T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2017 / 110
KARAR NO : 2017 / 171
KARAR TR : 13.3.2017
ÖZET : Davacılara ait taşınmazın, Birecik Barajı ve HES inşası için yapılan kamulaştırmalar sonrasında fiilen kullanma imkanı kalmadığından bahisle kamulaştırılması ve belirtilen tazminatın tahsili istemiyle açılan davanın; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :1-H.B.K.
2-B.S.K.
3-Z.K.
4-F.K.
5-H. S.İ.
6-M. S. K.
Vekili :Av.F.Ç.
Davalı :Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
O L A Y :Davacılar vekili dilekçesinde; Şanlıurfa İli, Halfetiilçesi, Çekem Mahallesi evleri ve arazilerinin BirecikBarajı ve HES sebebiyle 2000 yılı mayıs ayındakamulaştırıldığını; müvekkilininmaliki bulunduğu Halfeti, Çekem Mahallesinde bulunantaşınmazının kamulaştırılmasıiçin davalı kuruma müracaatta bulunulduğu halde, bugüne dek kamulaştırılmadığını; BirecikBarajının, enerji, sulama, içme ve kullanma suyu barajıolarak yapıldığını, 2000 yılımayıs ayında faaliyete geçtiğini; Birecik Barajıkamulaştırması nedeniyle, taşınmazınbulunduğu Çekem Mahallesinde çevrenin sosyal, ekonomik veyerleşme düzenin bozulduğunu, Belediye hizmetlerinin verilmediğini,Mahalle yerleşim yerinin tamamen sular altında kaldığını, Bakanlar kurulu tarafından alınan nakil ve su kirliliğikontrolü yönetmeliğine göre tarımsal faaliyet veinşaat yasağı getirildiğini, iskan yasağınedeniyle Mahallenin tamamen boşaltıldığını;Birecik Barajı ve HES.in Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığı tarafından yapıldığını,halen aynı Bakanlık tarafından işletildiğini, BirecikBarajındaki tüm sorumluluğun, düzenleyici işlem yapmayetkisinin, tüm gelir ve giderin aynı Bakanlıkta olduğunu; ÇevreBakanlığı Çevre Koruma GenelMüdürlüğünün 06.08.2002 tarih ve 2240/12162sayılı yazısına göre, içme ve kullanma suyutemin edilen kıta içi yüzeysel su kaynaklarının,2872 sayılı Çevre Kanununa dayanılarakçıkartılan Su Kirliliği KontrolüYönetmeliğinin 16-20 inci maddelerinde belirtilen hükümlerçerçevesinde korunmakta ve kullanılmakta olduğu,Birecik Barajı Gölünün de içme ve kullanma suyutemin edilen barajlarımızdan birisi olduğu, bu nedenlesağlıklı içme ve kullanma suyu temin etmek amacı ilekorunması gerektiğinin belirtildiğini; dava konusutaşınmazın, Birecik Barajı Mutlak Koruma alanındabulunduğunu, tarımsal faaliyette bulunmanın ve inşaat yapmanınyasaklandığını; Çekem Mahallesinde yapılankamulaştırma ve alınan nakil kararı sonucu meskun mahalolmaktan çıktığını, terk edilenbölge haline geldiğini; bütün bu sınırlamalardandolayı müvekkilinin taşınmazından yararlanmaimkanının ortadan kalktığını; Çekemmahallesine Belediye Hizmetlerinin verilemesi, alınan nakil kararısonrası meskun mahal olmaktan çıkması sonucu, 06.03.2006tarih ve 08 sayılı Halfeti Belediye Meclis Kararı ile mahallestatüsünün düşürüldüğünü,yine Birecik Barajı ve HES nedeniyle Bakanlar Kurulunun 15.12.1998 tarihve 98/12242 kararı ile Halfeti İlçesinin Birecik BarajıGölü altında kalması nedeniyle ilçesınırları içinde yer alan Karaotlak Köyündeki3559 dekarlık alana nakledilmesine ve söz konusu verin uygulamaalanı olarak tespitine karar verildiğini; Birecik Barajı ve HESnedeniyle yapılan kamulaştırma sonucu Halfeti ilçesindebulunan tüm resmi kurumların 2010 yılında Halfeti yeniyerleşim yerine taşındığını; mücaviralan kamulaştırma yönetmeliğinin 4. maddesindemüracaat esaslarının düzenlendiğini, müracaatdilekçesine eklenecek belgelerde; mücavir taşınmazınulaşım imkansızlığı veya zorluğu, jeolojikyapısında değişiklik meydana gelmesi, yeraltı suyununyükselmesi ve nüfus yoğunluğunun azalması,çevrenin sosyal, ekonomik ve yerleşme düzeninindeğişmesinin gösterildiğini; Kamulaştırma Kanunun12. maddesinin son fıkrasına göre; “...Barajinşası için yapılan kamulaştırmalar sonundamücavir taşınmaz mallar, çevrenin sosyal, ekonomik veyayerleşme düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyal yöndenyararlanılmasının mümkün olmaması hallerinde,sahiplerinin yazılı başvurusu üzerinekamulaştırmaya tabi tutulur…” denildiğini ifadeederek; fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmakkaydı ile; dava dilekçelerinin görev yönündenincelenerek, adli yargının görevli olduğu kanaatinitaşıdıklarından, görevsizlik kararı verilmesi; Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/234 Esas-2010/157 karar sayılıdosyasının bu dosyaya istenmesi; Halfeti ilçesi ÇekemMahallesi 84 Ada 75 parsel sayılı taşınmazın fiilenkullanma imkanı kalmadığındankamulaştırılması ve 1.000.TL tazminatın davatarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline kararverilmesi istemiyle 6.5.2016 tarihinde idari yargı yerinde davaaçmıştır.
ŞANLIURFA2.İDARE MAHKEMESİ: 27.5.2016 gün ve E:2016/440, K:2016/727sayı ile, “(…)2942 sayılı KamulaştırmaKanunun 12. maddesinde; “(…) Baraj inşası içinyapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırmasahasına mücavir taşınmaz mallar, çevrenin sosyal,ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyalyönden yararlanılmasının mümkün olmamasıhallerinde, sahiplerinin yazılı başvurusu üzerinekamulaştırmaya tabi tutulur.(…)Bu maddenin uygulanmasındandoğacak anlaşmazlıklar adli yargıdaçözümlenir.”hükmüne yer verilmiştir.
Davadilekçesi ve eklerinin incelenmesinden; Şanlıurfa İli,Halfeti İlçesi, Çekem Mahallesi 84 ada, 75 parselsayılı taşınmazın maliki olan davacılartarafından, Birecik Barajı ve HES nedeniyle çevrenin sosyal,ekonomik ve yerleşme düzeninin bozulduğu, dava konusutaşınmazdan yararlanma imkanlarınınkalmadığından bahisle sözkonusu taşınmazınkamulaştırılmasına ve taşınmazı fiilenkullanma imkanının kalmadığı gerekçesiyle 1,000,00-TLtazminatın dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziylebirlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olandavanın açıldığı anlaşılmakta ise de,2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 12.maddesinde;anılan maddenin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklarınçözümünün adli yargının görevalanına girdiği hüküm altınaalındığından, davanın görüm veçözümünde adli yargı mercilerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanannedenlerle, davanın 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunun 15/1-a maddesi hükmü uyarınca davanıngörev yönünden reddine…” karar vermiş, bu kararitiraz edilmeksizin kesinleşmiştir.
Davacıvekili bu kez aynı istemle 3.8.2016 tarihinde adli yargı yerinde davaaçmıştır.
HALFETİASLİYE HUKUK MAHKEMESİ; 7.9.2016 gün ve E:2016/228, K:2016/281sayı ile, dava dilekçesini özetledikten sonra aynen,“Dava, davacılara ait taşınmazın, mutlak korumaalanı içinde kalması suretiyle kamulaştırmasızel atıldığından bahisle, fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak kaydıyla uğranılan zarara karşılıkşimdilik 1.000,00 TL'nin faiziyle birlikte tazmini istemiyleaçılmıştır.
Yukarıdakibilgiler karşısında; davanın, davacılarıntaşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun15.12.2010 günlü, E:2010/5-662, K:2010/651 sayılıkararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, İSKİİçmesuyu Havzaları Yönetmeliği uyarınca imarplanındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilenkısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyleaçıldığı sonucunaulaşılmıştır.
Davadilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,mülkiyet hakkına getirildiği söylenenkısıtlamanın, taşınmazın malikleriyönünden zarar doğurucu sonuçlarınınolabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya dasonuçlar, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olanimar planında taşınmaza yönelik belirlemeden, bu plandaöngörülen kamulaştırma programlarınınzamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından;başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerinimar planı gereği yapılması gerekenkamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortayaçıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
İdariişlem ve eylemlerden doğan zararların tazmini taleplerinin ise,2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12 ve13'üncü maddeleri uyarınca, İdari Yargı yerlerindeaçılacak tam yargı davalarına konu edilmeleri,anılan yasa hükümlerinin gereğidir.
Bubakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucusonuçlarının giderilmesi İdari Yargı'nıngörev alanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukukdüzeninde yaratmış oldukları etki ve sonuçların,"hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuzsonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargı yerlerindeaçılacak tazminat davalarına konu edilmelerine, hukuken olanakbulunmamaktadır.
Dolayısıyla,davanın taşınmazın bedelinin tazminat olarakhüküm altına alınması istemine ilişkinkısmının, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'inci fıkrasının (b)bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları," hükmügereğince idari yargı yerinde görülmesi gerekmektedir.
Nitekim, 11.06.2013günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487sayılı Kanun'un 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu'nun geçici 6’ncı maddesinde değişiklik yapan21'inci maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere veresmi kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunlarınuygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlarhakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunundaöngörülen idari başvuru ve işlemler tamamlandıktansonra idari yargıda dava açılabilir." hükmüneyer verilmek suretiyle hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imarplanındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilenkısıtlamadan kaynaklanan tazminat davalarınıngörüm ve çözümünde İdari Yargı yeriningörevli olduğu belirtilmiştir.
Tümbunlar dışında Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığının03.02.2014 tarihli 2013/1880 Esas-2014/85 Karar sayılı ilamında,yine aynı tarihli 2013/1885 Esas -2014/89 Karar sayılıilamında ve buna benzer birçok kararında dava konusuuyuşmazlıkla ilgili görevli yargı yerinin idari yargıolduğu belirtilmiştir.
Davacıvekili tarafından Şanlıurfa İdare Mahkemesinin 2016/449Esas sayılı dosyasıyla tam yargı davasıaçılmış olup Şanlıurfa 2. İdare Mahkemesitarafından görevsizlik kararı verilmiş ve kararkesinleşmiştir.
Tümdosya kapsamından dava konusu taşınmazın kısmen SuKirliliği Koruma Yönetmeliğinin 17. maddesi uyarınca mutlakkoruma alanında kısmen de yine aynı yönetmeliğin 18.maddesi uyarınca kısa mesafeli koruma alanındakaldığı, ancak taşınmaza davalı idarece fiilen elatılmadığı, davacılar tarafından aynıtaşınmazlara ilişkin daha önce KamulaştırmaKanununun 12/5 maddesine dayanan mücavir alanda kamulaştırmadavası açıldığı ve mahkememiz tarafındantaşınmazda değer düşüklüğüolduğu kabul edilerek tazminata hükmedildiği ve bu kararınkesinleştiği, davacının mevcut açtığıdavanın mücavir alanda kamulaştırma davasıolmadığı Su Kirliliği Yönetmeliğindenkaynaklı kısıtlamalara dayanan hukuki el atmadan kaynaklıtazminat davası olduğu anlaşılmış, yukarıdaizah edilen gerekçelerle buna ilişkin yargılamayı yapmaklagörevli yargı yerinin idari yargı olduğu kanaatinevarılarak HMK'nın 114/1-b maddesinin atfıyla 115/2 maddesiuyarınca DAVANIN USULDEN REDDİNE karar vermek gerekmiş veaşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.
HÜKÜM;Ayrıntısı yukarda açıklandığıüzere;
1-HMK'nın114/1-b, 115/2 maddeleri uyarınca yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle davanın usulden REDDİNE,
2-Kararkesinleştiğinde ve talep halinde dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine…” karar vermiş, bu karartemyiz edilmeksizin kesinleştikten sonra, Mahkemece resenUyuşmazlık Mahkemesine başvurulmuştur.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT veYüksel DOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan13.3.2017 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıYasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; Olay kısmında belirtildiği üzere,tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada; idari yargıyerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyleverilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararıbulunmakta olup, bunun üzerine kendine gelen davayı inceleyen adliyargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği kararbakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1- 2247sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuzgörev uyuşmazlığının bulunduğunun ilerisürülebilmesi için adli, idari veya askeri yargımercilerinden en az ikisinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olandavada kendilerini görevsiz görmeleri ve bu yolda verdiklerikararların kesin veya kesinleşmiş olması gerekir.
Buuyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanıntaraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili makamlarcaileri sürülebilir” hükmüne göre, idare mahkemesininkesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine adli yargıyerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bu kararınkesinleşmesi halinde, olumsuz görev uyuşmazlığıdoğmuş olacak; hukuk alanında doğmuş bulunan buuyuşmazlığın giderilmesi istemi ise, ancak davanıntaraflarınca ileri sürülebilecektir.
2- 2247sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari,askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmişgörevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir davayıincelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevlimerciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvururve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin kararvermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adliyargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlikkararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirtengerekçeli bir karar ile doğrudan UyuşmazlıkMahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadarki, başvuru kararının, görev konusunda UyuşmazlıkMahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesininertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasakoyucu,14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görevuyuşmazlığı doğması halinde her iki yargımerciince işten el çekilmiş olduğundan başvurmairadesini davanın taraflarına bırakmış iken, buyönteme nazaran daha kısa zamanda çözümeulaşılmasını amaçladığı 19. maddeile, daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciindensonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmedendoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurmaolanağını tanımıştır.
Olayda, adliyargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmeklebirlikte, bununla yetinilmemiş ve “Karar kesinleştiğindeve talep halinde dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine” denilmesine rağmen, talepolmaksızın, görevli merciin belirtilmesi içinre’sen Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulmuştur.
Bu haliyle,her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülenyönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvurudabulunulmadığı gözetilerek, Halfeti Asliye HukukMahkemesi’nce re’sen yapılan başvurunun 2247sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamındaolduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’ninönüne gelmiş bulunan görevuyuşmazlığının çözümekavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerekse UyuşmazlıkMahkemesi’nin kuruluş amacına uygun olacağından ve adıgeçen Mahkemece idari yargı dosyası da gönderilmişolup, usule ilişkin başkaca bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli veidari yargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacılaraait taşınmazın, Birecik Barajı ve HES inşasıiçin yapılan kamulaştırmalar sonrasında fiilenkullanma imkanı kalmadığından bahisle kamulaştırılmasıve fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıile 1.000.TL tazminatın dava tarihinden itibaren yasal faizi ile birliktetahsili istemiyle açılmıştır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun"Kısmen kamulaştırma" başlıklı 12.maddesinde;“Kısmen kamulaştırılan taşınmaz malındeğeri;
a) Kamulaştırılmayan kısmın değerinde,kamulaştırma sebebiyle bir değişiklikolmadığı takdirde, o malın 11 inci maddede belirtilenesaslara göre takdir edilen bedelinden kamulaştırılankısma düşen miktarıdır.
b) Kamulaştırma dışında kalankısmın kıymetinde, kamulaştırma nedeniyle eksilmemeydana geldiği takdirde; bu eksilen değer miktarı tespitedilerek, kamulaştırılan kısmın (a) bendindebelirtilen esaslar dairesinde tayin olunan kamulaştırma bedelineeksilen değerin eklenmesiyle bulunan miktardır.
c) Kamulaştırmadışında kalan kısmın bedelinde kamulaştırmanedeniyle artış meydana geldiği takdirde ise, artışmiktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın(a) bendinde belirtilen esaslar dairesinde tayin edilen bedelinden artandeğerin çıkarılmasıyla bulunan miktardır. Şu kadar ki, (c) bendigereğince yapılacak indirme, kamulaştırma bedelininyüzde ellisinden fazla olamaz. (b) ve (c) bentlerinde sözüedilen bedelin düşüş ve artış miktarları, 11inci maddede belirtilen esaslara göre bedel takdiri suretiyle tespitolunur. Kamulaştırmadışında kalan kısım, imar mevzuatına göreyararlanmaya elverişli olduğu takdirde; kesilen bina, ihataduvarı, kanalizasyon, su, elektrik, havagazı kanalları, makinegibi tesislerden mal sahiplerine kalacak olanlarının eski nitelikleridairesinde kullanılabilecek duruma getirilebilmeleri için gerekengider ve bedel, belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave olunur. Bumasraf ve bedeller (b) bendinde yazılı kıymetdüşüklüğü miktarının belirlenmesindegözönünde tutulmaz. Bir kısmıkamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmıyararlanmaya elverişli bir durumda değil ise, kamulaştırmaişlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerdemal sahibinin en geç kamulaştırma kararınıntebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılıbaşvurusu üzerine, bu kısmın dakamulaştırılması zorunludur. Baraj inşası içinyapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırmasahasına mücavir taşınmaz mallar, çevrenin sosyal,ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyalyönden yararlanılmasının mümkün olmamasıhallerinde, sahiplerinin yazılı başvurusu üzerinekamulaştırmaya tabi tutulur. Bu hususları düzenleyenyönetmelik, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca;İçişleri, Maliye, Bayındırlık, Tarım veOrman, Köyişleri ve Kooperatifler bakanlıklarınıngörüşü de alınmak suretiyle hazırlanır. Buyönetmelik, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren bir yıl içerisinde Bakanlar Kurulu kararıylayürürlüğe konulur ve Resmi Gazete'de yayımlanır.Bu suretle kamulaştırılan mücavir taşınmaz mallarhakkında 22 ve 23 üncü maddeler hükmü uygulanmaz.İdare, bu taşınmaz mallar üzerinde imar mevzuatıhükümlerini de gözönünde tutarak dilediği gibitasarrufta bulunabilir ve gerektiğinde Hazineye bedelsiz olarakdevredebilir. Kısmenkamulaştırılan paylı mülkiyete konu taşınmazmal, evvelce paydaşlar arasında fiilen bölünerek bir veyabirkaç paydaşın tasarruf ve yararlanmasınabırakılmış ve yapılan kısmikamulaştırma bu yerin tamamını veya birkısmını kapsıyor ise, bu durumda kamulaştırmayailişkin işlemler sadece bu paydaş veya paydaşlarhakkında yürütülerek kamulaştırma bedelipayları oranında kendilerine ödenir. Pay veya paydaşlarınsadece bu kısım için dava hakları vardır.Taşınmaz malın kamulaştırılmayan kısmıüzerinde hakları kalmaz ve adları paydaşlar arasındançıkarılır. Kamulaştırılan bu yerler tapusicilinde idare adına tescil olunur. Bu maddenin uygulanmasındandoğacak anlaşmazlıklar adli yargıdaçözümlenir.” hükmüne yer verilmiştir. Öte yandan, 2942 sayılıKanuna dayanılarak Bakanlar Kurulunca çıkarılan ve 6.8.1985gün, 18834 no.lu Resmi Gazetede yayımlanan “Barajİnşaatı İçin YapılanKamulaştırmalarda Kamulaştırma Sahasına MücavirTaşınmaz Malların KamulaştırılmasıHakkında Yönetmelik” ile de; baraj inşasıiçin yapılan kamulaştırmalar sonundakamulaştırma sahasında mücavir taşınmazmalların, çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşimdüzeninin bozulması, ekonomik ve sosyal yöndenyararlanılmasının mümkün olmaması hallerinde busahaların kamulaştırılabileceğine dairçözüm, usul ve esasların düzenlendiğigörülmüştür. Davadosyalarının incelenmesinden; davacılar vekilinin, adli veidari yargı yerleri arasında görevuyuşmazlığına konu olan davalarından önce, 15.03.2006tarihli dilekçe ile adli yargı yerinde, Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığına karşı davaaçtığı, bu davada davacılar vekilinin;müvekkillerinin Halfeti ilçesi, Çekem mahallesi 84 ada 75parselde tapuya kayıtlı taşınmazın malikiolduğunu, mahallenin ev ve arazilerinin Birecik Barajı ve HES sebebiylekamulaştırıldığını, Birecik Barajınedeniyle Bakanlar Kurulu kararıyla Baraj gölü altındakalacak Halfeti ilçesinde yaşayanlara dağıtılmaküzere 2000 konut yapımına karar verildiğini, evleri sualtında kalanların Karaotlak köyünde yapılan 220 konutve 19 iş yerinin hak sahiplerinedağıtıldığını, Halfeti ilçesiÇekem mahallesinin, Bakanlar Kurulunun Halfeti ilçe merkezihakkında almış olduğu nakil kararı, ilçemerkezinden 10 km ileriye yeni bir yerleşim yerinin belirlendiğini, Birecik Barajı ve HESsebebiyle Çekem mahallesinde yapılan kamulaştırma sonucumahallenin tüm yollarının sular altındakaldığını ve hiçbir yerle ilçe merkezi ileulaşım imkanı kalmadığını, ayrıcamahallenin elektrik ve telefon şebekesinin iptal edildiğini, bunedenlerden dolayı müvekkilinin mahallesinde yaşamasınınfiilen imkansız hale geldiğini, yani Çekem mahallesinin meskunbir yer olmaktan çıktığını, Enerji ve TabiiKaynaklar Bakanlığınca mücavir taşınmazmalların kamulaştırılması için 2000yılı Aralık ayında ilan yapıldığını,müvekkilinin bu ilandan itibaren 1 yıl içinde Çekemmahallesi 84 ada 75 parsel sayılı taşınmazınınkamulaştırılması için Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığına müracaatta bulunduğu halde bu günedek Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca hiçbirişlem yapılmadığını, Birecik Barajı ve HESsebebiyle çevrenin sosyal ve ekonomik ve yerleşme düzenininbozulduğunu, müvekkilinin sosyal ve ekonomik yönden arazisindenyararlanamadığını, müvekkilinin dava konusutaşınmazdaki arazisini fiilen kullanma imkanıkalmadığını, belirtilen nedenlerle fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 1000TL.tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek olan yasal faizi ilebirlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesini talep ve dava ettiği,yargılamanın yapıldığı Halfeti Asliye HukukMahkemesince, 26.7.2010 gün ve E:2010/234, K:2010/157 sayı ile,“(…)Mahkememizce dava konusu takınmaz kapama fıstıkbahçesi kabul edilerek ve taşınmazın tarım arazisiolarak kullanımı %40 oranında engellendiği sonucunavarılarak davanın kabulüne karar verilmiş, … temyizedilmesi üzerine Mahkememiz kararı Yargıtay Yüksek 5.HukukDairesinin 2009/1027 E, ve 2009/69199K sayılı ilam ile, “1-Taşınmazınarsa vasfında olmasına karşın tarım arazisi olarakdeğerlendirmesinin usul ve yasa aykırı olduğu 2-Taşınmazınarsa vasfında olmakla birlikte fıtık bahçesi olarakkullanıldığı da göz önüne alınarak, taşınmazdazemin yönünden değer kaybı oranının belirlenmesigerektiği, 3-Taraflaraemsal bildirmeleri veya resen emsal celbine gidilerek yeniden keşifyapılarak taşınmazda değer kaybının belirlenmesigerekirken, eksik inceleme ile taşınmazın kapama fıstıkbahçesi olarak karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır”gerekçeleri İle bozulmuştur. DavalıHazine vekili, davanın reddini talep etmiştir. Mahkememizcebozma ilamına uyularak yargılamaya devam edilmiştir.Yapılan yargılama sonucunda, Mahkememizin 03/06/2009 tarihli ve2009/201 E, 2009/222 K. Sayılı İlamı ile, dava konusutaşınmazın zemininde %40 değerdüşüklüğü olduğu kabul edilerek davanınkabulüne karar verildiği, verilen karar temyiz edilmekleYargıtay 5.Hukuk Dairesinin 15.12.2009 gün ve 2009/17559 E,2009/17890 K. Sayılı ilamıyla bozulduğu, Yargıtaybozma ilamında; Dava konusu taşınmazın bilirkişiraporunda yazılı özelliklerine veyüzölçümüne göre, değerdüşüklüğü oranınıntaşınmazın tüm değerinin %18 i oranındaolması gerekirken daha yüksek oranda değerdüşüklüğü kabul edilerek fazla bedel tespitigerekçesiyle dava dosyası bozulmuştur. Mahkememizcebozma ilamına uyularak yeniden yapılan yargılama sonucu, davakonusu takınmazın zemininde yapılan baraj nedeniyleYargıtay bozma ilamı doğrultusunda %18 değerdüşüklüğü olduğu kabul edilerek,aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir. HÜKÜM:Yukarıda açıklandığı üzere; Taleplebağlı kalınarak DAVANIN KABULÜ İLE; Şanlıurfaili, Halfeti ilçesi, Çekem mahallesi. 84 ada, 75 parselsayılı taşınmazın zemininde yapılan barajnedeniyle %18 oranında değer düşüklüğüolduğu kabul edilerek, 08.01.2008 Hakim havale tarihli inşaatbilirkişi raporunun Mahkememizce düzeltilmiş şekli esasalınarak 1.000,00 TL.nın dava tarihi olan 15.03.2006 tarihindenitibaren işleyecek olan yasal faizi ile birlikte davalı idaredenalınarak DAVACILARA TAPUDAKİ HİSSELERİ ORANINDAVERİLMESİNE, Davacınınfazlaya ilişkin haklarının SAKLI TUTULMASINA…” Mahkememizcedava konusu taşınmaz tarım arazisi vasfında kabul edilip,taşınmazda değer kaybı olduğu kabul edilerekdavanın kabulüne karar verilmiş, … temyiz edilmesiüzerine mahkememiz kararı Yargıtay Yüksek 5.HukukDairesinin 2008/16202E ve 2009/983K sayılı ilamı ile "Taşınmazın arsa olarak kullanımı tamamen ortadankalkmayıp kısmen güçleştiği bu nedenletaşınmazın zeminde değer kaybı belirlenmesi gerekirkentam bedeline hükmedilmesi usul ve yasaya aykırıdırgerekçeleri ile bozulmuştur. Mahkememizcebozma ilamına uyularak yargılamaya devam edilmiştir. Yapılanyargılama sonucunda, Mahkememizin 02/07/2009 tarihli ve 2009/288 E.2009/381 K. Sayılı ilamı ile, dava konusutaşınmazın zemininde %40 değerdüşüklüğü olduğu kabul edilerek davanınkabulüne karar verildiği, verilen karar temyiz edilmekleYargıtay 5.Hukuk Dairesinin 15.12.2009 gün ve 2009/17575 E.,2009/17875 K. Sayılı ilamıyla bozulduğu, Yargıtaybozma ilamında; Dava konusu taşınmazın bilirkişiraporunda yazılı özelliklerine veyüzölçümüne göre, değerdüşüklüğü oranınıntaşınmazın tüm değerinin %24’üoranında olacağı gözetilerek buna göre bedel tespitigerekirken daha yüksek oranında değerdüşüklüğü kabul edilerek fazla bedel tespitinindoğru görülmediği gerekçesiyle dava dosyasıbozulmuştur. Mahkememizcebozma ilamına uyularak yeniden yapılan yargılama sonucu, davakonusu taşınmazın zemininde yapılan baraj nedeniyleYargıtay bozma ilamı doğrultusunda %24 değerdüşüklüğü olduğu kabul edilerekaşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir. HÜKÜM:Yukarıda açıklandığı üzere; Taleplebağlı kalınarak davanın kabulü ile; 1-Şanlıurfaili Halfeti ilçesi Çekem mahallesi 84 ada 73 parselsayılı taşınmazın zemininde yapılan barajnedeniyle % 24 değer düşüklüğü olduğukabul edilerek, 28.09.2006 hakim havale tarihli bilirkişi raporlarıesas alınarak 2.000,00.TL.nin dava tarihi olan 25.04.2006 tarihindenitibaren işleyecek olan yasal faizi ile birlikte davalı idaredenalınarak davacılara tapudaki hisseleri oranında verilmesine, 2-Davacılarınfazlaya ilişkin haklarının saklıtutulmasına…” karar verildiği, davacılar vekilininbilahare; aynı taşınmaz ve aynı davalıyakarşı, Baraj İnşaatı İçin YapılanKamulaştırmalarda Kamulaştırma Sahasına MücavirTaşınmaz Malların KamulaştırılmasıHakkında Yönetmelik ve özellikle de, 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 12. Maddesinde yer alan “...Barajinşası için yapılan kamulaştırmalar sonundamücavir taşınmaz mallar, çevrenin sosyal, ekonomik veyayerleşme düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyal yöndenyararlanılmasının mümkün olmaması hallerinde,sahiplerinin yazılı başvurusu üzerinekamulaştırmaya tabi tutulur…” denildiğini ifadeederek ve davaya ilişkin iddialarını bu madde hükmünedayandırarak, Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/234 Esas-2010/157karar sayılı dosyasının bu dosyaya istenmesi; Halfetiilçesi Çekem Mahallesi 84 Ada 75 parsel sayılıtaşınmazın fiilen kullanma imkanıkalmadığından kamulaştırılması ve 1.000.TLtazminatın dava tarihinden itibaren yasal faizi ile birliktedavalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle 6.5.2016 tarihinde idariyargı yerinde, İdare Mahkemesince görevsizlik kararıverilmesi üzerine de adli yargı yerinde davaaçtığı anlaşılmıştır. Somut olay,davacıların daha önce aynı kapsamda açtığıdavaya ilişkin talepleri, Mahkemenin, uyuşmazlığınesasına ilişkin verdiği karar ve mevzuat hükümleribirlikte irdelendiğinde, 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu'nun 12. maddesi kapsamında bulunan ve bu maddeninuygulanmasıyla çözüme kavuşturulacakuyuşmazlığın, anılan Kanun maddesinin sonfıkrasının açık hükmü karşısındaadli yargı yerinin görevine girdiği sonucunavarılmıştır. Diğertaraftan, davacının daha önce aynı taşınmazailişkin benzer iddia ve taleplerle açtığı davadaişin esasını çözüme kavuşturan adliyargı yerince; davacının mükerrer taleplerde bulunup bulunmadığı,yeni açılan davanın, fazlaya ilişkin saklı tutulanhaklar kapsamında bulunup bulunmadığı gibi hususlarında irdeleneceği gözetildiğinde, davanın adliyargı yerinde görülmesinin, yargılamanın ekonomikolmasını ve hızlı bir şekilde sonuçlanmasınıda sağlayacağı açıktır. Açıklanannedenlerle, Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesinin başvurusunun reddi ileaynı Mahkemece ayrıca verilen 7.9.2016 gün ve E:2016/228,K:2016/281 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle HalfetiAsliye Hukuk Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN REDDİ ile aynı Mahkemeceayrıca verilen 7.9.2016 gün ve E:2016/228, K:2016/281 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 13.3.2017 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi. Başkan Nuri NECİPOĞLU Üye Ali ÇOLAK Üye Süleyman Hilmi AYDIN Üye Yusuf Ziyaattin CENİK Üye Mehmet AKBULUT Üye Alaittin Ali ÖĞÜŞ Üye Yüksel DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy