T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2017 / 129
KARAR NO : 2017 / 177
KARAR TR : 13.3.2017
ÖZET : Davacıların hissedarı olduğu İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Zühtüpaşa Mahallesi, Gümüşpala mevkii, 16 ada, 2639 parselde yer alan taşınmazın 99 m2’lik kısmı üzerinden, davacılara herhangi bir kamulaştırma bedeli ödenmeksizin, "Topkapı-Silivri Devlet Yolu"nun geçirilmek suretiyle taşınmaza davalı idarece kamulaştırmasız el atıldığından bahisle fazlaya dair talep hakları saklı kalmak kaydıyla kamulaştırma bedeli ödenmeyen alanın gerçek değerinin tespiti ve söz konusu bedelin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk
K A R A R
Davacılar :N.T.S., M.M., N.T., Ü.D.,
M.A.M.S.
Vekilleri :Av. D.K., Av. G.K.K.
Davalılar : 1-İstanbul Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı
2-KarayollarıGenel Müdürlüğü
Vekilleri : Av. S. A.(Adli Yargıda)
Av. F. Y.(İdariYargıda)
O L A Y : Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; davacılarınmuris M.Ş.S:'nın mirasçıları olduğunu, murisinsahibi olduğu Avcılar ilçesi, Zühtüpaşamahallesi, Gümüşpala mevkii, 2639 parsel sayılıtaşınmazın 155 metrekare iken 1973 yılında KarayollarıGenel Müdürlüğü tarafından herhangi birkamulaştırma bedeli ödenmeden 99,00 metrekaresinin E-5 olarakbilinen Topkapı-Silivri devlet yolu haline getirildiğini ve tapukaydının davacıların murisi üzerinden terkinedildiğini, geriye kalan 55,00 metrekarenin ise muris üzerindebırakılmasına rağmen taşınmazın bubölümünden hiçbir ticari ve fiili yararlanmaimkanının kalmadığını, 08/08/1973 tarihindeKarayolları Genel Müdürlüğü tarafından 221sayılı Kanun gereği taşınmazın bedelsiz olarakkamulaştırılıp yol haline getirildiğini, büyükşehirsınırlarının yeniden tespitine dair yasa kapsamındayapılan devir protokolü ile Avcılar E-5 yolunun İstanbulBüyükşehir Belediyesi’ne devredildiğini, bu nedenlehukuki sorumluluğun İstanbul Büyükşehir Belediyesinde olduğunubelirterek; fazlaya dair talep haklarının saklı kalmakkaydıyla kamulaştırma bedeli ödenmeyen alanıngerçek değerinin tespiti ile 5.000TL' nin dava tarihinden itibarenişleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
KÜÇÜKÇEKMECE4. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 25/07/2013 gün ve 2012/19 Esas,2013/419 Karar sayı ile, ‘‘…Davakamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat talebiniiçerir davadır. Yapılan yargılama sonucu toplanandeliller ile tüm dosya kapsamından; dava konusu İstanbul ili,Avcılar ilçesi, Avcılar Mahallesi, GümüşpalaMevkii, 56,00 metrekare yüz ölçümlü, 2639 parselsayılı taşınmazın davacılar murisi M.Ş.S:adına tapuda kayıtlı olduğu, öncesinde 99,00 metrekareyüz ölçümlü kısmınınTopkapı-Silivri devlet yolu çalışmalarındataşınmazdan ifraz edilip terkin edilerek yol olarakkamulaştırıldığı, 56,00 metre karelikkısmının ise 2639 parsel olarak davacılar murisiüzerinde bırakıldığıanlaşılmıştır.
6487sayılı Yasanın 21. maddesi uyarınca 09/10/1956 ve04/11/1983 tarihleri arasında hukuki el atmalardan kaynaklanankamulaştırmasız el atmaya dayalı tazminat istemli davalardagörevli mahkemeler İdari Yargı yeri olduğu belirtilmiştir.Dava açıldıktan sonra 11/06/2013 tarihindeyürürlüğe giren 6487 sayılı yasahükümleri uyarınca mahkememiz görevli olmayıpİdari yargı yeri görevlidir, Zira taşınmaza el atmatarihi 1973 olup yasal düzenlemenin kapsadığı, 9/10/1956 ve04/11/1983 tarihleri arasında oluşan bir el atmadır.
HMK 114.maddesindegörev dava şartları arasında sayılmış olupmahkemece resen göz önünde tutulur. Bunun yanındamahkememiz görevsiz ise de dava açıldıktan sonraki yasaldüzenleme nedeniyle görevsizliğe yönelik hükümkurulduğundan ve davacının adli yargı yerinde davaaçmakta kusuru söz konusu olmadığından davalıidare lehine ücreti vekalet takdirine gerek görülmemiştir.
Açıklanangerekçelerle; 6487 sayılı yasanın 21. maddesiuyarınca 09/10/1956-04/11/1983 tarihleri arasındaki hukuki elatmalardan kaynaklanan tazminat istemli davalarda İdari Yargı yeriningörevli olduğu belirlenmiş olduğundan, mahkememizingörevsizliği nedeniyle HMK 115/2.maddesi uyarınca davanınusulden reddine karar verilmesi gerektiği hüküm ve kanaatinevarılmıştır…’’ şeklindekigerekçesiyle davanın görev yönünden reddine kararvermiş, bu karar taraflarca temyiz edilmeksizin 20/09/2013 tarihindekesinleşmiştir.
Davacılarvekili, adli yargı yerinde açılan davanıngörev yönünden reddedilmesinin ardından 21/10/2013 tarihlidilekçesiyle İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nebaşvuruda bulunmuş, 13/11/2013 tarihli cevabi yazıya istinadenbedel talebini Karayolları GenelMüdürlüğü’ne yönelterekdavacıların hissedarı olduğu İstanbul ili,Avcılar ilçesi, Zühtüpaşa mahallesi,Gümüşpala mevkii, 16 ada, 2639 parselde yer alantaşınmaz üzerinden davacılara herhangi birkamulaştırma bedeli ödenmeden 99 m2’lik kısmıüzerinden E-5 olarak anılan "Topkapı-Silivri DevletYolu" geçirilmesi dolayısıyla davcılardan N.T.S.için 61.875,00 TL, diğer davacılar için 46.406,25TL bedelin 09/01/2012 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziylebirlikte tazmini istemiyle bu kez idari yargı yerinde davaaçmıştır.
İSTANBUL7. İDARE MAHKEMESİ: 24/12/2014 gün ve 2014/463 Esas, 2014/1980Karar sayı ile, ‘‘…2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 14'üncü maddesinin 3'üncüfıkrasında, dilekçelerin, a) Görev ve yetki, b)İdari merci tecavüzü, c) Ehliyet, d) İdari davaya konuolacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olupolmadığı, e) Süre aşımı, f) Husumet, g) 3 ve5. maddelere uygun olup olmadıkları, yönlerindensırasıyla inceleneceği; 6'ncı fıkrasında, buhususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanınher safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağıkurala bağlanmış; 15’inci maddesinin l'incifıkrasının (a) bendinde de adli ve askeri yargınıngörevli olduğu konularda açılan davaların reddinekarar verileceği hükmüne yer verilmiştir.
İdarieylem; idarenin işlevi sırasında bir hareketi, bir olayı,bir tutumu; idari karar ve işlemle ilgisi olmayan, başka birdeyişle öncesinde, temelinde bir idari karar veya işlem olmayansalt maddi tasarrufları anlatır. Kamulaştırmasız elatma ise; idarenin, yasalara uygun bir kamulaştırma işlemiyapmadan kişinin malına el koyması ve o mal üzerindekişinin gereği gibi tasarruf yapma imkanınıönlemesidir. Dolayısıyla, KamulaştırmaKanunu’nda öngörülen usul ve yöntemlere uygun idarinitelikte uygulama işlemleri yapılmaksızın, kişinin mülkiyetindebulunan taşınmaza fiilen el atılmasının,"haksız fiil" niteliğinde olduğu açıktır.
Öteyandan; İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini isterisiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel haklan muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
Nitekim,Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kumlunun 11.2.1959günlü, E: 1958/17, K: 1959/15 sayılı kararınınIII. bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde ammeteşekkülü İstimlak Kanunu’na uygun hareket etmedenferdin malını elinden almış olması sebebiyle kanunsuzbir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava MedeniKanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararıntazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.” görüşüne yer verilmiştir.
Davadilekçesi ve eklerinin incelenmesinden, davacılarınhissedarı olduğu İstanbul İli, Avcılarİlçesi, Zühtüpaşa Mahallesi,Gümüşpala mevkii, 16 ada, 2639 parsel'de yer alantaşınmaz üzerinden davacılara herhangi birkamulaştırma bedeli ödenmeden 99 m2 lik kısmıüzerinden E-5 olarak anılan "Topkapı-Silivri DevletYolu" geçirilmesi dolayısıyla hissedarlardan biriadına 61.875,00 TL, diğer dört hissedar için 46.406,25 TLtutarın yasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle bakılmakta olandavanın açıldığı anlaşılmıştır.
Uyuşmazlıkkonusu olayda; özel mülkiyete konu taşınmazakamulaştırmasız el atıldığı ilerisürülerek meydana gelen zararın tazmini istemiyle işbudavanın açıldığı, bu hususta yapılacakyargılamada mülkiyete tecavüzün önlenmesine vehaksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre yargılama yapılacağı, bu hususlara ilişkinyargılamanın ise adli yargının görev alanınagirdiği sonucuna ulaşıldığından, davanıngörev yönünden reddine hükmetmek gerekmektedir.
Açıklanannedenlerle davanın 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Yasasının 15/1-a. maddesi hükmü uyarıncagörev yönünden reddine…’’ karar vermiş, karartaraflarca temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir.
Davacılarvekili, 08/05/2015 kayıt tarihli dilekçesiyle adli ve idariyargı yerleri arasında oluştuğunu ilerisürdüğü olumsuz görevuyuşmazlığının giderilmesi için başvurudabulunmuştur.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT veYüksel DOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan13.3.2017 günlü toplantısında:
l-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, adli ve idariyargı yerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 14.maddesinde öngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari yargıdosyasının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarakdavacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlikkararını veren mahkemece, ekinde adli yargı dosyasınınonaylı sureti ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesi’negönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Sinem USTA’nın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacılarınhissedarı olduğu İstanbul ili, Avcılar ilçesi,Zühtüpaşa Mahallesi, Gümüşpala mevkii, 16 ada,2639 parselde yer alan taşınmazın 99 m2’likkısmı üzerinden, davacılara herhangi birkamulaştırma bedeli ödenmeksizin, "Topkapı-SilivriDevlet Yolu"nun geçirilmek suretiyle taşınmazadavalı idarece kamulaştırmasız elatıldığından bahisle fazlaya dair talep haklarısaklı kalmak kaydıyla kamulaştırma bedeli ödenmeyenalanın gerçek değerinin tespiti ve söz konusu bedelindava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdantahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
13.07.2010 tarih 6001sayılı Karayolları GenelMüdürlüğü’nün Teşkilat veGörevleri Hakkındaki Kanun’un ‘Amaç veKapsam’ başlıklı 1. maddesinde; “ Bu Kanununamacı; karayolları ağının kalkınma planları,ulaştırma ana planı, stratejik plan ve programlarçerçevesinde ilgili diğer kurum ve kuruluşlarlaişbirliği içinde ulusal düzeyde geliştirilerekyaygınlaştırılmasını; karayolları vekarayollarıyla ilgili altyapı, diğer yatırımlar vehizmetlerin, ekonomik ve sosyal gelişmenin gereklerine uygun, diğerulaşım sistemleri ile uyumlu, güvenli ve çevreyeduyarlı bir şekilde yapılması ve/veyayaptırılması ve Karayolları Genel Müdürlüğününçalışma usul ve esasları ile teşkilat vegörevlerine ilişkin hükümleri düzenlemektir.”
‘Görevve Yetkiler’ başlıklı 4. Maddesinde; “…c)Görev alanına giren karayolu ağlarınınyapımı, bakımı, onarımı ve diğer hususlarhakkında teknik nitelik ve şartları tespit etmek veya ettirmekve gerekli şartnameleri hazırlamak…
g) Karayollarınınyapım, bakım ve onarımı ile emniyetle işlemesiiçin gerekli olan garaj ve atölyeleri, makine ve malzemeambarları ile depolarını, servis ve akaryakıt tesislerini,laboratuarlarını, deneme istasyonlarını, dinlenmeyerlerini, bakım ve trafik emniyetini sağlamaya yönelik bina velojmanları, alıcı-verici telsiz istasyonları ile gereklihaberleşme şebekelerini, Genel Müdürlüğüngörevlerini daha verimli şekilde yerine getirmesine yönelikeğitim tesisleri ile sosyal tesisleri ve diğer bütün yantesisleri hazırlayacağı ve hazırlatacağı plan veprojelere göre yapmak, yaptırmak, donatmak, işletmek veyaişlettirmek, bakım ve onarımını yapmak veyayaptırmak, kiralamak…” şeklindeki düzenlemeler yer almaktadır. İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazmini davalarınınise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksızfiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargıyerince çözümleneceği, yerleşik yargısaliçtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır. Nitekimyukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtayİçtihadı Birleştirme Kurulu’nun 11.2.1959günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı kararının,III. Bölümünde, “İstimlâksiz el atma halindeamme teşekkülü İstimlâk Kanununa uygun hareketetmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiylekanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan davaMedeni Kanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararıntazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir. Bundanbaşka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkı bulunmadığıve plan ve projelere ve şartnamelere başkasının malınaihtiyaca göre el atılabilmesini gerektirecek esaslarkonulamayacağı cihetle, haksız fiilden doğan bir tazminatdavası sayılır. Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır. Bu bentteanılan davalar, içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur” denilmektedir. Davadosyalarının incelemesinden; Küçükçekmece 4.Asliye Hukuk Mahkemesince 12/10/2012 günü yapılan keşifsonucu hazırlanan bilirkişi raporunda; ‘‘…KüçükçekmeceTapu Sicil Müdürlüğü’nün 24/01/2012 tarihve 254 sayılı yazısına göre; Avcılarilçesi Gümüşpala mahallesi, 2639 parsel sayılıyerde, 56,00 m2 yüzölçümlü arsanın tamamı03/03/1977 tarihinden beri M.Ş.S: adına kayıtlı olduğubelirtilmiştir. 04/12/2012tarih ve 3445 sayılı tapu kaydında Avcılar 2639 parselsayılı taşınmazın tedavüllü tapukayıtlarına göre, 2639 parsel sayılıtaşınmazın 155,00 m2 iken, 99,00 m2’sinin 221sayılı Kanuna göre bedelsiz yola terki yapılarak 03/03/1977tarih ve 2647 yevmiye ile 56,00 m2 olarak M.Ş.S: adına kayıtedildiği belirtilmektedir. Bayındırlıkve İskan Bakanlığı Karayolları GenelMüdürlüğü, 1. BölgeMüdürlüğü’nün 03/05/1968 tarih ve12452/676-1 sayılı yazısına göre, ‘İstimlaksınırları olmasına rağmen istimlakları yapılmamışparsellerin 05/01/1961 tarih ve 221 sayılı Kanun ahkamınatevfiken, amme hizmetlerine tahsis tarihi olan 1953 yılında idareleriadına kamulaştırılmış sayılacağıtabii bulunmaktadır. Adı geçen kanunun 4. Maddesigereğince bu kabil malların bedelini talep hakkı dadüşmüş olduğundan istimlak sınırlarıiçinde olmasına rağmen sahibi eveledin adına tespitedilmiş parseller kayıtlarının idareleri adınare’sen terkin edilmesi kanun muktezasıdır.’ Kanunun buaçık ve kesin hükmüne binaen aşağıdapafta, parseli belirtilen taşınmaz malın tespitkayıtların iptali ile Karayolları GenelMüdürlüğü adına terkini için gerekliişlemlerin yapılmasını talep ettiğianlaşılmıştır. Yukarıdabelirtilen 221 sayılı Kanuna göre 99,00 m2’sinin yola terkedilerek 2639 parsel sayılı taşınmazdan geriye 56,00 m2kaldığı anlaşılmıştır. KarayollarıGenel Müdürlüğü, 1. BölgeMüdürlüğü’nün 08/08/1973 tarihinde TapuSicil Müdürlüğü’ne gönderilen yazıdaMahmut Şevki Savcı adına kayıtlıtaşınmazın 99,00m2’lik kısmınınkamulaştırıldığı, kamulaştırmatutarının ise (221 sayılı kanuna tabi olduğundanbedelsiz terkin) edildiği anlaşılmaktadır…’’denilmek suretiyle taşınmaza fiilen elatıldığının tespit edildiğianlaşılmıştır. Mülkiyeti davacıya aittaşınmazdan, karayolu geçirilmesi nedeniyle meydana gelenzararın tazmini söz konusu olduğundan, davanınhaksız fiilden doğan bir tazminat davası sayılacağıkuşkusuzdur. Belirtilenduruma ve davanın niteliğine göre, idarenin ayni bir hakkamüdahalesinin hukuka uygunluğunun yargısal denetimi işinesasını teşkil etmekte olup, açılan dava ile biridari tasarrufun iptalinin ya da böyle bir tasarruf nedeniyleuğranılan zararın tazmininin istenilmemiş bulunmasıkarşısında, haksız fiilden doğan zararlarıntazmini davasının, özel hukuk hükümlerine göregörüm ve çözümünde adli yargı yerigörevli bulunmaktadır. Açıklanannedenlerle davanın görüm ve çözümünde adliyargı yeri görevli olduğundan; Küçükçekmece4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 25/07/2013 gün ve 2012/19 Esas,2013/419 Karar sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Küçükçekmece4. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 25/07/2013 gün ve 2012/19 Esas,2013/419 Karar sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 13.3.2017 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Nuri NECİPOĞLU Üye Ali ÇOLAK Üye Süleyman Hilmi AYDIN Üye Yusuf Ziyaattin CENİK Üye Mehmet AKBULUT Üye Alaittin Ali ÖĞÜŞ Üye Yüksel DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy