T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2016 / 157
KARAR NO : 2016 / 205
KARAR TR : 11.4.2016
ÖZET: Asker Hastanesinde İnfaz Koruma Memuru/Gardiyan (sivil memur) olarak görev yapan davacıya, adalet hizmetleri tazminatı ödenip ödenmeyeceğine ilişkin uyuşmazlığın ASKERİ İDARİ YARGI YERİ YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :S. D.
Vekili :Av. M.K.Ö.
Davalı :Milli Savunma Bakanlığı
Vekili :Av.F.K. O.
O L A Y :Davacı vekili dilekçesinde; müvekkilinin Çorlu Asker HastanesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları servisinde 1998tarihinden itibaren "gardiyan" olarak görev yaptığını;ister Askeri mahkemelerden müşahede maksadıyla olsun ve isterseAskeri Cezaevinden psikiyatri servisi dışında başkacaservislere gönderilen hastalara "gardiyan" sıfatıylabaktığını, onların bakım ve gözetimindensorumlu olduğunu ve bu anlamda artık "askeri yargıdagörev yapan kişi” olarak kabul edilmesi gerektiğini; mahkemeyesunulan maaş bordosundan, müvekkilinin sınıf ve rütbehizasında İnfaz Koruma Memuru olarak maaşa hakkazandığı yazılı olduğundan ayrıca bu konudabaşkaca bir belge temini yoluna gidilmediğini; Mahkemelerinin, yineaynı konuda, bir başka müvekkiliyle ilgili olarak verdiğikararda da belirtildiği gibi; MY.33/1 B Türk Silahlı KuvvetleriAskeri, Hastaneleri yönetim yönergesinde (Mayıs 20123 de MY 33/1( C ) olarak değişmiş) "gardiyanın", RuhSağlığı ve Hastalıkları servisinde görevyapıp bu servisin ister tutuklu isterse tutuksuz olsun hastalarıylailgileneceği ve bu hastaların bakım, gözetim vemuhafazasından da sorumlu olacağının vurgulandığını(AYİM. İkinci Dairenin, İ. Ü. hakkında ki 23.0cak.2013 tarih ve 2012 / 523 esas ve 2013 / 73 karar sayılıkararı.); bu nedenle, müvekkilinin görev yerinin adli birkuruluş yeri olmadığı, Askeri Hastanelerde yapılanuygulamanın farklı olduğu ve adalet hizmetitazminatının sadece adli, idari ve askeri yargıda görevliolanlara ödeneceğine dair ileri sürülebilecek birgörüşün hukuksal dayanağının bulunmadığınıileri sürerek; müvekkiline, İşGüçlüğü, İş Riski ve TeminindeGüçlük Zam Puanı (Yan Ödene Puanı) ile AdaletHizmetleri Tazminatı Ödenmemesine ilişkin olumsuz işlemin(zımni ret) iptaline ve müvekkiline mevzuatınöngördüğü tazminatın geçmişedayalı olarak yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesiistemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde davaaçmıştır.
ASKERİYÜKSEK İDARE MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRESİ: 7.1.2015gün ve E:2015/9, K:2015/16 sayı ile, “(…)Anayasanın, Askeri Yüksek idare Mahkemesinin görevleri,üyelerinin seçimi ve özlük hakları, kuruluşu,işleyişi ile yargılama usullerine ilişkin 157 ncimaddesinde “Askeri Yüksek idare Mahkemesi, askeri olmayan makamlarcatesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askerihizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğanuyuşmazlıkların yargı denetimi yapan ilk ve son derecemahkemesidir. Ancak askerlik yükümlülüğündendoğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olmasışartı aranmaz” hükmü bulunmaktadır.
AskeriYüksek idare Mahkemesinin görevlerini belirleyen, 1602sayılı Askeri Yüksek idare Mahkemesi Kanununun 2508sayılı Kanunla değişik 20 nci maddesinde, “Askeri'Yüksek idare Mahkemesi Türk Milleti adına askeri olmayanmakamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren veaskeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğanuyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargıdenetimini ve diğer kanunlarda gösterilen görevleri yapar.Ancak, askerlik yükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda, ilgilinin asker kişi olmasışartı aranmaz. Bu kanunun uygulanmasında asker kişidenmaksat, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veyahizmetten ayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci,uzman çavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erlerile sivil memurlardır” hükmü, aynı kanunun idaridavalar ve yargı yetkisinin sınırıbaşlığı taşıyan 21 nci maddesinde de, 20 ncimaddede belirtilen kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkinidari işlemi ve eylemden dolayı açılacak iptal ve tamyargı davalarının doğrudan doğruya ve kesin olarakAskeri Yüksek idare Mahkemesinde çözümlenip kararbağlanacağı hükmü yer almaktadır.
Anayasanınve 1602 sayılı Kanunun bu hükümlerikarşısında bir davaya Askeri Yüksek İdare Mahkemesindebakılabilmesi için;
1-İdari işleminbir asker kişi göz önünde tutularak tesis edilmesi veyaidari eylemin bir asker kişiye yönelmiş olması, yahutuyuşmazlığın askerlikyükümlülüğünden doğmuş olması,
2-Dava konusuidari işlem ve eylemin askeri hizmete ilişkin bulunmasışartlarının birlikte gerçekleşmiş olmasıgerekir.
ÇorluAsker Hastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıklarıservisinde gardiyan olarak görev yapmakta olan davacının askerşahıs olduğu hususunda herhangi bir tereddüt yoktur. Buradaaçıklığa kavuşturulması gereken husus davakonusu işlemin askeri hizmete ilişkin olupolmadığıdır.
KuruluşKanunu gerekçesinde de belirtildiği üzere, asker kişininstatü bakımından farklı konumu, askeri hizmetin kendineözgü kurallarla yürütülmesi ve bu nedenle askerkişiyi ilgilendiren, askeri hizmete ilişkin idari işlemlerinhukuka uygunluk denetiminin, söz konusu statüfarklılığını ve askerlik mesleğinindeğişik yapı ve koşullarını bilen, bukoşulların içinde yaşayan uzman bir kuruluştarafından yapılması amaçlanmıştır.Anayasada ve Mahkemenin kuruluş kanununda asker kişileri ilgilendirenve askeri makamlarca tesis edilen tüm işlemler değil deyalnızca askeri hizmete ilişkin olanlardan söz edilmesininanlamlı olduğu açıktır. Konuya bu açıdanyaklaşıldığında, Devlet Memurları Kanunundastatüleri belirlenmiş olan personel hakkında TürkSilahlı Kuvvetlerinde görevli olsalar bile askeri hizmeteilişkin işlem tesisinin istisnai ve oldukçasınırlı sayıda olduğu sonucuna varılacaktır.Çünkü, Türk Silahlı Kuvvetlerimensuplarının statülerini belirleyen 926 SayılıKanunun kapsamını belirleyen 1.maddesi bu kanunun subaylar,astsubaylar, Harp Okulları, Fakülteler, Yüksek Okullar veAstsubay Okullarında öğrenim yapan öğrencilerhakkında uygulanacağını, TSK’nde görevli sivilkişilerin KENDİ ÖZEL KANUNLARINA TABİ OLDUKLARINIaçıklıkla belirtmektedir.
TürkSilahlı Kuvvetlerinin, askeri hizmetin ve askerlerintanımını yapan, hizmetin yürütülmekoşullarını tüm mesleklerden farklı bir konumdadüzenleyen, askerlere özgü disiplin ve hiyerarşiesaslarını saptayan 211 Sayılı Türk SilahlıKuvvetleri İç Hizmet Kanununun 1, 2 ve 3 ncü maddeleri de kezasivil memurları kapsam dışı bırakmaktadır. Bunedenledir ki, sivil memurlar hakkındaki idari işlemler istisna olarak“askeri hizmete ilişkinlik” vasfı taşırlar.
Öğretideve Uyuşmazlık Mahkemesi ile AYİM içtihatlarındagenel kabul gören görüşe göre; idari işlemingörevli yargı yerinin tespiti yönünden “askerihizmete ilişkin” olup olmadığının saptanabilmesiiçin işlemin konusuna bakılması gerekmektedir. Eğeridari işlem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askerihizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin askeri hizmeteilişkin bulunduğu kabul edilmelidir. Daha açık birifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemler; idarece bir askerkişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum vedavranışları, askeri geçmişi, asker kişiolmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı,askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural gerek, vegelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucundatesis edilen işlemlerdir.
Bu kapsamdabir işlem Askeri makamlarca asker şahıslar hakkında tesisedilmiş olsa bile, bu işlemin Askeri makamlardışındaki bir başka kamu kurum ya da kuruluşunca kendipersoneli hakkında tesis edilmiş olan işlemden nitelikyönünden herhangi bir farkı bulunmuyorsa, bu işlem Askerihizmete ilişkin bir işlem olmayıp, bu işleme ilişkindavaların görüm ve çözüm yerinin de AYİMdeğil genel idari yargı yeri olması gerekir. Başka biranlatımla bir idari işlemin askeri hizmete ilişkin olabilmesi veyargısal denetimlinin AYİM’de yapılabilmesi için,işlemin yargısal denetiminde askerlik mesleğinin gerekleriniyakından bilmenin önem taşıması gerekmektedir.Açılan iptal davasında, asker kişi hakkında tesisedilen işlemden doğan dava ve onun çözümüylevarılacak sonuç ile, aynı durumdaki sivil kişihakkında aynı işlemden doğan dava ve onunçözümüyle varılacak sonucun farklıolmaması halinde davanın çözüm yeri AYİMdeğil Genel idari Yargıdır.
Davaya konuuyuşmazlık davacının kadro görevi itibarıylafiilen yapmış olduğu işin 657 sayılı DevletMemurları Kanununun 152 nci maddesine göre Devlet memurlarınaödenecek Zam ve Tazminatlara ilişkin Bakanlar Kurulunca 17.04.2006tarihinde 2006/10344 sayılı kararla, kararlaştırılıp05.05.2006 gün ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarakyürürlüğe giren Bakanlar Kurulu kararına 6'ncımaddesi kapsamında karara ekli I Sayılı Cetvel (İnfaz veKoruma Memuru olarak temininde güçlük zammı) ve kararaekli III Sayılı Cetvelde (İnfaz ve Koruma Memuru olarak adalethizmetleri tazminatı) belirtilen görevlerden olupolmadığı hususudur.
Buyönüyle sorun sadece TSK.da görevli ve durumlarıdavacı gibi olan personelle sınırlı olmayıp KamuKurumlarında (Adalet Bakanlığı vb.) 657 sayılıKanun kapsamında görev yapan ve davacıyla aynı durumda olanpersonelin tamamını ilgilendirmektedir.
Davanınçözümünde ne davacının 1602 sayılıKanunun 20’nci maddesi uyarınca asker kişisayılmasının ne de görev ve hizmet yerinin TSKkadrolarında yer almasın en ufak bir etki ve önemi yoktur. KamuKurumlarında 657 sayılı Kanun kapsamında görev yapanve davacıyla aynı durumda olan personelin işGüçlüğü, iş Riski ve TeminindeGüçlük Çekilen Personel Zam Puanı ile Adalethizmetleri tazminatı hangi esas usul ve mülahazalara göre takdirve tespit edilmiş ise, davacının davaya konu ettiğiuyuşmazlıkta da aynı esas usul ve mülahazalara göretakdir ve tespit edilecektir. Bir diğer deyişleuyuşmazlıkla ilgili uygulanacak kuralınöngörülmesinde, askeri hizmetin gereklilikleri hiç mihiç gözetilmemiştir.
Bu itibarla,davacının 1602 sayılı Kanunun 20’nci maddesikapsamında asker kişi olduğu, ancak dava konusu adalethizmetleri tazminatı ödenmemesi işleminin askeri hizmeteilişkin olmadığı, dolayısıyla davanıngörev ve çözüm yönünden AYİM’dedeğil Genel İdari Yargı Yeri’nde görülmesininuygun olduğu, bu nedenle görevsizlik kararı verilmesigerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
Açıklanannedenlerle;
1.DAVANINGÖREV YÖNÜNDEN REDDİNE…” karar vermiş, bukarara karşı karar düzeltme isteminde bulunulmamış vegörevsizlik kararı kesinleşmiştir.
Davacı vekilibu defa, aynı somut durumu anlattıktan sonra; müvekkilinin,kadro ve görev itibariyle fiilen yapmış olduğu işin657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 152. maddesine göreDevlet memurlarına ödenecek Zam ve Tazminatlara ilişkin BakanlarKurulunca 17.04.2006 tarihinde 2006 / 10344 sayılı kararlakararlaştırılıp 05.05.2006 gün ve 26.159sayılı Resmi Gazete de yayınlanarakyürürlülüğe giren Bakanlar Kurulu kararının6. maddesi kapsamında karara ekli 1 sayılı cetvel (İnfazkoruma Memuru olarak adalet hizmetleri tazminatı) kapsamındaolduğu ve bu nedenle ona İş Güçlüğü,İş Riski ve Teminde Güçlük Zam Puanı (Yanödeme puanı ile Adalet Hizmetleri Tazminatı ödenmemesineilişkin olumsuz işlemin zımni ret ) iptali ile idareyemüracaat tarihi olan 15.09.2014 tarihinden iki ay öncesi olan15.07.2014 tarihinden itibaren davaya konu mali haklarının yasalfaizi ile birlikte ödenmesi istemiyle genel idari yargı yerinde davaaçmıştır.
TEKİRDAĞİDARE MAHKEMESİ: 29.1.2016 gün ve E: 2015/468 sayı ile,“(…) +1602 Sayılı Askeri Yüksek İdare MahkemesiKanunu'nun 20. maddesinde; "Askeri Yüksek İdare MahkemesiTürk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsabile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idariişlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve sonderece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlardagösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olmasışartı aranmaz.
Bu Kanununuygulanmasında asker kişiden maksat; Türk SilahlıKuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmetten ayrılmış olansubay, askeri memur, astsubay, askeri öğrenci, uzmançavuş, uzman jandarma çavuş, erbaş ve erler ilesivil memurlardır." hükmüne yer verilmiştir.
AnılanYasa’nın değişik 21. maddesinin birincifıkrasında “20 nci maddede belirtilen kişileriilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerdendolayı; yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ilehukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlâledilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynıidari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halindeaçılacak tam yargı davaları, doğrudan doğruyave kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeçözümlenir ve karara bağlanır.” denilmiş;aynı Yasa’nın “Birinci Dairenin görevleri”başlıklı değişik 22. maddesinde, atanma, yerdeğiştirme, nasıp, sicil, kademe ilerletilmesi, terfi,emeklilik, maluliyet, aylık ve yolluklara ilişkin iptal ve tam yargıdavalarının Birinci Dairece çözümleneceğineişaret edilmiştir.
Davadosyasının incelenmesinden; Tekirdağ ili, Çorlu AskerHastanesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları servisindeİnfaz Koruma Memuru olarak görev yapan davacı tarafından,657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 152 nci maddesiuyarınca Adalet Hizmetleri Tazminatı ödenmesi yönündeyaptığı başvurunun zımnen reddine ilişkinişlemin iptali istemiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesiİkinci Daire Başkanlığının 2015/9 esasınakayden açtığı davada adı geçen Mahkemece07/01/2015 tarih ve 2015/16 sayılı karar ile"davacının 1602 sayılı Kanunun 20'nci maddesi kapsamındaasker kişi olduğu, ancak dava konusu adalet hizmetleri tazminatıödenmemesi işleminin askeri hizmete ilişkinolmadığı" gerekçesiyle davanın görümve çözüm yerinin idare mahkemeleri olduğugerekçesiyle davanın "görev yönündenreddine" karar verilmesi üzerine bakılan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Olayda;askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askeri hizmete göre tesisedilmiş bir işlem varsa bu işlemin askeri hizmete ilişkinolduğu kabul edilmelidir. Diğer bir ifadeyle, asker kişininaskeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum vedavranışlarının, askeri geçmişinin, askerkişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetininamacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural vegerekler gözönünde tutularak değerlendirilmesi sonucundakurulan işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan bir makamtarafından kurulmuş olsa bile durum değişmemekte, menfaatiihlal edilen asker kişinin açtığı davanınAskeri Yüksek İdare Mahkemesinde görülmesi gerekmektedir.
Davacının1602 sayılı Yasanın 20. maddesinde sayılan askerkişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin askerkişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır. Dava konusuişlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığınagelince;
926sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri PersonelKanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1. maddesininikinci fıkrasına göre sivil memurlar kendi özel kanununatabi bulunmakta olup; görev uyuşmazlığına konu edilendava, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun zam vetazminatlara ilişkin 152. maddesinin “Adalet HizmetleriTazminatı” başlıklı II/G. bendinin davacıyauygulanıp uygulanmayacağına ilişkin bulunmaktadır.
657sayılı Yasa’nın 152. maddesinin Il.bendine göre“tazminatlar”; görevin önem, sorumluluk ve niteliği,görev yerinin özelliği, hizmet süresi, kadro ünvan vederecesi ve eğitim seviyesi gibi hususlar göz önünealınarak bu Kanunda belirtilen Devlet memuru aylığının(ek gösterge dahil) brüt tutarı esas alınarak maddedebelirtilen oranlarda ödenen parasal haklardan olup; aynı Yasamaddesinin “Ortak Hükümler” başlıklıIII.bendinin değişik üçüncüfıkrasında “Bu zam ve tazminatlara hak kazanmada vebunların ödenmesinde aylıklara ilişkin hükümleruygulanır...” denildiğinden, bu parasal hakların 1602sayılı Yasa’nın değişik 22. maddesinde BirinciDairenin görevleri arasında sayılan “aylık”kavramının kapsamına girdiğinin kabulü gerekmektedir.
Bu durumda,1602 sayılı Yasa’ya göre asker kişi sayılanÇorlu Asker Hastanesi Ruh Sağlığı veHastalıkları servisinde İnfaz Koruma Memuru olarak görevyapan davacıya adalet hizmetleri tazminatı ödenipödenmeyeceğine yönelik işlemden; bir başkadeyişle, asker kişinin özlük haklarından doğandavada “askeri hizmete ilişkin bulunma” koşulunun dagerçekleşmiş bulunması karşısında,uyuşmazlığa konu edilen davanın görüm veçözümünde Askeri Yüksek İdare Mahkemesigörevli bulunmaktadır.
Nitekim;Uyuşmazlık Mahkemesinin; 07.03.2005 tarih ve E:2004/72-K:2005/8sayılı, 02/07/2007 tarih ve E:2007/20-K:2007/121 sayılıkararları ile Danıştay 11.Dairenin 11/11/2014 tarih veE:2014/4392-K:2014/6734 sayılı kararı da bu yöndedir.
Açıklanannedenlerle, 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi İkinci DaireBaşkanlığında bulunan 2015/9 esas sayılı davadosyası da temin edilmek suretiyle Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine ve dosyanın incelenmesinin UyuşmazlıkMahkemesince bu konuda karar verilinceye kadar ertelenmesine…”karar vermiştir.
İNCELEMEVE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, NuriNECİPOĞLU’nun Başkanlığında, Üyeler:Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT veYüksel DOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan11.4.2016 günlü toplantısında:
l-İLKİNCELEME: Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; İdareMahkemesince, idari yargı dosyası ile birlikte Askeri Yüksekİdare Mahkemesinin dosyası da gönderilmek suretiyle 2247sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülenşekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleriarasında doğan görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim TaşkınÇELİK’in, davanın çözümünde askeriidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Danıştay Savcısı Yakup BAL’ındavada genel idari yargının, Askeri Yüksek İdareMahkemesi Savcısı Yusuf ŞEKER’in ise davada askeriidari yargının görevli olduğu yolundaki sözlü ve yazılı açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, ÇorluAsker Hastanesi Ruh Sağlığı ve HastalıklarıServisinde İnfaz Koruma Memuru/Gardiyan (sivil memur) olarak görevyapan davacıya, adalet hizmetleri tazminatının ödenmesiyolundaki 15.9.2014 tarihli başvurusunun zımnen reddine ilişkinişlemin iptali ile hak ettiğini ileri mali haklarının yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemiyleaçılmıştır.
Anayasa’nın157. maddesinde, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin, askeriolmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileriilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerdendoğan uyuşmazlıkların yargı denetimini yapan ilk veson derece mahkemesi olduğu; ancak, askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olmasışartının aranmayacağı belirtilmiş;
1602sayılı Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nun25.12.1981 tarih ve 2568 sayılı Yasa ile değişik 20.maddesinin birinci fıkrasında, “Askeri Yüksek İdareMahkemesi Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesisedilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmeteilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıklarınilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini ve diğerkanunlarda gösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olmasışartı aranmaz” denilmiştir.
Bunagöre, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin bir davayabakabilmesi için dava konusu idari işlem veya eylemin “askerkişiyi ilgilendirmesi” ve “askeri hizmete ilişkinbulunması” koşullarının birliktegerçekleşmesi gerekmektedir.
1602sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde,Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmettenayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeriöğrenci, uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
Davacının1602 sayılı Yasa’nın 20. maddesinde sayılan askerkişilerden olduğu ve bu nedenle dava konusu işlemin asker kişiyiilgilendirdiği tartışmasızdır.
Dava konusuişlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığınagelince:
İdariişlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden“askeri hizmete ilişkin” olup olmadığınınsaptanabilmesi için işlemin konusuna bakılması gerekmektedir.Eğer idari işlem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme veaskeri hizmete göre tesis edilmiş ise, bu işlemin askeri hizmeteilişkin olduğu kabul edilmelidir. Daha açık bir ifadeyle,askeri hizmete ilişkin idari işlemler; idarenin bir askerkişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum vedavranışlarının, askeri geçmişinin, askerkişi olmaktan kaynaklanan hak ve ödevlerinin; askerlik hizmetininamacı, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural vegerekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucundatesis edilen işlemlerdir. İşlem, askeri olmayan bir makamtarafından tesis edilmiş olsa bile durum değişmemektemenfaati ihlal edilen asker kişinin açtığıdavanın Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’ndegörülmesi gerekmektedir.
Dava konusuişleme ilişkin mevzuat incelendiğinde; 657 sayılıDevlet Memurları Kanununun 152’nci maddesi;
" I -Zamlar
a)Niteliği ve çalışma şartlarıbakımından güç olan işlerdeçalışanlara iş güçlüğüzammı,
b) Hayat vesağlık için tehlike arz eden hizmetlerdeçalışanlara iş riski zammı,
c)Sayıştay'a hesap vermekle yükümlü olan saymanlarla,vezne açığından malen sorumlu olan veznedar ve diğergörevlilere mali sorumluluk zammı,
d) Temininde,görevde tutulmasında veya belli yerlerde istihdam edilmesindegüçlük bulunan elemanlar için teminindegüçlük zammı ödenir.
II.Tazminatlar:
Görevinönem, sorumluluk ve niteliği, görev yerinin özelliği,hizmet süresi, kadro ünvan ve derecesi ve eğitim seviyesi gibihususlar göz önüne alınarak bu Kanunda belirtilen enyüksek Devlet Memuru aylığının (ek göstergedahil) brüt tutarının,
(…)
G- ADALETHİZMETLERİ TAZMİNATI
"YüksekMahkemeler, Yüksek Seçim Kurulu, Sayıştay, İl veİlçe Seçim Kurulları, Adli, idari, Askeri Yargıda(ceza infaz kurumlan ve icra müdürlükleri personeli dahil)görevli bu Kanuna tabi personelden;
a) Genelidare Hizmetleri Sınıfında bulunanlar için % 180 ine,
b)Yardımcı Hizmetler Sınıfında bulunanlar ile TeknikHizmetler Sınıfında olduğu halde bu sınıfınözel hizmet tazminatından yararlanamayanlar için % 56sına,
c) (a) ve (b)sıralarında sayılanlar dışında kalan hizmetsınıflarında bulunanlar için kendi hizmetsınıfları için öngörülen tazminatlara ekolarak ayrıca % 22 sine,
d) CezaeviMüdürü, İnfaz ve Koruma Baş memuru, İnfaz ve Koruma Memurlarına ayrıca % 10 una,
H- Bu kanundabelirtilen hizmet sınıflarında olup da yukarıdakibölümlerde yer alan tazminatlardan yararlanmayan personelden;
a)Yardımcı Hizmetler Sınıfına ait kadrolarda bulunanlariçin % 45 ine,
b) Diğerhizmet sınıflarına ait kadrolarda bulunanlar için % 50sine, kadar, bu nispetleri aşmamak üzere Bakanlar Kuruluncabelirlenecek esas, ölçü ve nispetler dahilinde yukarıdakitazminatlar ödenir.
Hizmetinniteliği itibariyle birden fazla özel hizmet tazminatı verilmesigereken durumlarda bu tazminatlardan fazla olanı ödenir. Mülkiidare Amirliği Özel Hizmet Tazminatı, Emniyet HizmetleriTazminatı, Din Hizmetleri Tazminatı ve Adalet HizmetleriTazminatı (C ve G bölümlerinin (c) bentlerinde sayılanlarhariç) ödenenlere özel hizmet tazminatı ödenmez.
“III -Ortak Hükümler:
Bu zam vetazminatların hangi işi yapanlara ve hangi görevlerdebulunanlara ödeneceği, miktarları, ödeme usul veesasları ilgili kurumların yazılı isteği ve DevletPersonel Başkanlığının görüşüüzerine Maliye Bakanlığınca bütün kurumlarıkapsayacak şekilde ve 154’üncü madde uyarıncakatsayının Bakanlar Kurulunca değiştirilmesi durumuhariç yılda bir defa olmak üzere hazırlanır veBakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulur.(…)”hükmüne amirdir.
657sayılı Devlet Memurları Kanununun 152’nci maddesinegöre “Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlaraİlişkin Karar”ın Bakanlar Kurulu’nca 17.04.2006tarihinde 2006/10344 sayılı kararla kararlaştırılarak05.05.2006 gün ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe girdiği ve bahse konu Bakanlar KuruluKararının 1’inci maddesinin:
“(1)657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile aynı Kanunun ekgeçici 9’uncu maddesi kapsamına giren kurumlardan aylıkalanlara, bu Kanunun 152 nci maddesine göre 2006 yılında;
a)Ödenecek “İş Güçlüğü,İş Riski, Temininde Güçlük ve Mali SorumlulukZammı”, bu Karara ekli I sayılı Cetvelde, ...hükmünü;
BakanlarKurulu Kararının 6’ncı maddesinde “Zam vetazminatların ödenebilmesi için I, II, III sayılıcetvellerde gösterilen personelin kadro unvanı ile kariyer veyürüttüğü görevin gerektirdiği hizmetlerikanunların öngördüğü durumlar saklı kalmaküzere fiilen yapması zorunludur. ” hükmünü,
Karara ekli ISayılı Cetvelin İş Güçlüğü,İş Riski, Temininde Güçlük ve Mali SorumlulukZammı:
((A) GENELİDARE HİZMETLERİ BÖLÜMÜ
İş İş Tem. Mali
Güçlüğü Riski Güçlük Sorum.
S- No KADRO(GÖREV) UNVANI Zammı Zammı Zammı Zammı
1 Müsteşar:
a) BaşbakanlıkMüsteşarı : 2000 - 2500 -
b) Diğerleri : 1800 - 2200 -
30 İnfazve Koruma Başmemuru : 700 600 600 -
31 İnfazve Koruma Memuru : 600 600 500 -
1- Bubölümde yer alan görev unvanları Genel İdareHizmetleri Sınıfı dışındaki sınıflardayer alsa dahi bunlara bu bölümdeki zamlar ödenir. “hükmünü,
Karara ekliIII Sayılı Cetvelin Adalet Hizmetleri Tazminatı:
“F.ADALET HİZMETLERİ TAZMİNATI.
YüksekMahkemeler, Yüksek Seçim Kurulu, Sayıştay, İl veİlçe Seçim Kurulları ile adli, idari ve askeriyargıda (Ceza İnfaz Kurumları ve İcraMüdürlükleri personeli dahil) fiilen görev yapanmemurlardan;
1- Genelİdare Hizmetleri Sınıfında bulunanlardan;
a-Anayasa Mahkemesi Genel Sekreter Yardımcısı :180 (…),
f- İnfazve Koruma Başmemurları ile İnfaz ve KorumaMemurlarından;-1-4 üncü dereceli kadrolara atanmışolanlar…………………………..:100
-1-4üncü derecelerden aylık alanlar…..…: 75
-5-9 uncuderecelerden aylık alanlar……..: 66
-Diğerderecelerden aylık alanlar ………..: 64
... “hükmünü içermektedir.
Anayasanın145 nci maddesi “Askeri Yargı” yı düzenlemekte; 156ve 157 nci maddeleri ise Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdareMahkemesi ile ilgili hükümler öngörmektedir. 1632, 353,1600 ve 1602 sayılı Kanunlarla da anılan Anayasalhükümler doğrultusunda, genel olarak “askeri ve askeriidari” yargıyı ihtiva eden hükümlere yerverilmiştir. “Askeri yargı” hizmeti TürkSilahlı Kuvvetlerinin ifa ettiği “askeri hizmet” inayrılmaz bir parçası olup, askeri hizmet gerektirdiğiiçin bu yargı düzeni tesis edilmiş bulunmaktadır.Askeri yargı düzeni içerisinde görev yapan devletmemurlarına yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca ödenmekteolan “adalet hizmetleri tazminatı” da, anılanözellikli kamu hizmetinin (askeri yargı hizmetinin) birkarşılığıdır. Askeri yargı yerlerindegörev ifa eden devlet memurlarına (askeri yargı kalemlerindeçalışanlara) ve buna bağlı olarak Askeri Ceza veTutukevlerinde görevli (infaz koruma memuru) kimi devlet memurlarınaödenmekte olan bu tazminatın kendisine de tam olarak ödenmesigerektiğini öne süren davacı hakkında işlem tesisedilirken, çalıştığı yerin (Askeri Hastane) veifa ettiği görevin (Ruh Sağlığı veHastalıkları Servisinde gardiyanlık) “askeriyargıda” devlet memurlarınca ifa edilen görevle paralellikgösterip göstermediği, dolayısiyle askeri hizmeteilişkinlik unsurunu taşıyıptaşımadığı irdelenecektir. Dolayısiyle, davadaaskeri kural ve gerekler yönünden değerlendirilebilecek olan buhusus dikkate alındığında “askeri hizmeteilişkinlik” unsurunun gerçekleştiğinin kabulügerekmektedir.
Açıklanannedenlerle; Anayasanın 157 ve 1602 sayılı Kanunun 20.maddelerinde öngörülen “asker kişiyiilgilendirme” ve “askeri hizmete ilişkin bulunma”koşullarının birlikte gerçekleştiğianlaşıldığından, davanın görüm veçözümünde askeri idari yargı yeri görevlibulunmaktadır. Bu kabul uyarınca, Tekirdağ İdareMahkemesinin başvurusunun kabulü ile Askeri Yüksek İdareMahkemesi İkinci Dairesinin 7.1.2015 gün ve E:2015/9, K:2015/16sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanınçözümünde ASKERİ İDARİ YARGININgörevli olduğuna, bu nedenle Tekirdağ İdare MahkemesininBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Askeri Yüksek İdare Mahkemesiİkinci Dairesi’nin 7.1.2015 gün ve E:2015/9, K:2015/16sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA, 11.4.2016gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan
Nuri
NECİPOĞLU
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Süleyman Hilmi
AYDIN
Üye
Yusuf Ziyaattin
CENİK
Üye
Mehmet
AKBULUT
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Yüksel
DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy