T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2016 / 352
KARAR NO : 2016 / 450
KARAR TR : 24.10.2016
ÖZET: Dava, GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Baştabipliği emrinde, 657 sayılı Yasaya tabi Genel İdare Hizmetleri Sınıfında, gardiyan kadrosunda sivil memur olarak görev yapan davacıya, adalet hizmetleri tazminatı ödenip ödenmeyeceğine ilişkin uyuşmazlığın; anılan Hastanenin askeri hizmet sunma niteliği ortadan kalktığı gözetildiğinde; GENEL İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :G.Z.
Davalı :Milli Savunma Bakanlığı
Vekili :Av.Ü. K.A.
O L A Y :Davacı dilekçesinde; 7.10.2010 tarihinden itibaren GATAHaydarpaşa Eğitim Hastanesi emrinde; 5237 sayılı TCK’nın63. ve 5271 sayılı CMK’nın 109. maddesi kapsamında Adli,idari ve Askeri Yargının bir uzantısı olarak fiilenPsikiyatri Tutuklu Koğuşunda Genel İdare Hizmetlersınıfında İnfaz Koruma Memuru olarak görevyaptığını; 17.4.2006 tarihli ve 2006/10344 sayılıBakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan DevletMemurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara ilişkin Karara ekli(III) sayılı Diğer Tazminatlar Cetvelinin "F.AdaletHizmetleri Tazminatı” bölümünde; “YüksekMahkemeler, Yüksek Seçim Kurulu, Sayıştay, İl veİlçe Seçim Kurulları ile Adli, İdari ve AskeriYargıda (Ceza İnfaz Kurumları ve İcraMüdürlükleri personeli dahil)" ile Adli, idari ve AskeriYargıda fiilen görev yapan infaz koruma memurlarına“Adalet Hizmetleri Tazminatı” verilmesininöngörüldüğünü; Askeri Yüksek İdareMahkemesi İkinci Daire Başkanlığı’nın29.6.2011 tarihli ve E:2011/538, K.2011/905 sayılı kararında;“davacının, ifa ettiği görevin yukarıda belirtilennitelikleri itibariyle “askeri yargıda görev yapan memur”kabul edilmesi gerektiği ve davacının Adalet HizmetleriTazminatı ödenmemesi işleminin iptalinin gerektiğisonuç ve kanaatine varılmıştır.”hükmünün yer aldığını; 07.08.2015 tarihlidilekçe ile “Adalet Hizmetleri Tazminatınınşahsına da ödenmesini talep ettiğini; budilekçesine, GATA Haydarpaşa Eğitim HastanesiKomutanlığı’nın 26 Ağustos 2015 gün,MLY.BÜT.:9200-842-15 sayılı ve “Adalet HizmetleriTazminatı” konulu yazısı ile “Genel idare Hizmetlersınıfına dahil Gardiyan kadrosunda istihdam edilen ve AskeriHastane bünyesinde Ruh Sağlığı veHastalıkları Servisinin Tutuklu Hasta Koğuşu’ndagörev yapan sivil memurların görev yaptıkları yeritibariyle Adalet Hizmetleri Tazminatı alamayacağı, MaliyeBakanlığı Bütçe Maliye Kontrol GenelMüdürlüğü’nün 29 Ağustos 2012 tarihli,SAYI:B.07.0.BMK.0.21.115520-259 sayılı "Adalet HizmetleriTazminatı" konulu görüş yazısındabelirtildiği” cevabını verdiğini; TSKSağlık Komutanlığının 15 Mart 2010 tarihli ve TSKSAĞ.:1450-36-10/Per.D.Ynt.ve Kor.Ş. sayılı“Gardiyanlık Kursu” konulu emrinde Askeri Hastanelerdeyardımcı hizmetler sınıfı ve Gardiyan kadrosundagörev yapan sivil memurların AdaletBakanlığı’nın gardiyanlık kursunakatılmaları halinde Genel İdare Hizmetler sınıfınageçebilecekleri ve Genel İdare Hizmetler sınıfındaolan sivil memur gardiyanların kursa katılmalarına gerekolmadığının bildirildiğini; TSK SağlıkKomutanlığının 30 Nisan 2010 tarihli TSKSAĞ.:1450-44-10/Per.D.Ynt.ve Kor.Ş.(8) 887314854 sayılı"Eğitim Planlaması” emrinde Milli SavunmaBakanlığı ile Adalet Bakanlığı arasında yapılanprotokol kapsamında Asker Hastanelerinde görevli infaz korumamemurlarının (gardiyan) kursa katılmalarının emredildiğini; Asker Hastanelerinde görev yapan gardiyanların AdaletBakanlığı'nda görev yapan gardiyanlara tabi olunması,eğitimin denk olması dolayısı ile statüleriarasında fark bulunmaması dikkate alındığındaaynı özlük haklara sahip olunması gerekirken farklıuygulama yapılmasının hakkaniyete aykırı olduğunuifade ederek, 7.10.2010 tarihinden itibaren ödenmesi gereken “AdaletHizmetleri Tazminatının ödenmemesi işleminin iptaline kararverilmesi istemiyle 15.9.2015 tarihinde genel idari yargı yerinde davaaçmıştır.
DavalıMilli Savunma Bakanlığı vekili süresi içerisindesunduğu cevap dilekçesinde görev itirazındabulunmuştur.
İSTANBUL11.İDARE MAHKEMESİ: 6.11.2015 gün ve E: 2015/337 sayı ile,“(…) İdari işlemler hakkında yetki, şekil,sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlaledilenler tarafından açılan iptal davalarının; idaridava türlerinden biri olduğu idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.
Anayasa’nın157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin askeri olmayanmakamlarca kurulmuş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askerihizmete ilişkin yönetsel işlem ve eylemlerden doğanuyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derecemahkemesi olduğu, ancak askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması koşulununaranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve 1602sayılı Yasanın 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasaile değişik 20. maddesinde de aynı hüküm yeralmıştır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin bir davayabakabilmesi için dava konusu yönetsel işlemin “askerkişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkinbulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesigerekmektedir.
1602sayılı Yasanın değişik 20. maddesinde, TürkSilahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan ya da hizmettenayrılmış olan, subay, askeri memur, astsubay, askeriöğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
AnılanYasa’nın değişik 21. maddesinin birincifıkrasında “20 nci maddede belirtilen kişileriilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerdendolayı; yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ilehukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlâledilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynıidari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halindeaçılacak tam yargı davaları, doğrudan doğruyave kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeçözümlenir ve karara bağlanır.” denilmiş;aynı Yasa’nın “Birinci Dairenin görevleri”başlıklı değişik 22. maddesinde, atanma, yerdeğiştirme, nasıp, sicil, kademe ilerletilmesi, terfi,emeklilik, maluliyet, aylık ve yolluklara ilişkin iptal ve tamyargı davalarının Birinci Daireceçözümleneceğine işaret edilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacının tarafına adalet hizmetitazminatı ödenmesine yönelik 07.08.2015 günlübaşvurusunun dava konusu işlemle reddi üzerine bu işleminiptali istemiyle bakılan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
İdariişlemin, görevli yargı yerinin belirlenmesi yönünden“askeri hizmete ilişkin olup olmadığınınsaptanabilmesi için işlemin konusuna bakılmasıgerekmektedir. Eğer yönetsel işlem askeri gereklere, askeri usulve yönteme ve askeri hizmete göre kurulmuş ise, bu işleminaskeri hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Dahaaçık bir anlatımla, askeri hizmete ilişkin yönetselişlemler: yönetimin bir asker kişinin askeri yeterlik veyeteneklerinin, tutum ve davranışlarının, askerigeçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak veödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri görev yerlerininözellikleri, askeri kural ve gerekler gözönünde tutularakdeğerlendirilmesi sonucunda kurulan işlemlerdir. İşlem,askeri olmayan bir makam tarafından kurulmuş olsa bile durumdeğişmemekte, menfaati ihlal edilen asker kişininaçtığı davanın Askeri Yüksek İdareMahkemesinde görülmesi gerekmektedir.
Davacının1602 sayılı Yasanın 20. maddesinde sayılan askerkişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin askerkişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusuişlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığınagelince:
657sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun "Zam vetazminatlar" başlıklı 152.maddesinin II. Tazminatlarbaşlıklı bölümünün G) bendinde ADALETHİZMETLERİ TAZMİNATI düzenlenmiştir. Anılanbentte, "Yüksek Mahkemeler, Yüksek Seçim Kurulu,Sayıştay, İl ve İlçe Seçim Kurulları,Adli, İdari, Askeri Yargıda (ceza infaz kurumları ve icramüdürlükleri personeli dahil) görevli bu Kanuna tabi personelden;
a) Genelİdare Hizmetleri Sınıfında bulunanlar için %180'ine,
b)Yardımcı Hizmetler Sınıfında bulunanlar ile TeknikHizmetler Sınıfında olduğu halde bu sınıfınözel hizmet tazminatından yararlanamayanlar için%56'sına,
c)(Mülga bent: 11/10/2011-666 S.KHK./l. md)
d) CezaeviMüdürü, İnfaz ve Koruma Başmemuru, İnfaz veKoruma Memurlarına ayrıca %10'una kadar, bu nispetleri aşmamaküzere Bakanlar Kurulunca belirlenecek esas, ölçü venispetler dahilinde yukarıdaki tazminatlar ödenir."hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlığailişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikteirdelendiğinde, dava konusu olayda, davacının GATA HaydarpaşaEğitim Hastanesi Baştabipliği emrinde 657 sayılıYasa'ya tabi sivil memur olarak gardiyan unvanı ile görevyaptığı, kendisine adalet tazminatı ödenmesi istemiyleyaptığı 07.8.2015 günlü başvuru üzerinedavalı idarece işlem tesis edilmesi sırasında askeri kuralve gerekler yönünden bir değerlendirme yapılmasıgerekmeyeceği gözetildiğinde dava konusu işlemin askerihizmete ilişkin bulunduğundan sözetmek olanaksızdır.
Belirtilenduruma göre olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılıYasanın 20. maddelerinde öngörülen “asker kişiyiilgilendirme” ve “askeri hizmete ilişkin bulunma”koşulları birlikte gerçekleşmediğinden, idariişlemin iptali istemiyle açılan davanın görümve çözümünde Mahkememizin görevli olduğusonucuna varılmıştır.
NitekimUyuşmazlık Mahkemesi'nin 09/04/2012 gün ve E:2012/99, K:2012/90sayılı kararı da bu yöndedir.
Açıklanannedenlerle davalı idarenin görev itirazının reddine…”ve Mahkemelerinin görevliliğine karar vermiştir.
Davalıvekilinin olumlu görev uyuşmazlığıçıkartılması yolunda süresi içindeverdiği dilekçe üzerine, dava dosyasının onaylıbir örneği sehven Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına gönderilmiş ise de, dahasonda doğru Makam olan Askeri Yüksek İdare MahkemesiBaşsavcılığı'na gönderilmiştir.
ASKERİYÜKSEK İDARE MAHKEMESİ BAŞSAVCISI: “(…) 1602sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun 20'ncimaddesinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevleri hükmebağlanmıştır. Anılan hükme göre; “AskeriYüksek İdare Mahkemesince Askeri olmayan makamlarca tesisedilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmeteilişkin idari işlem ve eylemlerden doğanuyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargıdenetimi yapar. Ancak, askerlik yükümlülüğündendoğan uyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olmasışartı aranmaz.” denilmiştir. Asker kişinintanımının yapıldığı aynıhükmün 2'nci fıkrası ise; “Bu kanununuygulanmasında asker kişiden maksat; Türk SilahlıKuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olanSubay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzman jandarma, uzmanerbaş, sözleşmeli erbaş ve er, erbaş ve erler ilesivil memurlardır" hükmünütaşımaktadır.
1602sayılı Kanunun 21 'inci maddesinin ilk fıkrasında;“20 nci maddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmeteilişkin idari işlem ve eylemlerden dolayı; yetki, sebep,şekil, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırıolduklarından bahisle menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılacak iptal davaları, aynı idari işlem veeylemlerin haklarını ihlal etmesi halinde açılacak tamyargı davaları, doğrudan doğruya ve kesin olarak AskeriYüksek İdari Mahkemesinde çözümlenir ve kararabağlanır” denilmektedir.
Anayasanın,Askeri Yüksek İdare Mahkemesi başlıklı 157'ncimaddesinde yer alan göreve ilişkin hükümleriniyukarıda açıklandığı gibi benzer birbiçimde tekrarlayan Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanununun20'nci ve 21 'inci maddelerine göre uyuşmazlık konusunun Askeriİdari Yargı yerinde görülebilmesi için; davanınkonusunu teşkil eden işlem ve eylemin "asker kişiyiilgilendirme ve askeri hizmete ilişkin olma"şartlarının bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir.
“Askerkişiyi ilgilendirme” şartından davacının,hizmette veya görevden ayrılmış ve 1602 sayılıKanunun 20'nci maddesinde sayılan asker kişilerden veya bu askerkişinin yakınlarından birisi olması gerektiğiaçıktır.
Diğerşart ise; davaya konu işlemin “askeri hizmeteilişkin” olmasıdır. Uyuşmazlık Mahkemesininbirçok kararında belirtildiği üzere idari işleminveya eylemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden“askeri hizmete ilişkin” olup olmadığınınsaptanabilmesi için işlemin ve eylemin konusuna vegerçekleştirilme tarzına bakılması gerekmektedir.Eğer idari işlem ve eylem askeri gereklere, askeri usul veyönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ya da askeri hizmetgörülürken veya askeri bir vazifenin ifası esnasındavuku bulmuş ise bu işlem ve eylemin askeri hizmete ilişkinbulunduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle,işlemin ve eylemin “askeri hizmete ilişkin” olupolmadığının anlaşılabilmesi için, somutolayda, idarece ya da kamu görevlilerince, bir asker kişinin askeriyeterlik ve yetenekleri, tutum ve davranışları, askerigeçmişi, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri,askerlik hizmetinin amacı, askeri görev yerlerinin özellikleri,askeri kural, gerek ve gelenekler, askeri vazifeler ve hizmetler gözönünde tutularak hareket edilip edilmediği gözetilecek veişlemin ya da eylemin “askeri hizmete ilişkin” olupolmadığının anlaşılması bu esaslar dahilindemümkün olabilecektir.
Davanıntemelindeki uyuşmazlığın konusu, TSK’da Devlet memuruolarak İstanbul GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi RuhSağlığı ve Sinir Hastalıkları Servisinde gardiyanolarak görev yapan davacının bu görevi sebebiyle kendisine"adalet hizmetleri tazminatının ödenmesi" talebininreddine yönelik işlemin iptali hususuna ilişkindir.Davacının yaptığı görev sebebiyle kendisineadalet hizmetleri tazminatı ödenmesi istemiyle yaptığıbaşvuru üzerine, davalı idarece işlem tesis edilirken vedava konusu işlemin yargı denetimi sırasında askeri kuralve gerekler yönünden değerlendirme yapılmasıgerektiğinden, idari işlemin “askeri hizmete ilişkinbulunması” ve “asker kişiyi ilgilendirmesi”şartlarının birlikte gerçekleştiğideğerlendirilmiştir.
Buradanhareketle dava konusu işlemin, asker kişinin askeri yeterlik veyetenekleri, tutum ve davranışları, askeri geçmişi,asker kişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetininamacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural gerekve gelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesinde"askeri hizmete ilişkinlik" unsurunungerçekleştiğinin kabulü gerekir.
Yapılanbu açıklamalara göre, dava konusu olayda Anayasanın157’nci ve 1602 sayılı Kanunun 20’nci maddeleriuyarınca aranan uyuşmazlık konusu işlemin “askerkişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkinbulunması” şartları birlikte gerçekleştiğinden,davanın görüm ve çözümünde AskeriYüksek İdare Mahkemesinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
Yukarıdaaçıklanan gerekçeler ışığında; 2247sayılı Yasanın 10, 12 ve 13'üncü maddeleri gereğiİstanbul 11. İdare Mahkemesinin işbu davada görevli olduğunadair 06.11.2015 tarih ve 2015/337 Esas sayılıGÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASI ve ASKERİ YÜKSEKİDARE MAHKEMESİNİN GÖREVLİ OLDUĞUNA kararverilmesinin gerektiği düşünülmektedir.” şeklindeyazılı düşünce vermiştir.
Başkanlıkça, 2247sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre DanıştayBaşsavcısı’ndan yazılı düşünceistenilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI: “(…) Anayasa’nın 157. maddesinde,Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeri olmayan makamlarcatesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askerihizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğanuyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derecemahkemesi olduğu; ancak, askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olmasışartının aranmayacağı belirtilmiş; 1602sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20. maddesininbirinci fıkrasında, “Askeri Yüksek İdare MahkemesiTürk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsabile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idariişlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve sonderece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlardagösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olmasışartı aranmaz” denilmiştir.
Bunagöre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davayabakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin “askerkişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkinbulunması” koşullarının birliktegerçekleşmesi gerekmektedir.
1602sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinin ikincifıkrasında da, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevlibulunan veya hizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur,astsubay, askeri öğrenci, uzman jandarma, uzman erbaş,sözleşmeli erbaş ve er, erbaş ve erler ile sivil memurlarasker kişi sayılmaktadır.
Davacının1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan askerkişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin askerkişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusuişlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığınagelince:
İdariişlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden“askeri hizmete ilişkin” olup olmadığınınsaptanabilmesi için işlemin konusuna bakılmasıgerekmektedir. Eğer idari işlem askeri gereklere, askeri usul veyönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işleminaskeri hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Dahaaçık bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemler;idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum vedavranışlarının, askeri geçmişinin, askerkişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetininamacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural vegerekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucundatesis edilen işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan bir makamtarafından tesis edilmiş olsa bile durum değişmemekte menfaatiihlal edilen asker kişinin açtığı davanınAskeri Yüksek İdare Mahkemesi’nde görülmesigerekmektedir.
657sayılı Devlet Memurları Kanununun 152. maddesinin II Tazminatlarbaşlıklı bölümünde adalet hizmetleritazminatına ilişkin düzenlemeye yer verilmiş, aynımaddenin III- Ortak Hükümler başlıklıkısmında ise, bu zam ve tazminatların hangi işi yapanlarave hangi görevlerde bulunanlara ödeneceği, miktarları,ödeme usul ve esasları ilgili kurumların yazılıisteği ve Devlet Personel Başkanlığınıngörüşü üzerine Maliye Bakanlığıncabütün kurumlan kapsayacak şekilde ve 154 üncü maddeuyarınca katsayının Bakanlar Kurulunca değiştirilmesidurumu hariç yılda bir defa olmak üzerehazırlanacağı ve Bakanlar Kurulu Kararı ileyürürlüğe konulacağı belirtilmiştir.
AnılanYasa hükmü uyarınca Bakanlar Kurulu'nca Devlet MemurlarınaÖdenecek Zam ve Tazminatlara ilişkin 17.04.2006 tarih ve 2006/10344sayılı karar alınarak 05.05.2006 gün ve 26159sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğekonulmuş olup, bu Karara ekli "Diğer Tazminatlar"başlıklı III sayılı cetvelin "Adalet HizmetleriTazminatı" başlıklı F bölümünde, adalethizmetleri tazminatının ödeneceği kişilerin görevyerleri, hizmet sınıfları, kadro veya görev unvanlarıve bulundukları derecelere göre belirtilmiştir.
Olayda, GATAHaydarpaşa Eğitim Hastanesi Baştabipliği emrinde 657sayılı Yasaya tabi Genel İdare HizmetleriSınıfında gardiyan kadrosunda sivil memur olarak görevyapan davacı tarafından, adalet hizmetleri tazminatıödenmesi için yapılan başvuru üzerine idareceişlem tesis edilirken ve devamında açılan davanınyargısal denetimi sırasında, davacının bu tazminattanyararlanıp yararlanamayacağının belirlenmesinde, sadeceilgililerin kurumu, hizmet sınıfı, kadro ve görevunvanının dikkate alınacak olması nedeniyle askeri kural vegerekler yönünden bir değerlendirme yapılmasıgerekmeyeceğinden, dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkinbulunduğundan sözetmek olanaksızdır.
Bu durumda,olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılı Yasanın 20. ve21. maddelerinde öngörülen, idari işlemin asker kişiyiilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkin bulunmasıkoşulları birlikte gerçekleşmediğinden,açılan davanın görüm veçözümünde genel idari yargı yerinin görevliolduğu sonucuna ulaşılmıştır….”gerekçesiyle, 2247 sayılı Yasa'nın 13. maddesiuyarınca yapılan başvurunun reddinin uygun olacağıyolunda düşünce vermiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT veYüksel DOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan24.10.2016 günlü toplantısında:
l-İLKİNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyasıörneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Yasanın 10/2.maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Askeri Yüksek İdare MahkemesiBaşsavcısı'nca, 10.maddede öngörülen biçimde,olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.Usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde genelidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Danıştay Savcısı Yakup BAL ile AskeriYüksek İdare Mahkemesi Savcısı Yusuf ŞEKER’indavada genel idari yargının görevli olduğu yolundaki sözlüve yazılı açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, GATAHaydarpaşa Eğitim Hastanesi Baştabipliği emrinde, 657sayılı Yasaya tabi Genel İdare HizmetleriSınıfında, gardiyan kadrosunda sivil memur olarak görevyapan davacıya, adalet hizmetleri tazminatı ödenmesiiçin yapılan başvurunun reddine ilişkin işleminiptali istemiyle açılmıştır.
Anayasa’nın157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeriolmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendirenve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğanuyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk ve son derecemahkemesi olduğu; ancak, askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olmasışartının aranmayacağı belirtilmiş;
1602sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20.maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri Yüksek İdareMahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesisedilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmeteilişkin idari işlem ve eylemlerden doğanuyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargıdenetimini ve diğer kanunlarda gösterilen, görevleri yapar.Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olmasışartı aranmaz” denilmiştir.
Bunagöre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davayabakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin “askerkişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkinbulunması” koşullarının birlikte gerçekleşmesigerekmektedir.
1602sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde,Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmettenayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeriöğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan askerkişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin askerkişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusuişlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığınagelince:
İdari işlemin,görevli yargı yerinin tespiti yönünden “askerihizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesiiçin işlemin konusuna bakılması gerekmektedir. Eğeridari işlem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askerihizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin askeri hizmeteilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle,askeri hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir askerkişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının,askeri geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak veödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri görev yerlerininözellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularakdeğerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemlerdir.İşlem, askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmişolsa bile durum değişmemekte menfaati ihlal edilen asker kişininaçtığı davanın Askeri Yüksek İdareMahkemesi’nde görülmesi gerekmektedir.
Dava konusuişleme ilişkin mevzuat incelendiğinde; 657 sayılıDevlet Memurları Kanununun “Zam ve Tazminatlar”başlıklı 152’nci maddesi;
" I –Zamlar
a)Niteliği ve çalışma şartlarıbakımından güç olan işlerdeçalışanlara iş güçlüğüzammı,
b) Hayat vesağlık için tehlike arz eden hizmetlerdeçalışanlara iş riski zammı,
c)Sayıştay'a hesap vermekle yükümlü olan saymanlarla,vezne açığından malen sorumlu olan veznedar ve diğergörevlilere mali sorumluluk zammı,
d) Temininde,görevde tutulmasında veya belli yerlerde istihdam edilmesindegüçlük bulunan elemanlar için teminindegüçlük zammı ödenir.
II.Tazminatlar:
Görevinönem, sorumluluk ve niteliği, görev yerinin özelliği,hizmet süresi, kadro ünvan ve derecesi ve eğitim seviyesi gibihususlar göz önüne alınarak bu Kanunda belirtilen enyüksek Devlet Memuru aylığının (ek göstergedahil) brüt tutarının,
(…)
G- ADALETHİZMETLERİ TAZMİNATI
"YüksekMahkemeler, Yüksek Seçim Kurulu, Sayıştay, İl veİlçe Seçim Kurulları, Adli, idari, Askeri Yargıda(ceza infaz kurumları ve icra müdürlükleri personeli dahil)görevli bu Kanuna tabi personelden;
a) Genelidare Hizmetleri Sınıfında bulunanlar için % 180 ine,
b)Yardımcı Hizmetler Sınıfında bulunanlar ile TeknikHizmetler Sınıfında olduğu halde bu sınıfınözel hizmet tazminatından yararlanamayanlar için % 56sına,
c) (a) ve (b)sıralarında sayılanlar dışında kalan hizmetsınıflarında bulunanlar için kendi hizmetsınıfları için öngörülen tazminatlara ekolarak ayrıca % 22 sine,
d) CezaeviMüdürü, İnfaz ve Koruma Baş memuru, İnfazve Koruma Memurlarına ayrıca % 10 una,
H- Bu kanundabelirtilen hizmet sınıflarında olup da yukarıdakibölümlerde yer alan tazminatlardan yararlanmayan personelden;
a)Yardımcı Hizmetler Sınıfına ait kadrolarda bulunanlariçin % 45 ine,
b) Diğerhizmet sınıflarına ait kadrolarda bulunanlar için % 50sine, kadar, bu nispetleri aşmamak üzere Bakanlar Kuruluncabelirlenecek esas, ölçü ve nispetler dahilinde yukarıdakitazminatlar ödenir.
Hizmetinniteliği itibariyle birden fazla özel hizmet tazminatı verilmesigereken durumlarda bu tazminatlardan fazla olanı ödenir. Mülkiidare Amirliği Özel Hizmet Tazminatı, Emniyet Hizmetleri Tazminatı,Din Hizmetleri Tazminatı ve Adalet Hizmetleri Tazminatı (C ve Gbölümlerinin (c) bentlerinde sayılanlar hariç)ödenenlere özel hizmet tazminatı ödenmez.
“III -Ortak Hükümler:
Bu zam vetazminatların hangi işi yapanlara ve hangi görevlerde bulunanlaraödeneceği, miktarları, ödeme usul ve esasları ilgilikurumların yazılı isteği ve Devlet PersonelBaşkanlığının görüşü üzerineMaliye Bakanlığınca bütün kurumları kapsayacakşekilde ve 154’üncü madde uyarıncakatsayının Bakanlar Kurulunca değiştirilmesi durumuhariç yılda bir defa olmak üzere hazırlanır veBakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğekonulur.(…)” hükmüne amirdir.
657sayılı Devlet Memurları Kanununun 152’nci maddesinegöre “Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlaraİlişkin Karar”ın Bakanlar Kurulu’nca 17.04.2006tarihinde 2006/10344 sayı ile kararlaştırılarak 05.05.2006gün ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe girdiği ve bahse konu Bakanlar KuruluKararının 1’inci maddesinin:
“(1)657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile aynı Kanunun ekgeçici 9’uncu maddesi kapsamına giren kurumlardan aylıkalanlara, bu Kanunun 152 nci maddesine göre 2006 yılında;
a)Ödenecek “İş Güçlüğü,İş Riski, Temininde Güçlük ve Mali SorumlulukZammı”, bu Karara ekli I sayılı Cetvelde, ...hükmünü;
BakanlarKurulu Kararının 6’ncı maddesinde “Zam vetazminatların ödenebilmesi için I, II, III sayılıcetvellerde gösterilen personelin kadro unvanı ile kariyer veyürüttüğü görevin gerektirdiği hizmetlerikanunların öngördüğü durumlar saklı kalmaküzere fiilen yapması zorunludur. ” hükmünü,
Karara ekli ISayılı Cetvelin İş Güçlüğü,İş Riski, Temininde Güçlük ve Mali SorumlulukZammı:
((A) GENELİDARE HİZMETLERİ BÖLÜMÜ
İş İş Tem. Mali
Güçlüğü Riski Güçlük Sorum.
S- No KADRO(GÖREV) UNVANI Zammı Zammı Zammı Zammı
1 Müsteşar:
a) BaşbakanlıkMüsteşarı : 2000 - 2500 -
b) Diğerleri : 1800 - 2200 -
30 İnfazve Koruma Başmemuru : 700 600 600 -
31 İnfazve Koruma Memuru : 600 600 500 -
1- Bubölümde yer alan görev unvanları Genel İdareHizmetleri Sınıfı dışındaki sınıflardayer alsa dahi bunlara bu bölümdeki zamlar ödenir. “hükmünü,
Karara ekliIII Sayılı Cetvelin Adalet Hizmetleri Tazminatı:
“F.ADALET HİZMETLERİ TAZMİNATI.
YüksekMahkemeler, Yüksek Seçim Kurulu, Sayıştay, İl veİlçe Seçim Kurulları ile adli, idari ve askeriyargıda (Ceza İnfaz Kurumları ve İcraMüdürlükleri personeli dahil) fiilen görev yapanmemurlardan;
1- Genelİdare Hizmetleri Sınıfında bulunanlardan;
a-Anayasa Mahkemesi Genel Sekreter Yardımcısı :180 (…),
f- İnfazve Koruma Başmemurları ile İnfaz ve Koruma Memurlarından;-1-4üncü dereceli kadrolara atanmışolanlar…………………………..:100
-1-4üncü derecelerden aylık alanlar…..…: 75
-5-9 uncuderecelerden aylık alanlar……..: 66
-Diğerderecelerden aylık alanlar ………..: 64
... “hükmünü içermektedir.
Anayasanın145 nci maddesi “Askeri Yargı” yı düzenlemekte; 156ve 157 nci maddeleri ise Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdareMahkemesi ile ilgili hükümler öngörmektedir. 1632, 353,1600 ve 1602 sayılı Kanunlarla da anılan Anayasalhükümler doğrultusunda, genel olarak “askeri ve askeriidari” yargıyı ihtiva eden hükümlere yerverilmiştir. “Askeri yargı” hizmeti TürkSilahlı Kuvvetlerinin ifa ettiği “askeri hizmet” inayrılmaz bir parçası olup, askeri hizmet gerektirdiğiiçin bu yargı düzeni tesis edilmiş bulunmaktadır.
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümünce, daha önce; bakılandavaya benzer nitelikteki uyuşmazlıkla ilgili olarak; “Askeriyargı düzeni içerisinde görev yapan devletmemurlarına yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca ödenmekteolan “adalet hizmetleri tazminatı”nın, anılanözellikli kamu hizmetinin (askeri yargı hizmetinin) birkarşılığı olduğu; Askeri yargı yerlerindegörev ifa eden devlet memurlarına (askeri yargı kalemlerindeçalışanlara) ve buna bağlı olarak Askeri Ceza veTutukevlerinde görevli (infaz koruma memuru) kimi devlet memurlarınaödenmekte olan bu tazminatın kendisine de tam olarak ödenmesigerektiğini öne süren davacı hakkında işlem tesisedilirken, çalıştığı yerin (Askeri Hastane) veifa ettiği görevin (………..Servisindegardiyanlık) “askeri yargıda” devlet memurlarıncaifa edilen görevle paralellik gösterip göstermediği, dolayısıylaaskeri hizmete ilişkinlik unsurunu taşıyıptaşımadığının irdeleneceği;dolayısıyla, davada askeri kural ve gerekler yönündendeğerlendirilebilecek olan bu husus dikkate alındığında“askeri hizmete ilişkinlik” unsurunungerçekleştiğinin kabulünün gerektiğinden”bahisle davanın görüm ve çözümünde askeriidari yargı yeri görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
Ancak, 31Temmuz 2016 tarihli ve 29787 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 669sayılı “OlağanüstüHal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli SavunmaÜniversitesi Kurulması ile Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname” ileGATA'ya bağlı eğitim hastaneleri ve Türk SilahlıKuvvetleri Rehabilitasyon Bakım Merkezi ile asker hastaneleri, dispanserve benzeri sağlık hizmet birimleri ile Jandarma GenelKomutanlığına ait sağlık kuruluşlarının,her türlü hak ve yükümlülükleri, alacak veborçları, sözleşme ve taahhütleri,taşınırları ve taşıtlarıyla birlikte SağlıkBakanlığına devredildiği; devredilen sağlıkkuruluşlarından müstakil olanlarıntaşınmazlarının, müştemilatıyla birlikte vebütün olarak tahsis edileceği, başka hizmetbirimleriyle aynı yerleşke içerisinde bulananlardanifrazı mümkün olanların, ifrazı ve tahsisininyapılacağı; GATA'ya bağlı yükseköğretimbirimlerinin, her türlü hak ve yükümlülükleri,alacak ve borçları, sözleşme ve taahhütleri,taşınırları ve taşıtlarıyla birlikteSağlık Bilimleri Üniversitesine devredileceği, bunlaratahsisli taşınmazların da üniversiteye tahsisedileceği; Sağlık Bilimleri Üniversitesinin, devirdenönce GATA bünyesinde yürütülmekte olan kimyasal,biyolojik, radyolojik ve nükleer tehditlere karşı savunma, havave uzay hekimliği, sualtı hekimliği, harp cerrahisi gibi özellikleaskeri sağlık hizmet alanlarına yönelik hizmet,eğitim, araştırma ve danışmanlık hizmetlerini deyürütmekle görevli olacağı; Kanun HükmündeKararnamenin yayımlandığı tarihten itibaren bir ayiçinde, devredilen sağlık kuruluşları içinSağlık Bakanlığı, Maliye Bakanlığı veTürk Silahlı Kuvvetleri SağlıkKomutanlığından üç kişilik komisyonlarınkurulacağı; Komisyon başkanlığını,Maliye Bakanlığı temsilcisi tarafındanyürütüleceği, Komisyonlar tarafından devre konutaşınırlar, taşınmazlar, taşıtlar, kadro vepozisyonlarıyla birlikte mevcut personelin tespit edilerek tutanağabağlanacağı karara bağlanmış; SağlıkBakanlığının yazısı üzerine, GATA ve Asker Hastanelerinin Devrineİlişkin Usul ve Esasların yürürlüğekonulması, 669 sayılı KHK’dayer alan maddeye göre, 15 Ağustos 2016'da Bakanlar Kurulundakararlaştırılmış; bu bağlamda,davacının da görev yaptığı Gülhane AskeriTıp Akademisine bağlı Haydarpaşa Eğitim Hastanesi de Sağlık Bakanlığına (TürkiyeKamu Hastaneleri Kurumuna) devredilmiş vetüm sivil halkın hizmetine sunulan Hastanenin ismi de“Haydarpaşa Sultan Abdülhamid Eğitim ve AraştırmaHastanesi” olarak değiştirilmiştir.
Görüldüğüüzere, mevcut haliyle, davacının 7.10.2010 tarihinden itibarenPsikiyatri Tutuklu Koğuşunda Genel İdare Hizmetlersınıfında İnfaz Koruma Memuru olarak görevyaptığı GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi’ninaskeri hizmet sunma niteliği ortadan kalkmıştır.
Dolayısıyla,askeri hizmet yeri niteliği taşımayan Hastane emrinde 657sayılı Yasaya tabi Genel İdare HizmetleriSınıfında gardiyan kadrosunda sivil memur olarak görevyapan davacı tarafından, adalet hizmetleri tazminatıödenmesi için yapılan başvuru üzerine idareceişlem tesis edilirken ve devamında açılan davanınyargısal denetimi sırasında, davacının bu tazminattanyararlanıp yararlanamayacağının belirlenmesinde, sadeceilgililerin kurumu, hizmet sınıfı, kadro ve görevunvanının dikkate alınacak olması nedeniyle askeri kural vegerekler yönünden bir değerlendirme yapılmasıgerekmeyeceğinden, dava konusu işlemin askeri hizmete ilişkinbulunduğundan söz edilemeyecektir.
Açıklanannedenlerle, olayda Anayasa’nın 157. ve 1602 sayılıYasanın 20. ve 21. maddelerinde öngörülen, idariişlemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmete ilişkinbulunması koşulları birlikte gerçekleşmediğindenve açılan davanın görüm veçözümünde genel idari yargı yerinin görevliolduğu sonucuna ulaşıldığından; AskeriYüksek İdare Mahkemesi Başsavcısınınbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümünde GENELİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenle AskeriYüksek İdare Mahkemesi BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE, 24.10.2016 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Nuri
NECİPOĞLU
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Süleyman Hilmi
AYDIN
Üye
Yusuf Ziyaattin
CENİK
Üye
Mehmet
AKBULUT
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Yüksel
DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy