kazancıpaylaşmadığını ileri sürerek, fazlayailişkin hakkı saklı kalmak kaydıyla 6.000, 00 TL bedelinyasal faizi ile beraber tazminine karar verilmesi istemiyle adli yargıyerinde dava açmıştır. YOZGAT 1. ASLİYE HUKUKMAHKEMESİ: 25.02.2016 gün ve E:2015/362, K:2016/240sayılı kararı ile “Dava dilekçesi, mahkememizin2014/47 D.İş sayılı dava dosyası, bilirkişiraporları ve tüm dosya kapsamı birliktedeğerlendirildiğinde; davacı Sulama Birliği ile davalıSulama Birliği ile Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüarasında çıkan ihtilafın Sulama Birliği Kanunundankaynaklanan bir ihtilaf olduğu, davacı sulama birliğininkendisine su verilmemesinden dolayı zarar gördüğüneilişkin ve bu zararın tazminine ilişkin tazminat talebinin kanungereği ve Danıştay ve İdare Mahkemeleri kararlarınagöre idare yargı görev alanında olduğu, varsazararın davalı idarenin idari işlem ve eylemindendoğduğu anlaşıldığındanuyuşmazlığa bakma görevinin mahkememizdeolmadığı, idari yargı alanında olduğundanaçılan davanın idare mahkemelerinin görev ve yetkialanında olduğu" görüşüyle yargı yolubakımından görevsizlik ve dava şartı yokluğunedeniyle dava dilekçesinin Reddine karar vermiş, verilen karartemyiz edilmeksizin 01.06.2016 tarihinde kesinleşmiştir. Davacı vekili bu kezaynı istemle idari yargı yerinde dava açmıştır. YOZGAT İDARE MAHKEMESİ:21.06.2017 gün ve E:2016/711 sayılı kararı ile “2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un "Yargı MercilerininUyuşmazlık Mahkemesine Başvurmaları"başlıklı 19. maddesinde, "Adli, idari, askeri yargımercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlikkararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeyebaşlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevlimerciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvururve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin kararvermesine değin erteler. Yargı merciince, öncekigörevsizlik kararma ilişkin dava dosyası da temin edilerek,gerekçeli başvuru kararı ile birlikte dava dosyalarıUyuşmazlık Mahkemesine gönderilir." hükmü yeralmaktadır. Dosyanın incelenmesinden,davacı vekili tarafından Yozgat 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'ninE:2015/362 esasına kayden dava açıldığı, Yozgat1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2016/240 K ve 25.02.2016 tarihli kararıylauyuşmazlığın idari yargı yerinceçözümlenmesi gerektiği gerekçesiyle yargıyolu bakımından mahkemenin görevsizliğine kararverildiği, bu hüküm temyiz edilmeyerek 01.6.2016 tarihindekesinleştiği anlaşılmaktadır. 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde, idari dava türleri;“idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davaları, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davaları ve tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkindavalar” olarak tanımlanmış, aynı Yasanın 15/1-amaddesinde, idari yargının görev alanına girmeyip adli veyaaskeri yargının görev alanına giren davalarınreddedileceği hükme bağlanmıştır. Uyuşmazlıkta Yozgat iliGelingüllü Sulama Barajı suyundan kendine bağlıçiftçilerin sulama işini yapmak için sulamabirlikleri ile DSİ arasında Sulama Birlikleri Kanunu uyarınca sorumluluklarıntamamen birliklere geçtiği ayrı ayrı devirsözleşmeleri yapıldığı, davacı sulamabirliği ile birlikte davalı sulama birliğinin de aralarındabulunduğu diğer dört sulama birliği arasında ise birprotokol imzalandığı ve buna DSİ'nin taraf olmadığı,protokole taraf olan davalı Esenli Sulama Birliğinin devirsözleşmesine ve sulama birlikleri ile imzaladıklarıprotokole aykırı olarak haricen bir ticari şirkete sukullandırdığı ve kazanç elde ettiği, bukazancı sulama alanları oranında davacı ve diğerbirliklerle paylaşmadığı, ihtilafın protokolünimzalanmasından sonra bu protokole aykırı davranmaktankaynaklandığı görülmektedir. Sulama birlikleri arasındayapılan protokolün öncelikle idari bir sözleşme miyoksa idarenin özel hukuk sözleşmesi mi olduğuuyuşmazlığın idari yargıda mı adli yargıdamı çözümlenmesi açısından önemliolduğundan irdelenmelidir. Zira idarenin yaptığı hersözleşme aynı zamanda bir idari sözleşmeniteliğinde olmayabilir. İdarenin sözleşmeleriHazırlık Aşaması ile Tamamlama ve İfaAşaması olarak iki aşamadan oluşmaktadır. İdare,sözleşme oluştururken kamunun kendisine verdiği yetkiyi dekullanarak üstün konumda bulunmaktadır. Sözleşmelerinhazırlık aşamasında idarenin kamu hukukunda kendisineverilen gücü kullanmasında dolayı hazırlıkaşamasındaki işlemler tamamen idari nitelikli eylemlerdir veuyuşmazlıkların idari yargıda çözümlenmesigerekmektedir. Sözleşme imza edildikten sonra idareninüstün gücü artık bundan sonraki aşamalariçin kullanılmamaktadır. Taraflar artık eşityükümlülükler altına girmiş bulunmaktadır.Sözleşmenin ifa edilmemesi, eksik ifa edilmesi, kötü ifaedilmesi gibi durumlar artık adli yargı içindeçözümlenecektir. Özel hukuksözleşmelerinin hepsi borçlar hukuku kurallarınagöre düzenlenir ve uygulanırken, idari sözleşmeler isebir bölümü kanunlara dayanan ancak gerçekte mahkemekararlan ile oluşmuş sözleşmelerdir. Başka bir ifadeile her zaman sözleşmenin türü kanun hükümlerindenanlaşılamayabilir. Eğer bir kanunda sözleşmenin idarisözleşme ya da özel hukuk sözleşmesi olduğuanlaşılıyorsa artık başka bir kriterle irdelemeksizingörev konusu halledilmiş olur. Buna karşılık kanundananlaşılmıyorsa idarenin yaptığı birsözleşmenin, idari sözleşme sayılabilmesi içinşu nitelikleri taşıyıp taşımadığıdeğerlendirilmelidir. -Sözleşmenintaraflarından biri, bir kamu kurum veya kuruluşu yani idareolmalıdır. -Sözleşmenin konusu birkamu hizmetinin yürütülmesi olmalıdır. -Sözleşmenin amacıise kamu yararı olmalıdır. -Sözleşme idareye,diğer âkide tanımadığı ayrıcalıklar veüstün yetkiler tanımalıdır. Bu durumda ihtilafın sulamabirlikleri arasında akdedilen protokolden kaynaklandığı,taraflardan en az biri idare olsa da sözleşmenintaraflarının idare olması her zaman sözleşmeyi idariniteliğe kavuşturmadığı, sulama birlikleriarasındaki ilişkinin kamu hukukuna tabi bir ilişkiolmadığı, protokol hükümlerinin vesözleşmenin özel hukuku aşan nitelikte bulunmadığı,protokol ile taraflardan birinin üstünlüğününveya otoritesinin kabul edilmediği, davacının kamugücünden doğan üstün yetkilerledonatılmadığı, Danıştay içtihatlarınagöre sözleşmenin bir kamu hizmetininyürütülmesine ilişkin olmasının tekbaşına idari sözleşme saymak için yeterligörülmediği, bunun için sözleşmeninözünün, içeriğinin ve biçiminin özelhukuku aşan koşullar içermesi yani üstün veayrıcalıklı yetkilerin tanınmış olmasıgerektiği nedenleriyle elde edilen kazancın % 27,47 oranındaödenmesi istemiyle açılan bu davanın adli yargıyerinde çözümlenmesi gerektiği kanaatinevarılmıştır” gerekçesiyle 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un 19.maddesihükümleri uyarınca görevli yargı merciininbelirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’negönderilmesine karar vermiş, dosya Mahkememizegönderilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık MahkemesiHukuk Bölümü’nün, Nuri NECİPOĞLU’nunBaşkanlığında, Üyeler: Ali ÇOLAK, Ahmet TevfikERGİNBAY, Suna TÜRE, Alaittin Ali ÖĞÜŞ,Süleyman Hilmi AYDIN ve Turgay Tuncay VARLI’nınkatılımlarıyla yapılan 25.09.2017 günlütoplantısında: I-İLK İNCELEME: Dosyaüzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince, 2247sayılı Yasa’nın 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının, ekindekiadli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hâkim Engin SELİMOĞLU’nun, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava, sulama birliklerinedevredilen baraj suyu kullanımının protokol ve devirsözleşmelerine aykırı biçimdegerçekleştirildiği iddiasıyla oluştuğu ilerisürülen zararın tazmini istemiyleaçılmıştır. 6172 sayılı SulamaBirlikleri Kanununun “Amaç ve Kapsam”başlıklı 1. Maddesi: (1) Bu Kanunun amacı; ülkenin suvarlık ve kaynaklarının rasyonel kullanımımaksadıyla umumi sulardan faydalanmak üzere Devlet Suİşleri Genel Müdürlüğü tarafındaninşa edilmiş veya halen inşa edilmekte olan ya da inşaedilmesi planlanan sulama tesislerini gayelerine uygun şekilde kullanmak,işletmek, Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğünün onayını almak suretiyleişlettirmek, bu tesislerin bakım, onarım ve yönetim sorumluluğunuyürütmek, tesisi geliştirmeye yönelik yeni projeler yapmak,yaptırmak veya tesisi yenilemekle görevli sulama birliklerininkuruluşu, organlar ile görev ve yetkilerini düzenlemektir. (2) Sulama birlikleri kamutüzel kişiliğine sahip olup, bu Kanunda hükümbulunmayan hallerde özel hukuk hükümlerine tabidir. “Birliğin GörevAlanı ve Çalışma Konuları”başlıklı 3. Maddesi: (1) Birliklere devredilen tesislerin hizmetalanı, birliklerin görev alanı olup sınırları,kapsamı ve ismi DSİ tarafından belirlenir. (2)Bir görev alanıiçerisinde aynı amaçla birden fazla birlik kurulamaz. (3) Birlik,devraldığı tesislerin işletme, bakım, onarım veyönetim sorumluluğunu çerçeve ana statüde ve devirsözleşmesinde yer alan esaslara uygun olarak yürütür. (4) Birliğin çalışmakonuları şunlardır: a) Görev alanıiçerisinde yer alan tesislerin işletme, bakım, onarım,yönetim ve yenileme hizmetlerini usul ve esaslarına uygun olarakyapmak... f) Sulama ve diğertarımsal konularda faaliyet gösteren kurumlarla işbirliğiyaparak araştırma, geliştirme ve eğitimçalışmalarında bulunmak... ğ) Ortak tesisleriçin DSİ’ce sarf olunan işletme ve bakımmasraflarından kendi payına düşen miktarı ödemek. Hükümleriniiçermektedir. Dosyanın incelenmesinde;Yozgat ili Gelingüllü Sulama Barajı suyundançiftçilerin sulama işini yapmak için dört adetSulama Birliği ile DSİ arasında Sulama Birlikleri Kanunuuyarınca devir sözleşmeleri yapıldığı,davacı Paşaköy Sulama Birliği ile birlikte davalıEsenli Sulama Birliğinin de aralarında bulunduğu dört sulamabirliği arasında ise ayrıca bir protokolimzalandığı ve buna DSİ'nin taraf olmadığı,protokole taraf olan davalı Esenli Sulama Birliğinin devirsözleşmesine ve sulama birlikleri ile imzaladıklarıprotokole aykırı olarak haricen bir ticari şirkete sukullandırarak elde ettiği haksız kazancı sulamaalanları oranında davacı ve diğer birliklerlepaylaşmadığı iddialarıyla davalarınaçıldığı, DSİ’ nin davacı Birliktarafından yapılan müracaat üzerine davalıBirliğin söz konusu kazancı paylaşmasıyönünde görüş bildirdiği,anlaşılmaktadır. Bu meyanda yukarıda yerverilen 6172 sayılı Kanunun 1/2 maddesi ile özel hukukhükümlerine tabi Sulama Birlikleri ile DSİ arasındaimzalanan devir sözleşmeleriyle, birliklerin kendi aralarındayaptıkları protokolün özel hukuk sözleşmesiniteliği taşıdığı hususları birliktedeğerlendirildiğinde uyuşmazlığınçözüm yerinin adli yargı kolu olacağıtartışmasızdır. Açıklanan nedenlerledavanın görüm ve çözümü adli yargıyerinin görevine girdiğinden, Yozgat İdare MahkemesininBaşvurusunun Kabulü ile Yozgat 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin25.02.2016 gün ve E:2015/362, K:2016/240 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir. S O N U Ç : Davanınçözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Yozgat İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile Yozgat 1. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 25.02.2016gün ve E:2015/362, K:2016/240 sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA, 25.09.2017 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Nuri NECİPOĞLU Üye Ali ÇOLAK Üye Alaittin Ali ÖĞÜŞ Üye Ahmet Tevfik ERGİNBAY Üye Süleyman Hilmi AYDIN Üye Suna TÜRE Üye Turgay Tuncay VARLI
Full & Egal Universal Law Academy