T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2016 / 144
KARAR NO : 2016 / 182
KARAR TR : 14.3.2016
ÖZET: Yapılan kontrolde su abonesi olup kaçak su kullandığı tespit edildiğinden bahisle tahakkuk ettirilen miktarların ödenmesi istemiyle tesis edilen işlemlerin iptali istemiyle açılan davanın; idari bir sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmadığı, aboneler ile davalı idare arasında yapılmış su abone sözleşmesine dayalı olarak ortaya çıktığı gözetilerek özel hukuk hükümlerine GÖRE ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :Midyat Kaymakamlığı
Vekili : Av. B. A.Ö.
Davalı : Mardin Büyükşehir Belediyesi (MARSU)
O L A Y : Davacı İdare vekilidilekçesinde; MARSU tarafından kaçak sukullanıldığı gerekçesi ile idarelerine tahsisedilmiş olan hizmet binasındaki 504541 nolu su aboneliğine9.844.85 TL, 504509 nolu su aboneliğine ise 4.947.7 TL olmak üzeretoplam 14.792,55 TL kaçak su tüketimi iddiası ile cezaiişlem tesis edildiğini; ancak yapılan işlemin haksız olduğu,hukuki dayanaktan yoksun bulunduğu, kamu düzeni amacı ilefaaliyet gösteren bir kurumun kasıtlı olarak kaçak sukullanımına yönelik bir fiil icra edemeyeceği, bahse konuhatların varlığından bihaber olunduğu, bahse konu suaboneliklerinin bulunduğu binaların bir kısmının susayacından geçmediği bildirilen hattın ne zaman tesisedildiğinin kesinlikle bilinmediği hususlarınınyazılı beyan ile ilgili idareye bildirildiğini; tahakkukettirilen idari para cezasına itiraz edildiğini ancak davalıtaralından itirazlarına herhangi bir cevap verilmediğini; kaçaksu kullanımı suçunun ancak kasten işlenebilen birsuç olduğunu; İdareleri tarafından böyle birhattın varlığı tespitler sonucu öğrenildiğinde,söz konusu eksikliklerin hemen giderildiğini; suçunesaslı unsuru olan isteme ve bilme iradesinin mevcut olmadığını;davalı tarafından tesis edilen cezai işlemin dayanağıolarak gösterilen ilgili Yönetmeliğin 51 ve 52. maddelerinin, idareleriile ilişkilendirilen olayı kapsamadığını; çünkü 51. maddenin Su Kapama ve Açma ücretibaşlığını taşıdığını, oysadava konusu yaptıkları para cezası hususununiçeriği ile yani kapatılan ve açılan birsayacın bulunmaması nedeni ile alınan idari kararın yokhükmünde olduğunu; aynı şekilde 52. maddenin de iseKaçak ve Usulsüz Su Kullanmak başlığınıtaşıdığını, ancak maddedeöngörülen suçun bütün unsurlarınınkasıtla, bilerek isteyerek icra edilmesinin gerektiğini, kasıtmevcut olmadığı için buna dayalı olarak tesis edilenidari kararın da yok hükmünde olduğunu; davalıtarafından tespit edilen cezai değerin keyfi ve tahmini olduğunu,herhangi bir teknik veriye veya teknik bir aracın göstereceğideğere göre belirlenmediğini; yapılan işleminkıyas yolu ile tahmini olarak idarelerinin bir yıl içindekullanabileceği tüketim bedeli esas alınarak saptandığınıifade ederek; suç kastının bulunmaması, hukuki istikrarilkeleri, idari işlem ve kararların somut gerekçekuralına dayalı olması ilkeleri gereği ile MARSUtarafından alınan 8.7.2015 tarih ve 2538 sayılı ve29.07.2015 tarih ve 2808 sayılı kararlar ile toplam 14.792,55 TL olanidari Para Cezası Kararlarının iptal edilmesi istemiyle14.10.2015 tarihinde adli yargı yerinde itirazda bulunmuştur.
MİDYAT SULH CEZAHAKİMLİĞİ: 15.10.2014 gün ve D.İş No:2015/968 sayı ile, dava dilekçesinin özetine yer verdiktensonra, “ 5326 sayılı yasanın 2. Maddesi kapsamındabelirtildiği şekilde söz konusu işlemin bir idariyaptırım niteliğinde olmadığı, bu nedenle 5326 sayılıKabahatler Kanunun 28/1-b maddesi gereğince itiraz eden MidyatKaymakamlığı başvurusunun usulden reddine karar verilmesigerektiği değerlendirilerek aşağıdaki şekildehüküm kurulmuştur.
HÜKÜM: Gerekçesiyukarıda açıklandığı üzere;
1-İtiraz eden MidyatKaymakamlığı'nın 5326 sayılı Kanun(un) 28/1-bmaddesi uyarınca başvurusunun reddine…” kararvermiş; itiraz edilmesi üzerine Mardin Sulh Ceza Hakimliği,20.11.2015 gün ve Değ.İş No:2015/2402 sayı ileitirazın reddine kesin olarak karar vermiştir.
Davacı bu kez aynıistemle idari yargı yerinde dava açmıştır.
MARDİN İDAREMAHKEMESİ: 23.2.2016 gün ve E:2015/4247 sayı ile,“(…) 2577 sayılı İdarî YargılamaUsulü Kanunu'nun 2'nci maddesinde, idari dava türleri; idariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları, idari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları, tahkimyolu öngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç kamuhizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan hertürlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalarolarak sayılmış; 14/3 maddesinin (a) bendinde, davadilekçelerinin "görev" yönünden ilkincelemesinin yapılacağı; 15/1 maddesinin (a) bendinde ise,adlî ve askerî yargının görevli olduğukonularda açıldığının tespiti hâlindedavanın reddine karar verileceği belirtilmiş; 2576 sayılıBölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve VergiMahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5/cmaddesinde de, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecedeDanıştay’da çözümlenecek olanlardışındaki "Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklardan hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar"ın, idare mahkemeleritarafından çözümleneceği hükme bağlanmıştır.
Bu Kanun hükümlerinegöre; taraflarından birinin "idare" olduğu ve birgerçek veya tüzel kişinin kamu hizmetlerininyürütülmesine katılımını veyayürütülmesini üstlenmesini öngören, idareyeözel hukuku aşan üstün hak ve yetkiler tanıyan idari sözleşmelerdendolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıkların İdarî yargı yerlerinde; bunakarşın belirtilen özellikleritaşımadığı için özel hukuksözleşmesi olarak kabul edilen (İdarî sözleşmeolarak kabul edilmeyen) sözleşmelerin uygulanmasındandolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıkların ise adlî yargı yerlerindeçözümleneceği kabul edilmektedir.
Hukukta"sözleşme", iki tarafın karşılıklıve birbirine uygun surette rızalarını beyan etmeleri suretiyleoluşturdukları hukuksal işlem olarak tanımlanmaktadır.Seri şekilde üretilen ve düzenli bir şekildekullanımı gereken elektrik ve su gibi kamu hizmeti teşkil edenmalların alım-satımı, mal üreten kuruluş iletüketici arasında yapılan abonman sözleşmeleri ilesağlanmaktadır. Abonman sözleşmeleri daha çok"tip sözleşme" görünümünde olup;hizmetten yararlanan kişinin, sözleşmeyi üreticişirket ile birlikte düzenlemesi değil, şartları vehükümleri önceden belli edilen sözleşmeyekatılımı (iltihakı) söz konusu olmaktadır. Bu tipsözleşmeler genellikle, önceden hizmet veren kuruluştarafından belirlenen şartların ve hükümlerinhizmetten yararlanan tarafından toptan kabul edilmesi ve imzalanmasısuretiyle meydana getirilmektedir. Ancak bu durumun, hizmet veren kuruluş ilehizmetten yararlanan kişi arasındaki akdî ilişkiyi kamuhukuku ilişkisine dönüştürmediği, taraflararasında özel hukuk ilke ve esaslarının geçerliolduğu bir Borçlar Hukuku ilişkisinin söz konusuolduğu kabul edilmektedir. Böyle olunca da, özel hukukilişkisi olarak kabul edilen abonman sözleşmesininuygulanması ile ilgili olarak taraflar arasında ortayaçıkan uyuşmazlıkların çözümü,özel hukuk ilke ve esaslarına göre adlî yargıyerlerinin görevinde bulunmaktadır.
Dava dosyasınınincelenmesinden; Midyat İlçe EmniyetMüdürlüğünce kaçak sukullanıldığından bahisle toplamda 14.792,55TL paracezasının istenilmesine ilişkin 8.7.2015 tarihli, 2538sayılı işlem ile 29.07.2015 tarihli, 2808 sayılıişlemin iptali istemiyle görülmekte olan iş bu davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Bakılan davada; davacıtarafından söz konusu idari para cezasının iptali istemiyleMidyat Sulh Ceza Hakimliği'nin D.İş.2015/968 sayılıesasında görülmekte olan davanınaçıldığı, anılan davada İdari Yargımercilerinin görevli olduğundan bahisle davanın usulden reddinekarar verildiği, bu karara yapılan itirazın Mardin Sulh CezaHakimliği'nce kesin olarak reddine karar verilmesi üzerine,davacı tarafından bakılmakta olan iş bu davanınaçıldığı görülmektedir.
Bu durumda; sözkonusuuyuşmazlık; su aboneliği sözleşmesininuygulanmasından kaynaklanan bir uyuşmazlık olduğundan,başka bir ifadeyle (kamu hukuku kurallarına tâbi) idarisözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan bir uyuşmazlıkolmadığından, açılan bu davanın adlîyargı yerinde çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
Olayda, anılan uyuşmazlıklailgili Midyat Sulh Ceza Hakimliği'nin 15/10/2014 tarih veD.îş.2015/968 sayılı kararınınkesinleşmiş olduğu anlaşıldığından;görevli yargı yerinin belirlenmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvuru zorunluluğu doğmuştur.
Açıklanan nedenlerle,2247 sayılı Yasa’nın 19.maddesi uyarınca görevliyargı yerinin belirlenmesi için Mahkememiz davadosyasının, Midyat Sulh Ceza Hakimliği'nin D.İş.2015/968 sayılı dava dosyasıyla birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine, bu konuda verilecek karara değindavanın incelenmesinin ertelenmesine…” karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık MahkemesiHukuk Bölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Ali ÇOLAK, Yusuf Ziyaattin CENİK, Alaittin AliÖĞÜŞ, Süleyman Hilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT veYüksel DOĞAN’ın katılımlarıyla yapılan14.3.2016 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Dosyaüzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; İdare Mahkemesince, 2247sayılı Yasa’nın 19. maddesinde öngörülenşekilde başvurulduğu ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleriarasında doğan görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Uğurtan ALTUN ile Danıştay SavcısıYakup BAL’ın davada adli yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,yapılan kontrolde su abonesi olup kaçak sukullandığı tespit edildiğinden bahisle tahakkuk ettirilen toplamda14.792,55TL para cezasının istenilmesine ilişkin 08.07.2015 tarihli,2538 sayılı işlem ile 29.7.2015 tarihli, 2808 sayılıişlemin iptali istemiyle açılmıştır.
MARSUGenel Müdürlüğü Su ve Atıksu AboneliğiSözleşmesi’nin 18.7.maddesinde, “İmzalanan busözleşme dışında kalan diğer hususlarda 2560sayılı İSKİ Kanunu, 6502 sayılı TüketicininKorunması Hakkında Kanunun, 7201 sayılı Tebligat Kanunu,6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil UsulüHakkında Kanun, 6098 sayılı Borçlar Kanunu, Gümrükve Ticaret Bakanlığınca 24 Ocak 2015 Tarihli ve 29246sayılı Resmi Gazete yayımlanan Abonelik SözleşmeleriYönetmeliği ile MARSU Tarifeler Yönetmenliği mevzuatıhükümleri uygulanır.”; “Yasak Fiil veDavranışlar” başlıklı 19.maddesinde, “Aboneiş bu sözleşmede belirtilen yükümlülüklereuymak, yasak fiil ve davranışlardan da kaçınmak zorundadır.Aksi durumda hakkında MARSU Tarifeler Yönetmenliğinde belirtilencezai ve mali yaptırımlar uygulanacağı gibi, ayrıcahiçbir ihtara hüküm almaya gerek kalmaksızın abonesözleşmesini tek taraflı feshederek abonenin hesabınıgenel hükümlere göre tasfiyeye yetkilidir.” denilmiş;
MardinSu ve Kanalizasyon İdaresi Genel MüdürlüğüTarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin 3. maddesinde,“j) Kaçak Su Kullanma: Abone olmaksızın MARSU'ya ait sutaşıyan borulardan veya yeraltı suyu kaynaklarındanherhangi bir teknik düzenle su alma işidir. k) Usulsüz SuKullanma: Abonenin sözleşmeye aykırı biçimde sukullanma veya kullandırmasıdır.” tanımlarına yerverilmiş; Kaçak ve Usulsüz Su Kullanmakbaşlığını taşıyan 52. maddesinde; “(1)İdarenin tasarrufundaki yeraltı veya yerüstü sukaynaklarından, tesislerinden, su taşıyan boru hatlarından,Şube yolundan abone olmaksızın ya da abone olduğu haldekayıt dışı sayaçla, kayıtlı sayacıişletmeyecek şekilde ya da sayaçsız olarak her hangi birteknik düzenekle su alma işi kaçak su kullanımıolup, bu şekilde su kullanan kişilerin kaçak sukullanımları tutanakla tespit edilir ve kaçak sukullanımı engellenir. (…)
a)Kaçak su kullanan aboneye 52 . maddenin (2) ve (3) fıkralarınagöre tespit işlemi yapıldıktan sonra 53. maddeye göreceza uygulaması yapılır.
(3)Kaçaksu kullanma süresinin tespiti: Kaçak su kullanma süresi,ölçü sisteminin mühür altınaalındığı tarih, son endeks tespit tarihi suyunkesildiği tarih, abone sözleşmesi imza tarihi, varsa dahaönce kaçak su kullandığına ait tutanağıntarihi, binaya yeni taşınılmışsa yerleşme tarihi,ana hatta bağlantı yapıldığı tarih, MARSU’nunkuruluş tarihi ve bilenlerin yazılı ve imzalıbeyanları ile MARSU'ca belirlenecek diğer tespit şekilleri dedikkate alınarak tespit edilir.
a)Kaçak su kullanımının başlangıç tarihi52-3 maddede belirtilen belge ya da belgelerle tespit edilebiliyorsa butarihten itibaren, tespit edilemiyorsa kaçak su kullanımsüresi 12 ay kabul edilir ve hesaplamalar bu süre üzerindenyapılır. Kaçak Su Bedeli Hesabı: HESAPLAMA: (Aylıkemsal sarfiyat) x 12 Ay– Abonenin 12 ayda ödediği faturalarveya yapılan tahakkuk düşüldükten sonra kalan miktar x3 Kat x (Abonenin bulunduğu tarifenin birinci kademe su ücreti) =Kaçak Su Bedeli(…)” hükmüne;
Kaçakve Usulsüz Su Tüketimi Cezalarıbaşlığını taşıyan 53. maddesinin birincifıkrasında, “(1)MARSU ‟nun görev alanıiçerisinde kalan yer altı veya yerüstükaynaklarından izinsiz ve ruhsatsız olarak su temin ederekatıksu üretmek, işlenmesi yasak fiillerden olup bu gibilerhakkında yasal soruşturma yapılmakla birlikte her yıl MARSUGenel Kurulunca belirlenen maktu para cezası da uygulanır.”hükmüne;
AboneSözleşmesi başlıklı 62. maddesinde ise, “(1)Bu yönetmelik hükümlerinin tamamı veya birbölümü abone sözleşmesi metni olarak kullanılır.
(2)Buyönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önceabone sözleşmesi imzalamış olan abonelerinsözleşmelerinin yeni yönetmeliğe aykırıhükümlerinin yerini bu yönetmelik hükümlerialır.” hükmüne yer verilmiştir.
Kamu idarelerince elektrik, su vedoğalgaz gibi belli bir tarife üzerinden bedeli belirlenmek suretiyledağıtılan kamu hizmetlerinden, taraflar arasında imzalananabonman sözleşmesi karşılığındayararlanılmakta olup, bu sözleşmelerde hizmet konusu ileşartlarının ve karşılıklı hak veborçların belirlendiği, sözleşmede hükümaltına alınan hususlarda tarafların edimlerini yerinegetirmekten kaçınmaları halinde ise, yine sözleşmegereğince cezai şartlara ilişkin hükümlerinuygulanacağı açık olduğundan, busözleşmelerin uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarınözel hukuk hükümleri uyarınca adli yargı yerindeçözümleneceği tartışmasızdır.
Bununla birlikte, bu türkamu hizmetlerinin ifası sırasında idare ile kamu hizmetindenyararlananlar arasında sözleşmenin yapılmasındanönceki aşamada, idarenin tek taraflı ve kamu gücünedayalı olarak yerine getirdiği idari tasarruflarından doğanuyuşmazlıkların da idari yargı alanındaçözümleneceğinin kabulü gerekmektedir.
Davadosyasının incelenmesinden; davalı idareye ait birimlerceyapılan denetim ve kontrollerde, 504541 no.lu su abonesi olan Polis Merkezindekaçak su kullandığının tespit edildiğindenbahisle Tarifeler Yönetmeliğinin 52. ve 53.maddelerinegereğince, abonenin kullandığı ortalama su tüketimidikkate alınarak, 9.844,85 TL; 504509 no.lu su abonesi olan Polis Karakoluve Lojmanında kaçak su kullandığının tespitedildiğinden bahisle de Tarifeler Yönetmeliğinin 52. ve53.maddelerine gereğince abonenin kullandığıyıllık su tüketimi dikkate alınarak 4.947,7 TL kaçaksu bedeli tahakkuk ettirildiği; ödemenin yapılmasıamacıyla tesis edilen 08.07.2015 tarihli, 2538 sayılı işlemile 29.7.2015 tarihli, 2808 sayılı işlemin davacı idareyetebliğ edilmesi üzerine, cezaların kaldırılması/işlemlerin iptali istemiyle dava açıldığıanlaşılmaktadır.
Olayda, taraflar arasındaabonelik sözleşmesi bulunduğu, hizmet binasınınbahçesinde ve kazan dairesinde sayaca bağlı olmayan suboruları ve muslukların tespit edildiği; bunun üzerineAbone Sözleşmesi ve onun işaret ettiği TarifelerYönetmeliği hükümlerine istinaden ve aboneninkullandığı su tüketimi dikkate alınarak yapılanhesaplama sonucunda kaçak su bedeli tahakkuk ettirildiğigörülmektedir.
Bu nedenle, idari birsözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmayan, aboneler iledavalı idare arasında yapılmış su abonesözleşmesine dayalı olarak ortaya çıkanuyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
Açıklanan nedenle, Mardinİdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Midyat Sulh Ceza Hakimliğince15.10.2014 gün ve D.İş No: 2015/968 sayı ile verilengörevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanınçözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Mardin İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile,Midyat Sulh Ceza Hakimliğince verilen 15.10.2014 gün veD.İş No: 2015/968 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,14.3.2016 gününde OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Süleyman Hilmi
AYDIN
Üye
Yusuf Ziyaattin
CENİK
Üye
Mehmet
AKBULUT
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Yüksel
DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy