T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2016 / 705
KARAR NO : 2017 / 59
KARAR TR : 20.02.2017
ÖZET : 2942 sayılı Yasanın 12. maddesi gereğince mücavir alan kamulaştırması kapsamındaki taşınmaz için tazminat istemine ilişkin davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : İ.H.E.
Vekili : Av. F.Ç.
Davalı : Enerji veTabii Kaynaklar Bakanlığı
O L A Y : Davacılar vekili, dava dilekçesindeözetle; Birecik Barajı ve HES nedeniyle çevrenin sosyal,ekonomik ve yerleşme düzeninin bozulduğu, Şanlıurfaİli, Halfeti İlçesi, Çekem Mahallesi 82 ada, 21 parselsayılı taşınmazın sahibi olan davacının,dava konusu taşınmazı fiilen kullanma imkânıkalmadığından bahisle 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 12. maddesi uyarınca sözkonusutaşınmazın kamulaştırılması ve 1.000,00 TLtazminata dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birliktetahsilini talep ve dava ederek, idari yargı yerinde davaaçmıştır.
ŞANLIURFA 1. İDARE MAHKEMESİ:18.05.2016 gün veE:2016/516, K:2016/599 sayı ile “2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 14/3-a maddesinde, davadilekçesinin görev ve yetki yönünden inceleneceği veaynı Kanun'un 15/1-a maddesinde ise; adli ve askeri yargınıngörevli olduğu konularda açılan davaların reddinekarar verileceği hükme bağlanmıştır.
Öte yandan 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu'nun 12.maddesinde; "(...)Baraj inşası içinyapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırmasahasına mücavir taşınmaz mallar, çevrenin sosyal,ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyalyönden yararlanılmasının mümkün olmamasıhallerinde, sahiplerinin yazılı başvurusu üzerinekamulaştırmaya tabi tutulur. (,..)Bu maddenin uygulanmasındandoğacak anlaşmazlıklar adli yargıdaçözümlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dilekçesi ve eklerinin incelenmesinden; Şanlıurfaİli, Halfeti İlçesi, Çekem Mahallesi 82 ada, 21 parselsayılı taşınmazın sahibi olan davacıtarafından, Birecik Barajı ve HES nedeniyle çevrenin sosyal,ekonomik ve yerleşme düzeninin bozulduğu, dava konusutaşınmazı fiilen kullanma imkanı kalmadığındanbahisle 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 12. maddesiuyarınca sözkonusu taşınmazınkamulaştırılması ve 1.000,00 TL tazminatın davatarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesinekarar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmakta ise de; 2942sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 12.maddesinde; anılanmaddenin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkanuyuşmazlıkların çözümünün adliyargının görev alanına girdiği hükümaltına alındığından, davanın görüm ve çözümündeadli yargı mercilerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır” gerekçesiyle davanın 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a maddesihükmü uyarınca görev yönünden reddine kararvermiş, taraflarca yasa yoluna başvurulmadığından07/07/2016 tarihinde karar kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde adliyargı yerinde dava açmıştır.
HALFETİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 07.09.2016 gün veE:2016/216, K:2016/273 sayı ile “davanın, davacılarıntaşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun15.12.2010 günlü, E:2010/5-662, K:2010/651 sayılıkararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, İSKİİçme suyu Havzaları Yönetmeliği uyarınca imarplanındaki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilenkısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyleaçıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Dava dilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulukararında, mülkiyet hakkına getirildiği söylenenkısıtlamanın, taşınmazın malikleriyönünden zarar doğurucu sonuçlarınınolabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya dasonuçlar, genel ve düzenleyici nitelikte bir idari işlem olanimar planında taşınmaza yönelik belirlemeden, bu plandaöngörülen kamulaştırma programlarınınzamanında yapılmamasından ve imar uygulamalarından;başka anlatımla da, idari işlemlerden ve davalı idarelerinimar planı gereği yapılması gerekenkamulaştırmalar konusundaki hareketsizliği şeklinde ortayaçıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
İdari işlem ve eylemlerden doğan zararlarıntazmini taleplerinin ise, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu'nun 12 ve 13'üncü maddeleri uyarınca,İdari Yargı yerlerinde açılacak tam yargıdavalarına konu edilmeleri, anılan yasa hükümleriningereğidir.
Bu bakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarardoğurucu sonuçlarının giderilmesi İdariYargı'nın görev alanında bulunan idari işlem veeylemlerin hukuk düzeninde yaratmış oldukları etki vesonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine vebu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin adli yargıyerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerine,hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla, davanın taşınmazınbedelinin tazminat olarak hüküm altına alınmasıistemine ilişkin kısmının, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin l'incifıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"hükmü gereğince idari yargı yerinde görülmesigerekmektedir.
Nitekim 11.06.2013 günlü, 28674 sayılı ResmiGazetede yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'nun geçici 6'ncı maddesindedeğişiklik yapan 21'inci maddesinde "Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmi kuramlara ayrılmak suretiyleveya ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanantaşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda davaaçılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındakibelirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadankaynaklanan tazminat davalarının görüm veçözümünde İdari Yargı yerinin görevliolduğu belirtilmiştir.
Tüm bunlar dışında Uyuşmazlık MahkemesiBaşkanlığının 03.02.2014 tarihli 2013/1880Esas-2014/85 Karar sayılı ilamında yine aynı tarihli2013/1885 Esas -2014/89 Karar sayılı ilamında ve buna benzerbirçok kararında dava konusu uyuşmazlıkla ilgiligörevli yargı yerinin idari yargı olduğubelirtilmiştir.
Davacı vekili tarafından Şanlıurfa İdareMahkemesinin 2016/516 Esas sayılı dosyasıyla tam yargıdavası açılmış olup Şanlıurfa 1.İdare Mahkemesi tarafından görevsizlik kararı verilmişve karar kesinleşmiştir.
Tüm dosya kapsamından dava konusu taşınmazınkısmen Su Kirliliği Koruma Yönetmeliğinin 17 maddesiuyarınca mutlak koruma alanında kısmen de yine aynıyönetmeliğin 18 maddesi uyarınca kısa mesafeli korumaalanında kaldığı, ancak taşınmaza davalıidarece fiilen el atılmadığı, davacılartarafından aynı taşınmazlara ilişkin daha önceKamulaştırma Kanununun 12/5 maddesine dayanan mücavir alandakamulaştırma davası açıldığı vemahkememiz tarafından taşınmazda değerdüşüklüğü olduğu kabul edilerek tazminatahükmedildiği ve bu kararın kesinleştiği,davacının mevcut açtığı davanınmücavir alanda kamulaştırma davası olmadığıSu Kirliliği Yönetmeliğinden kaynaklıkısıtlamalara dayanan hukuki el atmadan kaynaklı tazminatdavası olduğu anlaşılmış, yukarıda izahedilen gerekçelerle buna ilişkin yargılamayı yapmaklagörevli yargı yerinin idari yargı olduğu”gerekçesiyle HMK'nın 114/1-b maddesinin atfıyla 115/2 maddesiuyarınca Davanın Usulden Reddine karar vermiş, karar taraflarcatemyiz edilmeyerek 15/11/2016 tarihinde kesinleşmiştir.
Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesi 02/12/2016 tarih ve 2016/216 esassayılı üst yazısı ile görevuyuşmazlığının giderilmesi için mahkememizebaşvurmuştur.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT veYüksel DOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan20.2.2017 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıYasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; 2247 sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki“Adli, idari, askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veyakesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendine gelenbir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargımercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevliolduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ilegörevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurur ve elindeki işin incelenmesini UyuşmazlıkMahkemesinin karar vermesine değin erteler.” hükmünegöre, adli yargı yeri, davaya bakma görevinin daha öncegörevsizlik kararı veren idari yargı yerine ait olduğunubelirten gerekçeli bir karar ile doğrudan UyuşmazlıkMahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadarki, başvuru kararının, görev konusunda UyuşmazlıkMahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesininertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasa koyucu, 14. maddeye göre hukuk alanında olumsuzgörev uyuşmazlığı doğması halinde her ikiyargı merciince işten el çekilmiş olduğundanbaşvurma iradesini davanın taraflarına bırakmışiken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözümeulaşılmasını amaçladığı 19. madde iledaha önce görevsizlik kararı veren yargı merciinden sonradavayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmedendoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurmaolanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince, öncelikle görevsizlikkararı verilmekle birlikte, bununla yetinilmemiş ve görevli merciinbelirtilmesi için re’sen Uyuşmazlık Mahkemesi’nebaşvurulmasına da karar verilmiştir.
Bu haliyle,her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülenyönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvurudabulunulmadığı gözetilerek, Asliye Hukuk Mahkemesi’ncere’sen yapılan başvurunun 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğununkabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önünegelmiş bulunan görev uyuşmazlığınınçözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisinegerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacınauygun olacaktır. Sonuçta usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleriarasında doğan görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hâkim Engin SELİMOĞLU’nun,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet SavcısıHalil İbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada adli yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının Birecik Barajıkıyısındaki taşınmazının adıgeçen baraj ve HES inşaatı nedeniyle ekonomik değerikalmadığından, 2942 sayılı yasanın 12. maddesigereğince mücavir alan kamulaştırması kapsamındataşınmaz bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasalfaiziyle birlikte tazmini istemiyle açılmıştır.
2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'nun "Kısmenkamulaştırma" başlıklı 12. maddesininaltıncı fıkrasında," Baraj inşasıiçin yapılan kamulaştırmalar sonundakamulaştırma sahasına mücavir taşınmaz mallar,çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzenininbozulması, ekonomik veya sosyal yöndenyararlanılmasının mümkün olmaması hallerinde,sahiplerinin yazılı başvurusu üzerinekamulaştırmaya tabi tutulur” aynı maddenin sonfıkrasında "Bu maddenin uygulanmasından doğacakanlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir."hükümlerine yer verilmiştir.
Halfeti AsliyeHukuk Mahkemesinin sayılı kararında değinilen 11.06.2013tarihinde yürürlüğe giren 6487 sayılıyasanın 21. maddesi ile Kamulaştırma Kanununun geçici 6.maddesinde yapılan değişikliğin 20/08/2016 tarih ve 6745sayılı Yasanın 34. maddesi ile yürürlüktenkaldırıldığı, söz konusu madde ile 2942sayılı Yasanın 41 nci maddesinden sonra gelen ek madde 1’de yapılan düzenlemede “tasarrufu hukukenkısıtlanan” ibaresinin eklendiği “ilgilikanunların uygulamasıyla tasarrufu kısıtlanan”ibaresine ise yer verilmediği görülmüştür. Davakonusu taşınmazın uygulama imar planı ile umumi hizmeteveya resmi kuruma ayrıldığına dair bir iddia ve savunma dabulunmamaktadır. Bu sebeplerle görevuyuşmazlığının 2942 sayılı Yasanın 12nci maddesi göz önünde tutularak giderilmesi gerekmektedir.
Davadosyalarının incelenmesinden, yapımı tamamlanan BirecikBarajına mücavir davacıya ait taşınmazın ekonomikdeğerini yitirdiği, taşınmazınkamulaştırılması için davalı kurumamüracaatta bulunulduğu halde kamulaştırma işleminingerçekleştirilmediği ileri sürülerek,taşınmaz değerinin 2942 sayılı Yasa 12 nci maddesi vemücavir alan mevzuatı gereğince idareden tahsilinin dava konusuedildiği anlaşılmaktadır. Olayda 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 12 nci maddesinin sonfıkrasının açık hükmükarşısında adli yargı yerinin görevli olduğutartışmasızdır.
Benzerolayda verilen Mahkememizin E:2005/18, K:2005/66 sayılı ilamı dabu yöndedir.
Açıklanannedenlerle, Halfeti Asliye Hukuk Mahkemesinin 07.09.2016 gün ve E:2016/216,K:2016/273 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle HalfetiAsliye Hukuk Mahkemesinin 07.09.2016 gün ve E:2016/216, K:2016/273sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 20.02.2017 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan
Nuri
NECİPOĞLU
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Süleyman Hilmi
AYDIN
Üye
Yusuf Ziyaattin
CENİK
Üye
Mehmet
AKBULUT
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Yüksel
DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy