T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2017 / 51
KARAR NO : 2017 / 107
KARAR TR : 20.2.2017
ÖZET : Davacılara ait taşınmazın, Birecik Barajı ve HES inşası için yapılan kamulaştırmalar sonrasında fiilen kullanma imkanı kalmadığından bahisle kamulaştırılması ve belirtilen tazminatın tahsili istemiyle açılan davanın; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :1- Y.A.
2- M.A.
3-M.A.
Vekili :Av. F.Ç.
Davalı :Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
O L A Y :Davacılar vekili dava dilekçesinde, müvekkillerinin Şanlıurfaİli, Halfeti İlçesi, Çekem Mahallesi 83 ada, 24parselde tapuya kayıtlı taşınmazın malikleriiolduğunu, mahallenin ev ve arazilerinin Birecik Barajı ve HESsebebiyle kamulaştırıldığını, BirecikBarajı nedeniyle Bakanlar Kurulu Kararıyla Baraj gölüaltında kalacak Halfeti ilçesinde yaşayanlaradağıtılmak üzere 2000 konut yapımına kararverildiğini, ve evleri su altında kalanlar Karaotlakköyünde yapılan 220 konut ve 19 iş yerinin hak sahiplerinedağıtıldığını, Halfeti İlçesiÇekem Mahallesi'nin Bakanlar Kurulunun Halfeti ilçe merkezihakkında almış olduğu nakil kararı, ilçemerkezinden 10 km ileriye yeni bir yerleşim yerinin belirlenmesi ve evlerisu altında kalan Halfeti halkına bu yerlerde ev ve işyerivermesi, Birecik Barajı ve HES sebebiyle Çekem Mahallesininyapılan kamulaştırma sonucu köyün tümyollarının sular altında kaldığını vehiçbir yerle ilçe merkezi ile ulaşım imkanıkalmadığını, ayrıca köyün elektrik ve telefonşebekesinin iptal edildiğini, bu nedenlerden dolayımüvekkilinin mahallesinde yaşamasının fiilen imkansızhale geldiğini, yani Çekem Mahallesinin meskun bir yer olmaktançıktığını, Birecik Barajı ve HES sebebiyleçevrenin sosyal ve ekonomik ve yerleşme düzenininbozulduğunu, müvekkilinin sosyal ve ekonomik yönden arazisindenyararlanamadığını, müvekkilinin dava konusutaşınmazdaki arazisini fiilen kullanma imkanıkalmadığından Kamulaştırma Kanunu’nun 12.maddesi uyarınca kamulaştırılmasını ve belirtilennedenlerle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla1.000,00 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek olan yasalfaizi ile birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesinitalep ederek idari yargı yerinde dava açmıştır.
ŞANLIURFA2. İDARE MAHKEMESİ: 26/05/2016 tarih ve 2016/467 Esas, 2016/719 Kararsayı ile, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 12. maddesinin6. fıkrası hükmünün uygulamasından doğananlaşmazlığın görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 15/1-amaddesi hükmü uyarınca davanın görevyönünden reddine karar vermiş, bu karar 09/07/2016 tarihinde kesinleşmiştir.
Davacılarvekili, bu kez yine aynı istemle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
HALFETİASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 07.09.2016 tarih ve 2016/222 Esas, 2016/270Karar sayı ile, ‘‘…Tüm dosya kapsamından davakonusu taşınmazın kısmen Su Kirliliği KorumaYönetmeliğinin 17. maddesi uyarınca mutlak koruma alanındakısmen de yine aynı yönetmeliğin 18. maddesi uyarıncakısa mesafeli koruma alanında kaldığı, ancaktaşınmaza davalı idarece fiilen elatılmadığı, davacılar tarafından aynıtaşınmazlara ilişkin daha önce KamulaştırmaKanununun 12/5 maddesine dayanan mücavir alanda kamulaştırmadavası açıldığı ve mahkemeleri tarafındantaşınmazda değer düşüklüğüolduğu kabul edilerek tazminata hükmedildiği ve bu kararınkesinleştiği, davacının mevcut açtığıdavanın mücavir alanda kamulaştırma davasıolmadığı, Su Kirliliği Yönetmeliği’ndenkaynaklı kısıtlamalara dayanan hukuki el atmadan kaynaklıtazminat davası olduğu anlaşılmış, yukarıdaizah edilen gerekçelerle buna ilişkin yargılamayıyapmakla görevli yargı yerinin idari yargı olduğu kanaatine varılarak HMK'nın 114/1-b maddesinin atfıyla 115/2 maddesi uyarıncadavanın usulden reddine karar vermek gerektiği…’’gerekçesiyle HMK'nın 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davanın usulden reddine, kararkesinleştiğinde Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesinekarar vermiş, bu karar 15/11/2016 tarihinde kesinleşmiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Nuri NECİPOĞLU’nunBaşkanlığında, Üyeler: Ali ÇOLAK, YusufZiyaattin CENİK, Alaittin Ali ÖĞÜŞ, SüleymanHilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT ve Yüksel DOĞAN’ın katılımlarıylayapılan 20.2.2017 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılıYasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; Olay kısmında belirtildiği üzere,tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada; idari yargıyerince adli yargı yerinin görevli olduğu gerekçesiyleverilmiş ve kesinleşmiş bir görevsizlik kararıbulunmakta olup, bunun üzerine kendine gelen davayı inceleyen adliyargı yerinin sahip olduğu seçenekler ile verdiği kararbakımından bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
1-2247sayılı Yasa’nın 14. maddesinde yer alan, “Olumsuzgörev uyuşmazlığının bulunduğunun ileri sürülebilmesiiçin adli, idari veya askeri yargı mercilerinden en az ikisinintarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerinigörevsiz görmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veyakesinleşmiş olması gerekir.
Buuyuşmazlığın giderilmesi istemi, ancak davanıntaraflarınca ve ceza davalarında ise ayrıca ilgili makamlarcaileri sürülebilir” hükmüne göre, idaremahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerineadli yargı yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bukararın kesinleşmesi halinde, olumsuz görevuyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanındadoğmuş bulunan bu uyuşmazlığın giderilmesi istemiise, ancak davanın taraflarınca ileri sürülebilecektir.
2- 2247sayılı Yasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari,askeri yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmişgörevsizlik kararı üzerine kendine gelen bir davayıincelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevlimerciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvururve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin kararvermesine değin erteler.” hükmüne göre ise, adliyargı yeri, davaya bakma görevinin daha önce görevsizlikkararı veren idari yargı yerine ait olduğunu belirtengerekçeli bir karar ile doğrudan UyuşmazlıkMahkemesi’ne başvurma olanağına sahiptir. Şu kadarki, başvuru kararının, görev konusunda UyuşmazlıkMahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesininertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasa koyucu,14. maddeye göre hukuk alanında olumsuz görevuyuşmazlığı doğması halinde her iki yargımerciince işten el çekilmiş olduğundan başvurmairadesini davanın taraflarına bırakmış iken, buyönteme nazaran daha kısa zamanda çözümeulaşılmasını amaçladığı 19. maddeile, daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciindensonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmedendoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurmaolanağını tanımıştır.
Olayda, adliyargı yerince, öncelikle görevsizlik kararı verilmeklebirlikte, bununla yetinilmemiş ve “Karar kesinleştiğindeve talep halinde dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine” denilmesine rağmen, talepolmaksızın, görevli merciin belirtilmesi içinre’sen Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulmuştur.
Bu haliyle,her ne kadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülenyönteme uymamakta ise de, davanın taraflarınca başvurudabulunulmadığı gözetilerek, Halfeti Asliye HukukMahkemesi’nce re’sen yapılan başvurunun 2247sayılı Yasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğununkabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önünegelmiş bulunan görev uyuşmazlığınınçözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisinegerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacınauygun olacağından ve adı geçen Mahkemece idari yargıdosyası da gönderilmiş olup, usule ilişkin başkaca birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleriarasında doğan görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Sinem USTA’nın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacılaraait taşınmazın Birecik Barajı ve HES inşasıiçin yapılan kamulaştırmalar nedeniyle ekonomikdeğeri kalmadığından bahisle, 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 12. maddesi gereğince mücavir alankamulaştırması kapsamındakamulaştırılması, taşınmaz ve üzerindekileriçin fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla1.000,00 TL'nin dava tarihinde itibaren işleyecek faiziyle birliktetahsili istemiyle açılmıştır.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun"Kısmen kamulaştırma" başlıklı 12.maddesinde;“Kısmen kamulaştırılan taşınmaz malındeğeri;
a) Kamulaştırılmayan kısmın değerinde,kamulaştırma sebebiyle bir değişiklikolmadığı takdirde, o malın 11 inci maddede belirtilenesaslara göre takdir edilen bedelinden kamulaştırılankısma düşen miktarıdır.
b) Kamulaştırma dışında kalankısmın kıymetinde, kamulaştırma nedeniyle eksilmemeydana geldiği takdirde; bu eksilen değer miktarı tespitedilerek, kamulaştırılan kısmın (a) bendindebelirtilen esaslar dairesinde tayin olunan kamulaştırma bedelineeksilen değerin eklenmesiyle bulunan miktardır.
c) Kamulaştırmadışında kalan kısmın bedelinde kamulaştırmanedeniyle artış meydana geldiği takdirde ise, artışmiktarı tespit edilerek, kamulaştırılan kısmın(a) bendinde belirtilen esaslar dairesinde tayin edilen bedelinden artandeğerin çıkarılmasıyla bulunan miktardır. Şu kadar ki, (c) bendigereğince yapılacak indirme, kamulaştırma bedelininyüzde ellisinden fazla olamaz. (b) ve (c) bentlerinde sözüedilen bedelin düşüş ve artış miktarları, 11inci maddede belirtilen esaslara göre bedel takdiri suretiyle tespitolunur. Kamulaştırmadışında kalan kısım, imar mevzuatına göreyararlanmaya elverişli olduğu takdirde; kesilen bina, ihataduvarı, kanalizasyon, su, elektrik, havagazı kanalları, makinegibi tesislerden mal sahiplerine kalacak olanlarının eski nitelikleridairesinde kullanılabilecek duruma getirilebilmeleri için gerekengider ve bedel, belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave olunur. Bumasraf ve bedeller (b) bendinde yazılı kıymetdüşüklüğü miktarının belirlenmesindegöz önünde tutulmaz. Bir kısmıkamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmıyararlanmaya elverişli bir durumda değil ise, kamulaştırmaişlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hallerdemal sahibinin en geç kamulaştırma kararınıntebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılıbaşvurusu üzerine, bu kısmın dakamulaştırılması zorunludur. Baraj inşası içinyapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırmasahasına mücavir taşınmaz mallar, çevrenin sosyal,ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulması, ekonomik veya sosyalyönden yararlanılmasının mümkün olmamasıhallerinde, sahiplerinin yazılı başvurusu üzerinekamulaştırmaya tabi tutulur. Bu hususları düzenleyenyönetmelik, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca;İçişleri, Maliye, Bayındırlık, Tarım veOrman, Köy İşleri ve Kooperatiflerbakanlıklarının görüşü de alınmaksuretiyle hazırlanır. Bu yönetmelik, Kanununyürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıliçerisinde Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğekonulur ve Resmi Gazete'de yayımlanır. Bu suretlekamulaştırılan mücavir taşınmaz mallarhakkında 22 ve 23 üncü maddeler hükmü uygulanmaz.İdare, bu taşınmaz mallar üzerinde imar mevzuatıhükümlerini de göz önünde tutarak dilediği gibitasarrufta bulunabilir ve gerektiğinde Hazineye bedelsiz olarakdevredebilir. Kısmenkamulaştırılan paylı mülkiyete konu taşınmazmal, evvelce paydaşlar arasında fiilen bölünerek bir veyabirkaç paydaşın tasarruf ve yararlanmasınabırakılmış ve yapılan kısmikamulaştırma bu yerin tamamını veya birkısmını kapsıyor ise, bu durumda kamulaştırmayailişkin işlemler sadece bu paydaş veya paydaşlarhakkında yürütülerek kamulaştırma bedeli paylarıoranında kendilerine ödenir. Pay veya paydaşların sadece bukısım için dava hakları vardır. Taşınmazmalın kamulaştırılmayan kısmı üzerindehakları kalmaz ve adları paydaşlar arasındançıkarılır. Kamulaştırılan bu yerler tapusicilinde idare adına tescil olunur. Bu maddenin uygulanmasındandoğacak anlaşmazlıklar adli yargıdaçözümlenir.” hükmüne yer verilmiştir. Davadosyalarının incelenmesinden; davacıların Halfetiilçesi, Çekem Mahallesi 83 ada, 24 parselde tapuyakayıtlı taşınmazın malikleri olduğu ve mahalleninev ve arazilerinin Birecik Barajı ve HES sebebiylekamulaştırıldığı; kamulaştırmanedeniyle ekonomik değeri kalmadığından 2942sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesi gereğincemücavir alan kamulaştırması kapsamındataşınmaz için 1.000,00 TL tazminatın dava tarihindenitibaren işleyecek faiziyle birlikte tahsili istemiyle açılandavada 2942 sayılı Kanunun 12.maddesi kapsamında kararverilmesinin talep edildiği anlaşılmıştır. Somut olay vemevzuat hükmü birlikte irdelendiğinde 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'nun 12. maddesi kapsamında bulunan vemaddenin uygulanmasıyla çözüme kavuşturulacakuyuşmazlığın, anılan Kanun maddesinin sonfıkrasının açık hükmükarşısında adli yargı yerinin görevine girdiğisonucuna varılmıştır. Açıklanannedenlerle davanın görüm ve çözümünde adliyargının görevli olduğu dolayısıyla, HalfetiAsliye Hukuk Mahkemesi’nin 2247 sayılı Yasa’nın 19.maddesi kapsamında görülen başvurusunun reddi ile aynıMahkemece ayrıca verilen 07/09/2016 tarih ve 2016/222 Esas, 2016/270 Kararsayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle HalfetiAsliye Hukuk Mahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN REDDİ ile aynıMahkemece verilen 07/09/2016 tarih ve 2016/222 Esas, 2016/270 Kararsayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,20.2.2017 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi. Başkan Nuri NECİPOĞLU Üye Ali ÇOLAK Üye Süleyman Hilmi AYDIN Üye Yusuf Ziyaattin CENİK Üye Mehmet AKBULUT Üye Alaittin Ali ÖĞÜŞ Üye Yüksel DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy