T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2017 / 50
KARAR NO : 2017 / 205
KARAR TR : 10.04.2017
ÖZET : 5393 ve 2985 sayılı Kanunlar çerçevesinde yapılan “Kentsel Dönüşüm ve Toplu Konut” uygulamasına ilişkin olarak, 2942 ve 3194 sayılı Kanun hükümleri uyarınca Belediyece gerçekleştirilen işlemlere ilişkin uyuşmazlıkların İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :B.D.
Vekili :Av. E.K.
Davalı :Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. F.E.
O L A Y :Davacı vekili dilekçesinde özetle; Ankara İli, Mamakİlçesi, Gülseren Mahallesi, Yeşilalan Sk. No:6, 6/1, 6/2,6/3, 6/4 kapı numaralı taşınmazla ilgili olarakyapılan kamulaştırmasız el atma işlemi neticesinde,davacının paydaşı olduğu arsanın rayiçbedeli ile arsa üzerinde bulunan yapıların emsal bedelinintespit edilerek, fazlaya ilişkin haklan saklı kalmak kaydıyla100,00 TL'nin faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
Davalıidare vekili, işlem ve eylemlerden kaynaklanan zararın tazminiiçin idari yargıda dava açılması gerektiğini ilerisürerek görev itirazında bulunmuştur.
ANKARA 14.ASLİYEHUKUK MAHKEMESİ; 22.09.2016 tarihli duruşmada verdiği E:2015/517sayılı ara karar ile yargı yolu itirazının reddinekarar vermiştir.
Davalıvekilinin idari yargı yararına olumlu görevuyuşmazlığı çıkartılması yolundakisüresi içerisinde verdiği dilekçe üzerine, davadosyasının örneği Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI; “5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Kentseldönüşüm ve gelişim alanı"başlıklı 73. maddesinde; Büyükşehir belediye vemücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyelerinin yetkili olduğu,Büyükşehir belediye meclisince uygun görülmesi halindeilçe belediyelerinin kendi sınırları içindekentsel dönüşüm ve gelişim projeleriniuygulayabileceği, Büyükşehir belediyeleri tarafındanyapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerineilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı,bina inşaat ruhsatı, yapı kullanma izni ve benzeri tüm imarişlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunundabelediyelere verilen yetkileri kullanmaya büyükşehir belediyelerininyetkili olduğu, kentsel dönüşüm ve gelişim projealanlarında bulunan yapıların boşaltılması,yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşmayolunun esas olduğu, kentsel dönüşüm ve gelişimproje alanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılıİmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı YapılaraUygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmarKanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanunaistinaden, hak sahibi olmuş kimselerle anlaşmaları halindekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanında haklarınınverileceği, 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondusahiplerine enkaz ve ağaç bedellerinin verileceği veyabelediye imkanları ölçüsünde kentsel dönüşümve gelişim proje alanı dışında arsa veya konutsatışı yapılabileceği, bu kapsamda bulunanlara TopluKonut İdaresi Başkanlığı ile işbirliğiyapılmak suretiyle konut satışı dayapılabileceği, enkaz ve ağaç bedellerinin arsa veyakonut bedellerinden mahsup edileceği, kentsel dönüşümve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkullerile belediyelerin anlaşma sağladığı veyakamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindekiinşaatların tamamının belediyeler tarafındanyapılacağı veya yaptırılacağı, belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18. maddesine göre ayrı ada ve parselde imarhakkı verilmemiş olanların kamulaştırmasız elatma davası açabilecekleri, belediyenin, kentseldönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılat paylaşımınıesas alan uygulamalar yapmaya yetkili olduğu; bu Kanunun konusu ile ilgilihususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkilerin saklıolduğu hükümleri yer almıştır.
2985sayılı Toplu Konut Kanunu'nun "İskânSahalarının Tespiti, Kamulaştırma Ve Kadastro"başlıklı 4. maddesinde; "Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskânsahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar;büyükşehir belediye sınırları içerisindekalan alanlar için büyükşehir belediye meclisi tarafından,il ve ilçe belediye sınırları ile mücaviralanları içerisinde kalan alanlar için ilgili belediyemeclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgili valiliktarafından, planların belediyelere veya valiliğe intikalettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re'sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlarda dâhil olmak üzere 3194 sayılıİmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumlan tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re'sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlıkkanundaki görevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapılarıkamulaştırmaya yetkilidir. Başkanlık tarafındanyapılacak kamulaştırmalar, 04.11.1983 tarihli ve 2942sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesininikinci fıkrasındaki iskân projeleriningerçekleştirilmesi amaçlı kamulaştırmasayılır." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacının paydaşı olduğutaşınmazın bulunduğu yerin, 775 sayılı GecekonduKanununun 5, 7, 19 ve geçici 9. maddesine istinaden "GecekonduÖnleme Bölgesi" olarak ilan edildiği, Mamak Belediyesi ileBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığıarasında "Anayurt ve Gülseren Mahalleleri Kentsel Yenileme veGecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkin olarakhazırlanan 10.08.2011 tarihli protokolün imzalandığı,ayrıca Mamak Belediye Encümenince anılan bölgedekamulaştırma yapılabilmesi için 29.11.2011 tarihinde1917/2054 sayılı "kamu yararı" kararıalındığı, bu kararın 15.12.2011 tarihinde MamakKaymakamlığınca onaylandığı, davacıya ait37615 ada, 6 parseldeki hissesi ve gecekondularının da bu alanüzerinde kaldığı, dava dilekçesinde Kentsel Yenilemeve Gecekondu Dönüşüm Projesi alanında kalantaşınmazın kamulaştırmasız elatıldığından bahisle zararın tazminininistenildiği anlaşılmıştır.
Uygulama veöğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, "idari işlem";herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de,"idari eylem" olarak tanımlanmaktadır.
İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, suyolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapanİdari Yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Bu bilgilerkarşısında; davanın, davacının paydaşıolduğu taşınmazının, Yargıtay Hukuk GenelKurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 sayılıkararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi kapsamındakalması sebebiyle, mülkiyet hakkına getirilenkısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyleaçıldığı sonucunaulaşılmıştır.
Davadilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,mülkiyet hakkına getirildiği söylenenkısıtlamanın, taşınmazın malikiyönünden zarar doğurucu sonuçlarınınolabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya dasonuçlar, bir idari işlem olan Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesindeki taşınmaza yönelikbelirlemeden, bu projede öngörülen kamulaştırmaişlemlerinin zamanında yapılmamasından; başkaanlatımla da, idari işlemlerden ve davalı Mamak Belediyesi ileBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığıtarafından söz konusu proje gereği yapılması gerekenkamulaştırmalar konusundaki hareketsizlik şeklinde ortayaçıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
Bubakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucusonuçlarının giderilmesi idari yargının görevalanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzenindeoluşturdukları etki ve sonuçların, "hukuki elatma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgilitazminat taleplerinin Adli Yargı yerlerinde açılacak tazminatdavalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yeralan "İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları," hükmü gereğince İdariYargı yerinde görülmesi gerekmektedir.
Nitekim11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete' deyayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'nun Geçici 6'ncı maddesindedeğişiklik yapan 21 'inci maddesinde "Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyleveya ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanantaşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda davaaçılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, ilgili kanununuygulanması suretiyle proje kapsamında kalması sebebiylemülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanantazminat davalarının görüm veçözümünde İdari Yargı yerinin görevliolduğu öngörülmüş bulunmaktadır”şeklindeki gerekçe ile 2247 sayılı Kanunun 10 ve 13.maddeleri gereğince, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına, dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi Başkanlığına gönderilmesine kararvermiştir.
2247sayılı Kanunun 13/son maddesi gereği DanıştayBaşsavcısının düşünce yazısı iledosya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilmiştir.
YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI: “Bilindiği gibi, 20/07/1966 tarihlive 775 sayılı Gecekondu Kanununun "Kapsam ve tarif' kenarbaşlıklı 1. maddesinde "Mevcut gecekondularınıslahı, tasfiyesi, yeniden gecekondu yapımınınönlenmesi ve bu amaçlarla alınması gereken tedbirlerhakkında bu kanun hükümleri uygulanır."’ 2.maddesinde ise, "Bu kanunda sözü geçen (Gecekondu) deyimiile imar ve yapı işlerini düzenleyen mevzuata ve genelhükümlere bağlı kalınmaksızın, kendisine aitolmayan arazi veya arsalar üzerinde, sahibinin rızasıalınmadan yapılan izinsiz yapılar kastedilmektedir"hükümlerine yer verilmiştir.
Öteyandan, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların,plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygunteşekkülünü sağlamak amacıyla hazırlanan3194 sayılı İmar Kanununun 8. maddesinde; planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındauyulacak temel esaslara yer verilmiştir.
AynıKanunun arazi ve arsa düzenlemesine ilişkin 18. maddesinde ise, imarhududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazilerimalikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın,birbirleri ile yol fazlaları ile kamu kurumlarına veya belediyelereait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planınauygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya katmülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya vere'sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyelerin yetkiliolduğu belirtilmiştir.
Konuyla ilgiliolarak, 03/07/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanununun“Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı"başlıklı 73. maddesinde, Büyükşehir belediye vemücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyelerinin yetkili olduğu,büyükşehir belediye meclisince uygun görülmesi halindeilçe belediyelerinin kendi sınırları içindekentsel dönüşüm ve gelişim projeleriuygulayabileceği, büyükşehir belediyeleri tarafındanyapılacak kentsel dönüşüm ve gelişim projelerineilişkin her ölçekteki imar planı, parselasyon planı,bina inşaat ruhsatı, yapı kullanma izni ve benzeri tüm imarişlemleri ve 03/05/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmarKanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmaya büyükşehirbelediyelerinin yetkili olduğu, kentsel dönüşüm vegelişim proje alanlarında bulunan yapılarınboşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolunun esas olduğu,kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/02/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanındahaklarının verileceği, 2981 sayılı Kanunkapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaçbedellerinin verileceği veya belediye imkanlarıölçüsünde kentsel dönüşüm vegelişim proje alanı dışında arsa veya konutsatışı yapılabileceği, bu kapsamda bulunanlaraTOKİ Başkanlığı ile işbirliği yapılmaksuretiyle konut satışı da yapılabileceği, enkaz veağaç bedelleri arsa veya konut bedellerinden mahsup edileceği,kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilenyerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamınınbelediyeler tarafından yapılacağı veyayaptırılacağı, belediye ile anlaşma yapmayan veyabelediyece kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkulsahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18.maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkı verilmemişolanların kamulaştırmasız el atma davasıaçabilecekleri, belediyenin, kentsel dönüşüm vegelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imaruygulaması yapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardakitaşınmazların değerlerini tespit etmeye ve bu değerüzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkiliolduğu, bu Kanunun konusu ile ilgili hususlarda BaşbakanlıkToplu Konut İdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarlaverilen yetkilerin saklı olduğu belirtilmiştir.
Bu Kanununişaret ettiği 2985 sayılı Toplu Konut Kanununun "İskânsahalarının tespiti, kamulaştırma ve kadastro''başlıklı 4. maddesinde; "Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veya mülkiyetikendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskânsahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar;büyükşehir belediye sınırları içerisindekalan alanlar için büyükşehir belediye meclisitarafından, il ve ilçe belediye sınırları ilemücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgilibelediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgilivalilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğe intikalettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re ’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlar da dâhil olmak üzere 3194 sayılıİmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumları tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re ’sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlıkkanundaki görevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapıları kamulaştırmayayetkilidir. Başkanlık tarafından yapılacakkamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesinin ikincifıkrasındaki iskân projelerinin gerçekleştirilmesiamaçlı kamulaştırma sayılır hükmüneyer verilmiştir.
UyuşmazlıkMahkemesinin başta 13/10/2014 tarih ve 2014/817 Esas ve 2014/914 Kararsayılı kararı ve birçok emsal kararında; "kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,'idari işlem'; herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, 'idari eylem' olaraktanımlanmaktadır. Bu tanıma göre, idarelerin 3194 sayılıİmar Kanunu uyarınca tek yanlı irade açıklamalarıile tesis ettikleri, genel ve düzenleyici imar planları, kentseldönüşüm ve gelişim projeleri, 2981 sayılıYasa uyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesisettikleri, genel ve düzenleyici ıslah imar planları ve buplanlara dayanılarak tesis edilen parselasyon, kamulaştırma,ruhsat, tahliye, arsa payı tahsisi gibi bireysel işlemlerin, 'idariişlem'; bu imar planı uyarınca yapmak zorunda olduklarıprogram ve uygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri;yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliğitaşıdığı açıktır."hususları vurgulanmıştır.
Anılanmevzuat ve açıklamalar uyarınca yapılan tespit vedeğerlendirme sonucunda, "Gecekondu Bölgesi" olarak ilanedilen ve Mamak Belediyesi ile TOKİ Başkanlığıarasında imzalanan "Anayurt ve Gülseren Mahalleleri KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi" kapsamındabulunan alan içerisinde kalan davacıya ait araziye elkonulması ve paydaşı olduğu gecekondularınyıkılmasından kaynaklanan zararın tazmini talepedildiğinden; idarenin söz konusu uygulama işlemlerinin, kamugücüne dayalı, re’sen ve tek yanlı niteliktaşımakta olduğu anlaşılmaktadır.
Anayasanın125. maddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem veişlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüolduğu kurala bağlanmış; 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanununun 2/1-b. maddesinde, idari eylem veişlemlerden dolayı hakları ihlal edilenler tarafındanaçılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
Böylece,davalı idarece kamu gücü kullanılarak tek yanlı iradeile "Gecekondu Bölgesi" olarak ilan edilen alanda kalandavacının paydaşı olduğu taşınmazda bulunangecekonduların yıkılmasından doğan zararıntazminine ilişkin davada, söz konusu işlemin davalıidarenin re'sen ve tek taraflı kamu gücü kullanması sonucuortaya çıkması sebebiyle ve işlemin idari niteliğiitibarı ile idare mahkemelerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
Bu nedenle,Danıştay Başsavcılığının 2247sayılı Kanunun 10. maddesi gereğince yapmışolduğu başvurunun kabulü ile Ankara 14. Asliye HukukMahkemesinin 22/09/2016 tarih ve 2015/517 Esas sayılı görevlilikkararının kaldırılmasına karar verilmesigerekmektedir” şeklinde görüş bildirmiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Birgül KURT, Mehmet AKBULUT ve YükselDOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan 10.4.2017günlü toplantısında:
l-İLKİNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyası üzerinde2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılanincelemeye göre, davalı vekilinin anılan Yasanın 10/2maddesinde öngörülen yönteme uygun olarakyaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmasıüzerine Danıştay Başsavcısı'nca, 10. maddedeöngörülen biçimde, davalı yönünden 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim EnginSELİMOĞLU’nun, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacınınpaydaş olduğu Gülseren Mahallesi, Yeşilalan Sk. No:6Mamak/Ankara adresindeki taşınmazın Mamak Belediyesince herhangibir ihtar ve bildirime gidilmeden, kentsel dönüşüm projesiçerçevesinde yıkıldığı ilerisürülerek, kamulaştırmasız elatıldığından bahisle oluşan zararın yasal faiziile birlikte tahsili istemiyle açılmıştır.
5393sayılı Belediye Kanunu'nun "Kentsel dönüşümve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesi; “Belediye,belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları,ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları,rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatıalanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarınıyeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültüreldokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almakamacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleriuygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm vegelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıdasayılan hususlardan birinin veya bir kaçınıngerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alansınırları içerisinde bulunması şarttır…
…Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır…
…Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. Anlaşma sonucu belediye mülkiyetine geçengayrimenkuller haczedilemez. 2981 sayılı Kanun kapsamınagirmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veyabelediye imkânları ölçüsünde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir…
…Belediyeile anlaşma yapmayan veya belediyecekamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkulsahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18inci maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkıverilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atma davasıaçabilir…
…Belediye,kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir…
...Bu Kanununkonusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkilersaklıdır.
2985 sayılı Toplu Konut Kanununun “İskânsahalarının tespiti, kamulaştırma ve kadastro”başlıklı 4. Maddesi: Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konutiskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar; büyükşehirbelediye sınırları içerisinde kalan alanlar içinbüyükşehir belediye meclisi tarafından, il ve ilçebelediye sınırları ile mücavir alanları içerisindekalan alanlar için ilgili belediye meclisleri tarafından,beldelerde ve diğer yerlerde ilgili valilik tarafından,planların belediyelere veya valiliğe intikal ettiği tarihtenitibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlar da dâhil olmak üzere 3194 sayılıİmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumları tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re’sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlık kanundaki görevleriçerçevesinde gerçek ve tüzel kişilere ait arazive arsaları ve bunların içerisinde veya üzerinde bulunanher türlü eklenti ve yapıları kamulaştırmayayetkilidir. Başkanlık tarafından yapılacakkamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesinin ikincifıkrasındaki iskân projelerinin gerçekleştirilmesiamaçlı kamulaştırma sayılır.
775 sayılı Gecekondu Kanununun “Kapsam ve tarif'kenar” başlıklı 1. maddesinde "Mevcutgecekonduların ıslahı, tasfiyesi, yeniden gecekonduyapımının önlenmesi ve bu amaçlarlaalınması gereken tedbirler hakkında bu kanun hükümleriuygulanır."
2. maddesinde ise, "Bu kanunda sözü geçen(Gecekondu) deyimi ile imar ve yapı işlerini düzenleyen mevzuatave genel hükümlere bağlı kalınmaksızın,kendisine ait olmayan arazi veya arsalar üzerinde, sahibininrızası alınmadan yapılan izinsiz yapılar kastedilmektedir."
Hükümlerine yer verilmiş,
3194sayılı İmar Kanununun 8. maddesinde; planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındauyulacak temel esaslara yer verilmiş, aynı Kanunun arazi ve arsadüzenlemesine ilişkin 18. maddesinde ise, imar hududu içindebulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veyadiğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın, birbirleri ileyol fazlaları ile kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunanyerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun adaveya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyetiesaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescilişlemlerini yaptırmaya belediyelerin yetkili olduğubelirtilmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun “İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı” başlığınıtaşıyan 2. maddesinin 1. fıkrasında ise, “İdaridava türleri şunlardır:
a) (İdarî işlemler hakkında yetki,şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukukaaykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları,
c) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerdendolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklarailişkin davalar” hükmü
Yer almıştır.
Davadosyasının incelenmesinden, davacının paydaşıolduğu taşınmazın bulunduğu yerin, 775sayılı Gecekondu Kanununun 5, 7, 19 ve geçici 9. maddeleriuyarınca "Gecekondu Bölgesi" olarak ilan edildiği,Mamak Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresi (TOKİ)Başkanlığı arasında "Anayurt ve GülserenMahalleleri Kentsel Yenileme ve Gecekondu DönüşümProjesi"ne ilişkin olarak hazırlanan 10/08/2011 tarihliprotokolün imzalandığı, ayrıca anılanbölgede Mamak Belediye Encümeni tarafındankamulaştırma yapılabilmesi için 29/11/2011 tarihinde1917/2054 sayılı "kamu yararı" kararıalındığı, bu kararın 15/12/2011 tarihinde MamakKaymakamlığı tarafından onaylandığı,davacıya ait 37615 ada, 6 parseldeki hissesi ile bu parselde bulunangecekonduların da bu alan içerisinde kaldığı, davadilekçesinde bu alanda bulunan taşınmazakamulaştırmasız el atıldığından bahisleuğranıldığı ileri sürülen zararıntazmini istemiyle söz konusu davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Bunagöre, uyuşmazlığın, 5393 ve 2985 sayılıKanunlar çerçevesinde yapılan “KentselDönüşüm ve Toplu Konut” uygulamasınailişkin olarak, 2942 ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun yukarıdabahsedilen hükümlerince Belediyece gerçekleştirilenişlemlerden kaynaklandığı açıktır.
Bu durumda, yasalarınverdiği yetkiler ve kamu gücü kullanılarak tesis edilen işlemlerdenkaynaklandığı ileri sürülen zararın tazminineilişkin bulunan davanın, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan "İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları" kapsamında imar mevzuatı hükümleriçerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle, DanıştayBaşsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile Ankara14.Asliye Hukuk Mahkemesinin, davalı vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin 22.09.2016 tarih ve E:2015/517 sayılıkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanınçözümünde İDARİ YARGININ görevliolduğuna, bu nedenle DanıştayBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileAnkara 14.Asliye Hukuk Mahkemesinin, davalı vekilinin görevitirazının reddine ilişkin 22.09.2016 tarih ve E:2015/517sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 10.4.2017 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Nuri
NECİPOĞLU
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Birgül
KURT
Üye
Yusuf Ziyaattin
CENİK
Üye
Mehmet
AKBULUT
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Yüksel
DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy