T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2017 / 78
KARAR NO : 2017 / 127
KARAR TR : 20.2.2017
ÖZET : Helikopter işletmeciliği yapan davacı şirket tarafından yurtdışına bakım ve yenileme amacıyla gönderilen üç adet helikopter parçasına 20/02/2014 tarihinde gümrükten Türkiye’ye girişi sırasında beyanname eki faturada 3.000 Avro yazıldığı halde 43.620,99 Avro bedelli fatura bulunduğundan bahisle 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na muhalefet suçundan başlatılan soruşturma kapsamında el konulduğu, şirket görevlileri olan davacıların üst aramasına tabi tutularak şüpheli sıfatıyla ifade verdikleri, yapılan soruşturma sonucunda Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Kaçakçılık ve Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosunun 03/04/2014 tarih ve Soruşturma No: 2014/45534, Karar No: 2014/31233 sayılı kararı ile "kovuşturmaya yer olmadığına, karar kesinleştiğinde gümrükte el konulan 3 adet helikopter parçasının G.Havacılık İşl. AŞ yetkilisine teslimine” karar verildiği, bu karara karşı yapılan itirazın Sincan Batı 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 11/06/2014 tan ve Değ. İş. 2014/1114 sayılı kararı ile reddedilmesi üzerine davacı şirkete helikopter parçalarının teslim edildiği olayla ilgili olarak uğranılan maddi ve manevi zararın giderilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı lar : G.Havacılık İşletmesi A.Ş., H.S., D.F.
Vekili : Av. Ömer Ünlü
Davalı : T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı (Orta AnadoluGümrük ve TicaretBölge
Müdürlüğü EsenboğaMüdürlüğü)
Vekili : Av. V.B.
O L A Y :Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; helikopterişletmeciliği yapan davacı şirketin üç adethelikopter parçasını Almanya'da bulunan M. isimli firmayabakım ve yenileme işi için gönderildiğini, 20/02/2014tarihinde parçaların yeniden gümrükten Türkiye'yegelişi sırasında beyanname ekindeki faturada 3.000 Avro tutaryazıldığı halde koli içinde 43.620,99 Avro bedellifatura bulunduğundan şirket görevlileri olan davacılar H.S.ve D.F.'ın üstlerinin aranarak kaçakçılıksuçundan haklarında soruşturmabaşlatıldığını, davacı firma aleyhineEsenboğa Gümrük Müdürlüğü’nce 11/02/2014tarihinde 32.844,50 TL ve 98.533,50 TL tutarında para cezası düzenlenerektebliğ edildiğini, para cezalarının iptali içinAnkara 2. Vergi Mahkemesinde 2014/1006 esas sayılı davanınaçıldığını, kaçakçılıksuçu ile ilgili soruşturmada Ankara C.Başsavcılığının 03/04/2014 tarihli 2014/31233karar sayı ile davacılar tarafından yurda kaçak eşyasokulmadığı, eşyalara el konulmasınınmülkiyet hakkına müdahale niteliğinde olduğugerekçesi ile kovuşturmaya yer olmadığına dair kararverildiğini, davalı idarenin haksız ve alenen hukukaaykırı işlemi nedeniyle hava aracının 5 ay süreile uçma kabiliyetini yitirmesi ve parçaların idarede uzunsüre tutulması sebebiyle ticari faaliyetinaksadığını, taşıma hizmetlerininazaldığını, kaçakçılık ve resmibelgede sahtecilik suçlaması nedeniyle de davacı gerçekkişilerin manevi zarara uğradıklarını belirterek; fazlayailişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilikdavacı şirket için 100.000,00 TL maddi, davacı gerçekkişiler için ayrı ayrı 50.000,00 TL olmak üzeretoplam 100.000,00 TL manevi tazminatın davalı idareden tahsili istemiile adli yargı yerinde dava açmıştır.
ANKARA 2.ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 21/04/2015 gün ve 2014/516 Esas,2015/148 Karar sayı ile özetle davanın idareninkamu hukukundan doğan yetki ve görevlerinin hukuk aykırıolarak kullanıldığı gerekçesi ileaçılmış olup, özel hukuk sözleşmesindenkaynaklanmadığını, davalının idari işlemmahiyetindeki tasarrufundan zarar görüldüğüiddiası ile dava açıldığından idariyargının görevli olduğunu belirterek davanıngörev yönünden reddine karar vermiş, işbu karartaraflarca temyiz edilmeyerek 09/09/2015 tarihinde kesinleşmiştir.
Davacılarvekili, aynı istemle; bu kez idari yargı yerinde davaaçmıştır.
ANKARA 4.İDARE MAHKEMESİ: 05/12/2016 gün ve 20165/2593 Esas sayı ileözetle ‘‘…İdarenin, işlem veya eylemlerindenzarara uğradıklarını ileri süren ilgililere tazminatödemekle yükümlü tutulabilmesi için yapılanyargılama ile bu işlem ve eylemin hizmet kusuru oluşturduğuda kusursuz sorumluluk esasının uygulanmasınınelverişli olduğu hallerde şahıslara ve şahsimülkiyete bir zarar verildiğinin tespiti halinde bu zararınhizmet sahibi idarelerce tazmini gerekeceği hukuken olanak dahilinde olmaklabirlikte; eylemi yargılamaya ve hukuka aykırılığıtespite yetkili ve görevli yargı yerinin belirlenmesinde idariyargı mercileri, idari işlemlerin veya eylemlerin hukukauygunluğunun denetimi ile sınırlı tutulmuş olup buanlamda, idarelerin yönetim hukukuna dayalı üstündurumlarının gereği tek yanlı etkili ve yürütülebiliridari işlemlerinin veya eylemlerinin dışındaki, haksızfiil, sebepsiz zenginleşme hükümleri veya yasa hükmüile yargılama yetkisinin verdiği işlemleri/eylemleri ve buişlemler/eylemler nedeniyle doğan hukuksaluyuşmazlıkların genel hukuk kuralları uyarınca adliyargı yerlerince çözümlenmesi gerekeceğitartışmasızdır.
Bakılandavada, tazminat isteminin konusunu oluşturan helikopterparçalarına 5607 sayılı Kanun uyarınca elkonulduğu ve el koyma işleminin Ankara CumhuriyetBaşsavcılığı Kaçakçılık veÖrgütlü Suçlar Soruşturma Bürosunun 03/04/2014tarih ve Soruşturma No: 2014/45534, Karar No:2014/31233 sayılıkararı ile son bulduğu dikkate alındığında, adlisoruşturma yetkisinin verdiği işlemler ve bu işlemlerinuygulanması sonucunda ortaya çıktığı ilerisürülen zararların tazmini istemiyle açılan işbu davanın 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. ve 142.maddeleri gereğince özel hukuk ilkelerine göre adli yargıyerince çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
Bu durumda,görevli yargı yerinin belirlenmesi için davadosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesigerekmektedir.
Açıklanannedenlerle; dava konusu uyuşmazlığınçözümünde görevsizlik kararı veren ve bukararı kesinleşen adli yargı yerinin görevli olduğukanısına varıldığını...’’ belirterek2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un 19.maddesihükümleri uyarınca görevli yargı merciininbelirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’negönderilmesine, dosya incelemesinin UyuşmazlıkMahkemesi’nce karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vererekdosyayı Mahkememize göndermiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT veYüksel DOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan20.2.2017 günlü toplantısında:
l-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre adli ve idariyargı yerleri arasında 2247 sayılı Kanunun 19. maddesindeöngörülen biçimde görevuyuşmazlığı doğduğu, idari yargıdosyasının son görevsizlik kararını veren mahkemece, adliyargı dosyası da temin edilmek suretiyle UyuşmazlıkMahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığı anlaşıldığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Sinem USTA’nın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, helikopter işletmeciliği yapan davacı şirkettarafından yurtdışına bakım ve yenileme amacıylagönderilen üç adet helikopter parçasına 20/02/2014tarihinde gümrükten Türkiye’ye girişi sırasındabeyanname eki faturada 3.000 Avro yazıldığı halde 43.620,99Avro bedelli fatura bulunduğundan bahisle 5607 sayılıKaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na muhalefetsuçundan başlatılan soruşturma kapsamında elkonulduğu, şirket görevlileri olan davacılarınüst aramasına tabi tutularak şüpheli sıfatıylaifade verdikleri, yapılan soruşturma sonucunda Ankara CumhuriyetBaşsavcılığı Kaçakçılık veÖrgütlü Suçlar Soruşturma Bürosunun 03/04/2014tarih ve Soruşturma No: 2014/45534, Karar No: 2014/31233 sayılıkararı ile "kovuşturmaya yer olmadığına, kararkesinleştiğinde gümrükte el konulan 3 adet helikopter parçasınınG.Havacılık İşl. AŞ yetkilisine teslimine” kararverildiği, bu karara karşı yapılan itirazın SincanBatı 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 11/06/2014 tan ve Değ.İş. 2014/1114 sayılı kararı ile reddedilmesiüzerine davacı şirkete helikopter parçalarınınteslim edildiği olayla ilgili olarak uğranılan maddi ve manevizararın giderilmesi istemiyle açılmıştır.
5607sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun"Arama ve El Koyma" başlıklı 9. maddesinde; "Kaçakeşya, her türlü silâh, mühimmat, patlayıcıve uyuşturucu maddelerin bulunduğundan şüphe edilen hertürlü kap, ambalaj veya taşımaya yarayan diğeraraçlar ile kişilerin üzerlerinde yapılacak arama ve el koymalar,4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarıncayerine getirilir.
Gümrüksalonları ve gümrük kapılarında kaçak eşyasakladığından kuşkulanılan kişilerin üzeri,eşyası, yükleri ve araçları gümrükkontrolü amacıyla gümrük görevlilerince aranabilir.Yapılan arama sonucunda tespit edilen kaçak eşyaya derhal el konulur.
Gümrükbölgesine, Gümrük Kanunu gereğince belirlenen kapı veyollardan başka yerlerden girmek, çıkmak veya geçmekyasaktır. Bu yerlerde rastlanacak kişi ve her nevi taşımaaraçları yetkili memurlar tarafından durdurulur vekişilerin eşya, yük ve üzerleri ile varsa taşımaaraçları aranır. Yapılan arama sonucunda tespit edilenkaçak eşyaya derhal el konulur." düzenlemesine; 11.maddesinin 1. fıkrasında; "Kaçak şüphesiyle el konulaneşya ile 10'uncu maddenin ikinci fıkrası gereğincealıkonulan her türlü taşıt ve araç; miktarı,cinsi, markası, tipi, modeli, seri numarası gibi eşyanınayırıcı özelliklerini gösterir bir tutanaklagümrük idaresine teslim edilir." hükmüne yerverilmiştir.
5607sayılı Kanun'un göndermede bulunduğu; 5271 sayılıCeza Muhakemesi Kanunu'nun "Taşınmazlara, Hak ve Alacaklara Elkoyma" başlıklı 128. maddesinde, "Soruşturma veyakovuşturma konusu suçun işlendiğine ve busuçlardan elde edildiğine dair kuvvetli şüphe sebebibulunan hallerde, şüpheli veya sanığa ait; ... Kara, denizveya hava ulaşım araçlarına el konulabilir. Kara, denizve hava ulaşım araçları hakkında verilen el koymakararı, bu araçların kayıtlı bulunduğu sicileşerh verilmek suretiyle icra olunur. Bu madde hükmünegöre el koymaya ancak hâkim karar verebilir."; "El konulanEşyanın İadesi" başlıklı 131. maddesinde,"Şüpheliye, sanığa veya üçüncükişilere ait el konulmuş eşyanın, soruşturma vekovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmamasıveya müsadereye tabi tutulmayacağınınanlaşılması halinde, re'sen veya istem üzerine geriverilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkemetarafından karar verilir. İstemin reddi kararlarına itirazedilebilir. 128. madde hükümlerine göre el konulan eşyaveya diğer malvarlığı değerleri, suçtan zarargören mağdura ait olması ve bunlara delil olarak artıkihtiyaç bulunmaması halinde sahibine iade edilir." düzenlemelerineyer verilmiştir.
Diğeryandan 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Koruma TedbirleriNedeniyle Tazminat" başlıklı yedincibölümünün "Tazminat İstemi"başlıklı 141. maddesinde, "Suç soruşturmasıveya kovuşturması sırasında; (...) eşyasına veyadiğer malvarlığı değerlerine, koşullarıoluşmadığı halde el konulan veya korunması içingerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğermalvarlığı değerleri amaç dışıkullanılan veya zamanında geri verilmeyen, (...) kişiler,maddî ve manevî her türlü zararlarını Devlettenisteyebilirler."; "Tazminat İsteminin Koşulları"başlıklı 142. maddesinde ise; "Karar veyahükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğindenitibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerinkesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat istemindebulunulabilir. İstem, zarara uğrayanın oturduğu yerağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesitazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başkabir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır cezamahkemesinde karara bağlanır." kuralları yeralmıştır.
Bakılandavada belirtilen yasal düzenlemeler çerçevesinde;davacı gerçek kişiler hakkında 5607 sayılıKaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na muhalefetsuçundan başlatılan soruşturma sırasında tazminatisteminin konusunu oluşturan helikopter parçalarına elkonulması ile uygulanan ve birer ceza muhakemesi işlemiolduğunda kuşku bulunmayan koruma tedbirleri ile adli soruşturmayetkisinin verdiği işlemler ve bu işlemlerin uygulanması nedeniyleuğranıldığı iddia edilen zararın tazmini isteminedayanan davanın 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. ve142. maddeleri gereğince özel hukuk ilkelerine göre adliyargı yerince çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
Açıklanannedenlerle davanın görüm ve çözümü adliyargı yerinin görevine girdiğinden; Ankara 4. İdareMahkemesi’nce yapılan başvurunun kabulü ile, Ankara 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 21/04/2015 gün ve 2014/516 Esas, 2015/148Karar sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Ankara4.İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile Ankara 2.Asliye Hukuk Mahkemesinin 21/04/2015 gün ve2014/516 Esas, 2015/148 Karar sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 20.2.2017 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Nuri
NECİPOĞLU
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Süleyman Hilmi
AYDIN
Üye
Yusuf Ziyaattin
CENİK
Üye
Mehmet
AKBULUT
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Yüksel
DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy