T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2016 / 257
KARAR NO : 2016 / 323
KARAR TR : 6.6.2016
ÖZET : Davacı tarafından, kamulaştırılmaksızın el atılan taşınmazın bedelinin davalıdan tazmini istemi ile açılan davanın; dava konusu taşınmazın imar planında kent park alanı ve yol olarak ayrılması ve taşınmaza fiilen yol geçirilmek sureti ile el atılması nedenleri ile haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar :1.Ö.M.G.
2.H.G.
3.G.G.
4.N.G.
Vekilleri :Av.S.Ö. & Av.İ.D.
Davalılar :1.Osmangazi Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. H.K.
2.Bursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.S.D.G.& Av. E.A.
O L A Y : Davacı vekili davadilekçesinde özetle; davacıların maliki bulunduklarıBursa ili Osmangazi ilçesi Çekirge mahallesi 4147 ada 14 parselsayılı taşınmaza davalı tarafındankamulaştırmasız el atılma sureti ile fiilen müdahaleedildiğini; taşınmazın kent parkı alanı ve yololarak kullanılmaya başlandığını ve halen buşekilde kullanıldığını; davacılara kamulaştırmabedeli ödenmediğini; taşınmaz üzerindekidavacıların haklarının, taşınmazdanyararlanmalarının fiilen ve hukuken ortadankaldırıldığını; kamulaştırmasız elatılan taşınmazın arsa vasfında olduğunu,davalı tarafından tesis olunan yol ve kent parkıalanının taşınmazdan arsa olarak yararlanmaimkanını ortadan kaldırdığını belirterek; Bursaili Osmangazi ilçesi Çekirge mahallesi 4147 ada 14 parsel (E:1098ada 1 parsel) sayılı taşınmazakamulaştırmasız el atılmasından dolayıdavacıların uğradığı zararakarşılık fazlaya ilişkin hakları saklı kalmaküzere şimdilik 5.500 TL kamulaştırmasız el atmabedelinin dava tarihinden itibaren 6183 sayılı ammealacaklarının tahsili usulü hakkındaki kanun 51.maddesinegöre uygulanacak olan gecikme faizi ile birlikte (devlet alacaklarınauygulanan en yüksek faiziyle birlikte) davalıdan tahsil edilerekdavacılara ödenmesine karar verilmesi istemi ile adli yargıyerinde dava açmıştır.
Bursa 7.Asliye Hukuk Mahkemesi: 17.03.2014 gün ve 2012/524 Esas, 2014/154 Kararsayılı kararı ile; “Davaya konu 14 parselin fen bilirkişisinin raporunda Aharfi ile gösterilen kısmına asfalt yol yapımışeklinde fiili el atma olduğu, yolun imar planında ana arterniteliğindeki yolda kaldığı ve BüyükşehirBelediyesinin sorumlu olduğu, el atmanın kamusal hizmeteaçık ve kalıcı nitelikte olması nedeniyle kamulaştırmatazminatının ödenmesi gerektiği, krokisinde B harfi ilegösterilen kısma yol şeklinde el atma var ise de yolun parkiçinde stabilize yol olması nedeniyle el atmanınkalıcı niteliğinde olmadığı, el atmakalıcı olmadığından tazminata hükmedilmesine yerolmadığına, taşınmaza Cl, C2 ve C3 harfi ilegösterilen kısımlara ise fiili el atma yok ise de imarkısıtlamasından doğan hukuki el atma olduğundanyargı görev sınırı dışındadeğerlendirilerek görevsizlik kararıverilmiştir.”şeklindeki gerekçesi ile davanınkısmen kabulü ile 66.721,00 TL’nin hisseleri oranındadavacılara verilmesi ve bilirkişi raporunda A ile gösterilenalanın davalı Büyükşehir BelediyesiBaşkanlığı lehine yola terkinine; C harfi ilegösterilen kalan kısmı yönünden ise davanın,hukuki el atma nedeni ile yargı yolu yönünden reddine karar vermiş; karar Bursa BüyükşehirBelediye Başkanlığı tarafından temyiz etmiştir.
Yargıtay 18. Hukuk Mahkemesi: 02.03.2015 gün veE:2014/15143 K:2015/3093 sayılı kararı ile; dosyadakiyazılara, kararın dayandığı kanıtlar ile yasalgerektirici nedenlere göre, yerinde görülmeyen temyizitirazlarının reddi ile usule ve yasaya uygun olan hükmünonanmasına karar vermiş ve Bursa 7.Asliye Hukuk Mahkemesi’ninkararı 20.04.2015 tarihinde kesinleştirilerek karara şerhedilmiştir.
Davacıvekili bu kez aynı gerekçelerle; dava konusu Bursa ili, Osmangaziilçesi, Çekirge Mahallesi, 4174 ada 14 parselde kayıtlıbulunan taşınmaza kamulaştırmasız elatılmasından dolayı davacılarınuğradığı zarara karşılık fazlayailişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıylaşimdilik 1.959,684 TL kamulaştırmasız el atma bedelinindava tarihinden itibaren 6183 sayılı amme alacaklarınıntahsili usulü hakkındaki kanunun 51. maddesine göre uygulanacakolan gecikme faizi ile birlikte (devlet alacaklarına uygulanan enyüksek faizle birlikte) davalıdan tahsiline karar verilmesi istemiile idari yargı yerinde Bursa Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı aleyhine dava açmıştır.
Bursa 3.İdare Mahkemesi: 25.05.2015 gün ve E:2015/540 sayılıkararı ile davanın doğru hasım olan BursaBüyükşehir Belediye Başkanlığı ve OsmangaziBelediye Başkanlığı husumetiyle incelenmesigerektiğinden dava dilekçesinin 2577 sayılı İdareYargılama Usulü Kanunu’nun 15. maddesinin ( c )fıkrası gereğince gerçek hasım olarak tespit edilenBursa Büyükşehir Belediye Başkanlığı veOsmangazi Belediye Başkanlığı’na tebliğ edilmeksuretiyle dava dosyasının tekemmül ettirilmesine kararvermiştir.
Bursa 3.İdare Mahkemesi: 11.04.2016 gün ve 2015/540 Esas sayılıkararı ile; “……Belediyelerin 3194 sayılı imarKanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile arazi ve arsalarüzerinde imar planlarının hazırlanması veyürürlüğe konulması, arazi ve arsa düzenlemesigibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları imar planlarındankaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayananirade açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyiciişlemler olduğu bu yönü ile de idari eylem veişlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargıyerlerinde çözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır. Buna karşılık, Belediyece,Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul veyöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleriyapılmaksızın, dava konusu taşınmazın birkısmına fiilen el atması karşısında, idarenin bueyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğinitaşıdığı açıktır.
Öteyandan, İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi bir aynihakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazmini davalarınınise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksızfiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adliyargı yerinde çözümleneceği, yerleşikyargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim,yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundaki Yargıtayİçtihadı Birleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü,E: 1958/17, PC: 1959/15 sayılı kararının III.bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde ammeteşekkülü İstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdinmalını elinden almış olması sebebiyle kanunsuz birharekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava Medeni Kanunhükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesiveya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararın tazminidavasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.” görüşüne yer verilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacılara ait taşınmazın birkısmına yol yapıldığının Bursa 7. AsliyeHukuk Mahkemesi'nin E:2012/524 sayılı esasına kaydenaçılan davada yapılan keşif ve bilirkişi incelemesineticesinde hazırlanan raporda belirtilmiştir.
Bu durumda,idarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız elatmasından doğan zararın tazminine yönelik bulunandavanın, taşınmazın üzerinde yol yapılmasıkarşısında, haksız fiillere ilişkin özel hukukhükümlerine göre görüm veçözümünün adli yargı yerinin görevinegirdiği anlaşılmaktadır.
Diğertaraftan, benzer bir davada çıkan görevuyuşmazlığı nedeniyle verilen UyuşmazlıkMahkemesinin 04.05.2015 tarih ve E:2015/310, K:2015/326 sayılıkararı da bu yöndedir…”şeklindeki gerekçesi ile mahkemelerinin görevine girmeyen ve adli yargıyerince de görevsizlik kararı verilen bu davada, görevliyargı yerinin belirlenmesi için dosyanın 2247 sayılıKanun'un 19. maddesi uyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi’negönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VEGEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT veYüksel DOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan6.6.2016 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosya üzerinden 2247sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre; idari ve adli yargı yerleri arasında 2247sayılı Yasa’nın 19.maddesinde öngörülenbiçimde görev uyuşmazlığı doğduğu,idari yargı dosyasının, son görevsizlik kararınıveren mahkemece, adli yargı dosyası da temin edilmek suretiyleUyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay SavcısıYakup BAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacılarınhisseli şekilde malik oldukları taşınmaza imarplanında kent park alanı ve yol yapılmak suretiyle kamulaştırmasızel atıldığı ve bu şekilde davacılarınzararına yol açıldığı belirtilerek; fazlayailişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla; 5.500,00TL’nin davacılara ödenmesi istemiyleaçılmıştır.
Dosyakapsamında bulunan bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; OsmangaziBelediye Başkanlığı’nın 03.12.2012 gün ve62250 sayılı cevabi yazısından söz konusu parselin;Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 13.07.2006 gün ve 475sayılı kararı ile uygun bulunan ve yine BüyükşehirBelediye Başkanlığı’nın 13.07.2006 gün ve16021108-454 sayı ile onaylanan 1/1000 ölçekli korumaamaçlı imar planında; Kent Parkı kapsamında yeraldığı tespit edilmiştir.
Dosyakapsamında bulunan Harita ve Kadastro mühendisi ÖzcanÖzçelik tarafından sunulan 18.09.2013 tarihli raporda; davakonusu taşınmazın, ekli krokide sarı boyalı olarakgösterilen onaylı imar planına göre yolda kalan (A) =128,30 m² lik kısmına Eski Uludağ yolu kapsamındaasfalt yol yapımı suretiyle ve mavi boyalı olarakgösterilen onaylı imar planına göre Kent Parkı alanındakalan (B) = 388,08 m²’lik kısmına ise taşınmazıniçerisinden geçen ve Eski Uludağ Yoluna bağlananÇiftlik ve Çeltik Sokakları kapsamında stabilize yolyapımı suretiyle fiilen el atılmış olduğu; eklikrokide yeşil boyalı olarak gösterilen (C1)=3011.74 m2lik, (C2)=160.98 m2 lik ve (C3) 207.83 m2 lik kısımlarına ise fiilenel atılmadığı ancak 1/1000 ölçekli imarplanında Kent Parkı Koruma Alanı’nda bırakılmaksureti ile davacıların hukuken kullanılmasının engellendiğibelirtilmiştir.
Buradanhareketle, dava konusu taşınmazın bilirkişi raporunda Aharfi ile gösterilen kısmına asfalt yol, B harfi ilegösterilen kısmına stabilize yol yapılmak sureti ile fiilenel atıldığı ve C harfi ile gösterilenkısmına da 1/1000 Kent Parkı Koruma Alanı’ndakalması ve 5 yıl geçmesine rağmen kamulaştırmaişlemlerine başlanmaması nedeni ile hukuken elatıldığı anlaşılmıştır. Bursa 7.Asliye Hukuk Mahkemesi, bilirkişi raporu ile belirlenen A, B ve Ckısımları yönünden üç farklıdeğerlendirme yapmıştır. A ile gösterilen ve zemindeasfalt yol yapılan kısım yönünden davanın esastankabulüne karar vermiş ve bedeli karşılığındadava konusu alanın davalı Büyükşehir BelediyesiBaşkanlığı lehine yola terkine hükmetmiştir. Bile gösterilen ve zeminde stabilize yol görünen kısımyönünden, yolun park içinde stabilize yoldakaldığını ve el atmanın kalıcı nitelikteolmaması nedeni ile tazminata hükmedilmesine yer olmadığınıbelirttiği ancak gerekçe kısmında yer alan sözkonusu tespite, hüküm fıkrasında yer vermediğianlaşılmıştır. Mahkeme son olarak, C ilegösterilen ve fiilen el atılmadığı bilirkişiraporu ile tespit edilen kısım yönünden, davanınyargı yolu nedeni ile reddine karar vermiştir. Söz konusu kararYargıtay 18. Hukuk Dairesi tarafından onanmak sureti ilekesinleşmiştir. Davacı sonrasında idari yargıya davaaçarak, hukuken el atılan kısım nedeni ile davacılarınuğradığı 1959,684 TL zararın, davalıdan tazmininekarar verilmesini talep etmiş; Bursa 3. İdare Mahkemesince dosyadavada adli yargının görevli olduğu gerekçesi ile2247 sayılı Kanun’un 19. Maddesi uyarınca Mahkememizegönderilmiştir.
Dosyakapsamında bulunan bilirkişi raporu incelendiğinde,Bilirkişi raporunda C harfi ile gösterilen alan içinde kalanve B harfi ile gösterilen stabilize yol geçtiği görülmektedir.Her ne kadar Bursa 7. Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından C harfi ilegösterilen kısım ve bu kısım içinde kalıpB harfi ile gösterilen stabilize yol açısından bir fiiliel atma olmadığı yorumu yapılmış ise de;Mahkememizin 2012/301 Esas, 2013/325 Karar; 2014/804 Esas, 2014/836Karar sayılı emsal kararlarında da taşınmazlarastabilize yol olarak el atılması nedeni ile dava konusuuyuşmazlıklara adli yargı yerindebakılacağının hükme bağlandığıtespit edilmekle, Bursa 7. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin aksi yöndekikabulünün Mahkememiz içtihatlarına aykırıolduğu sonucuna varılmıştır.
Ayrıcastabilize yolun geçtiği B ile gösterilen yerin, C harfi ilegösterilen alanı 3 ayrı parçaya böldüğüve B harfi ile gösterilen kısım için verilmiş ve kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmadığıhususları da dikkate alındığında, bu kısmınbir bütün halinde ele alınarak kamulaştırmasız elatma davasına devam edilmesi gerektiği, aksi tutumun usul ekonomisive hakkaniyet ilkelerine ters düşeceği kanaatineulaşılmıştır.
Belediyelerin 3194 sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18.maddesinin verdiği yetki ile arazi ve arsalar üzerinde imarplanlarının hazırlanması ve yürürlüğekonulması, arazi ve arsa düzenlemesi gibi faaliyetlerikapsamında yaptıkları imar planlarından kaynaklananişlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayanan iradeaçıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyiciişlemler olduğu bu yönü ile de idari eylem veişlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargıyerlerinde çözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır. Buna karşılık, Belediyece,Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul veyöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleriyapılmaksızın, dava konusu taşınmazlardan bir tanesinefiilen el atılması karşısında, idarenin bu eylemininkamulaştırmasız el atma niteliğinitaşıdığı açıktır.
Öte yandan, İdarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol,kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,işletilmesi ve bakımı sırasında kişilere verdiğizararların tazmini istemiyle açılacak davalarıngörüm ve çözümünün, idari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlartarafından açılacak tam yargı davalarıkapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine aitolduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu,özel mülkiyete konu taşınmazakamulaştırmasız el atıldığı veya plan veprojeye aykırı iş görüldüğü iddiasıylaaçılacak müdahalenin men’i ve meydana gelen zararıntazmini davalarının ise, mülkiyete tecavüzünönlenmesine ve haksız fiillere ilişkin özel hukukhükümlerine göre adli yargı yerindeçözümleneceği, yerleşik yargısaliçtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim, yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundakiYargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11.2.1959günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı kararının III.bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde ammeteşekkülü İstimlak Kanunu’na uygun hareket etmedenferdin malını elinden almış olması sebebiyle kanunsuzbir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava MedeniKanun hükümlerine giren mülkiyete tecavüzünönlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararıntazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.” görüşüne yer verilmiştir.
Dava konusu Bursa ili Osmangazi ilçesi Çekirge mahallesi4147 ada 14 parsel sayılı taşınmazın; 18.09.2013 tarihliÖ.Ö.’ e ait raporda C harfi ile gösterilen kısmına,B harfi ile gösterilen stabilize yol yapılmak sureti ile kamulaştırmasızel atması karşısında, bu taşınmazbakımından el atmadan doğan zararın tazminine yönelikolan davanın, haksız fiillere ilişkin özel hukukhükümlerine göre görüm ve çözümüadli yargı yerinin görevine girmektedir. Söz konusumüdahalenin kim tarafından yapıldığınailişkin inceleme; Mahkememizin görev alanıdışında olup ancak bu husus da yine Adli Yargı merciitarafından yapılan yargılama sırasında elealınabilecektir.
Açıklanannedenlerle, Bursa 3. İdare Mahkemesi’nin başvurusununkabulü ile Bursa 7. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 17.03.2014 günve 2012/524 Esas, 2014/154 Karar sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanınçözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Bursa 3. İdare Mahkemesi’nin başvurusununkabulü ile Bursa 7. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 17.03.2014 günve 2012/524 Esas, 2014/154 Karar sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA, 6.6.2016 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Nuri
NECİPOĞLU
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Süleyman Hilmi
AYDIN
Üye
Yusuf Ziyaattin
CENİK
Üye
Mehmet
AKBULUT
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Yüksel
DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy