T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2015 / 237
KARAR NO : 2015 / 748
KARAR TR : 30.11.2015
ÖZET: Yurtdışından canlı hayvan ithalinde, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yerine getirilmesi gerekli denetim ve gözetim yükümlülüğünün ihmali neticesinde meydana geldiği iddia edilen zararın tahsili istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R Davacı : Ş. HayvancılıkSan. Tic. Ltd. Şti. Vekili : Av. D.C.T. Davalı lar :1-A.Hayvancılık Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. Vekili :Av. A.V. 2-Ankara Ofis Yem Gıda ve Makine San. Tic. A.Ş. Vekili :Av. Ö.M. 3-Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Vekili :Av. B.D. O L A Y : Davacı vekili, davadilekçesinde özetle; davacı şirketin, birlikte hareketeden davalı firmalarla sözleşme yaparak besilik canlıbüyükbaş hayvan ithali ve teslimi hususunda anlaşmayaptıklarını; anlaşmaya göre davalışirketlerin kendi şirketleri adına Canlı BesilikSığır İthalatı İçin Teknik veSağlık Şartnamesi’ne uygun olarak 256 adet 0 -12 ayyaş aralığında ve canlıağırlığı 250 kg dan hafif, Hereford ve Angus ırkı büyükbaş canlı hayvan (dana) ithal ederek,davacı şirkete teslim etmeyi kabul ve taahhüt ettiklerini;sözleşme kapsamında bu iş için davalı Ofis YemGıda Mak. San Tic. A.Ş.’ye 419.000.00 TL ve 85.950,00 USDnakden ödendiği halde hayvanların zamanında vesözleşme kapsamında belirtilen özelliklerde teslimedilmediğini; gerekli bakım ve gözetimyapıldığı halde hayvanların olması gereken etağırlığına ulaşmadıklarını, ortayaçıkan gizli ayıp nedeniyle Noter vasıtasıyla18.08.2011 tarihinde ayıp ihbarında da bulunduklarını,davalı şirketlerin davacı şirkete hayvanlarınaçık alanda ve doğal tabiat şartlarındayetiştirildiği ve bu nedenle erken gelişerek yaşındanbüyük özellikler gösterdiği, dişlerinin erkençıktığı ve değiştiği ancak hayvanlarınbelirtilen kiloya ulaşacağı yönünde beyanlar vererekayıbı gizlediklerini; bu durumun hayvanların sözleşmedebelirtilen yaşın üstünde olmasındankaynaklandığını, yaş unsurunun bakanlık veterinerlerincegöz ardı edildiğini; hayvanların, ithalisırasında, Gıda Tarım ve HayvancılıkBakanlığının veterinerleri tarafındanyurtdışından getirilmeden önce ithalat şartnamesineuygun olduğunun kontrolü yapılarak Türkiye’yesokulması gerektiğini; yani ithal hayvanlarınTürkiye’ye girebilmesi için “İthalat Şartnamesi”ne uygun vasıflarda olduğu onayının BakanlıkVeterinerlerince verilmesi gerektiği, gümrük ve karantinaişlemleri sırasında kontrolden geçirilen hayvanlarınyaşlı oldukları, ithalat şartnamesi kapsamınaaykırı oldukları ve bu nedenle ithal edilemeyecekleri tespitedilmediğinden davacı şirketin bu yönden deyanıltıldığını; Ordu 1. Sulh HukukMahkemesinin 2011/77 D.İş nolu dosyada yapılan tesbit ile,sürüyü temsilen seçilen hayvanlar üzerindeyapılan incelemede hayvanların tespit tarihi itibariyle 2-4 yaşaralığında yaşlı hayvan oldukları, canlıağırlık kilolarının 250-480 kg aralığında olduğu, yaşlı olmaları nedeniyle kilo almayamüsait olmadığı ve taahhüt edilenağırlığa (taahhüt edilen ağırlık bucinsteki sığırlar için ortalama 800-1200 kg arasıdır) ulaşmasının mümkünolmadığının bildirildiğini; tüm bu nedenlerdendolayı davacı şirketin maddi ve manevi zararauğradığını belirterek; fazlaya ilişkin tümtalep ve dava hakları saklı kalmak üzere, sözleşmeyeaykırı ve ayıplı olarak teslim edilen hayvanlar nedeniyleoluşan 50,000TL zararının, hayvanların geç veayıplı teslimi nedeniyle mahrum kalınan 50.000TL karın,yaşamış olunan stres sıkıntı ve ticari itibar kaybındankaynaklı mağduriyet nedeniyle 10.000 TL manevi tazminatınsözleşmenin ifa tarihinden karar tarihine kadar geçensüre için işletilecek en yüksek ticari faizle birliktedavalılar tarafından müştereken ve müteselsilenödenmesine istemiyle adli yargıda davaaçmıştır. Davalı Gıda Tarımve Hayvancılık Bakanlığı vekili süresiiçerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle;İYUK’nün 2. maddesine göre; idare eylem ve işlemlerindendolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davalarında yargıyerinin idari yargı olduğu, davacının hizmet kusurubulunduğu iddiasına dayanılarak davaaçtığı gerekçesiyle görev itirazında bulunmuştur. ANKARA ASLİYE 4.TİCARET MAHKEMESİ: 12.04.2013 gün ve E:2011/681 sayılıgerekçesiz kararı ile, davalı Gıda Tarım veHayvancılık Bakanlığı vekilinin görevitirazının reddine karar vermiştir. Davalı Gıda Tarımve Hayvancılık Bakanlığı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması yolundasüresinde verdiği dilekçesi üzerine, dava dosyasınınonaylı bir örneği DanıştayBaşsavcılığına gönderilmiştir. DANIŞTAY BAŞSAVCISI: “…Anayasanın125’inci maddesinde, idarenin her türlü eylem veişlemlerine karşı yargı yolunun açıkolduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendieylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2'ncimaddesinin l'inci fıkrasının b bendinde ise, idari eylem veişlemlerden dolayı kişisel haklan doğrudan muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davaları, idari davatürleri arasında sayılmıştır. İdare hukukununuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar idariyargının görevi alanını oluşturmaktadır.İdare hukuku kuralları içinde, kamu hizmetininyürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılaraktesis edilen idari işlemler ile aynı amaçlagerçekleştirilen idari eylemler ve idari sözleşmelerdendoğan uyuşmazlıkların görüm veçözümü idari yargının; gerçekkişiler arasında düzenlenen sözleşmelerden doğanuyuşmazlıkların çözümü ise, adliyargının görev alanına girmektedir. İdari işlemler; idarimakam ve mercilerin idari faaliyetleriyle ilgili alanda, idare hukukuçerçevesinde, tek taraflı iradeaçıklamasıyla hukuk aleminde sonuç doğuran, kesinve yürütülmesi zorunlu nitelikteki tasarruflarıdır.Temelinde bir idari karar veya işlem olmayan, fizik alanındagörülen iş, hareket, ameliye ve çalışmalar ileidarenin hareketsiz kalması ise, idari eylem olarakadlandırılmaktadır. İdari işlemler, hukuk alemindedeğişiklik yapan, yenilik doğuran iradeaçıklamalarını yansıtmakta iken; idari eylemler,esas olarak maddi alemde değişiklik ve yenilik meydana getirmekte,sadece ilgililerin hak ve yetkilerini kullanmaları koşuluyla hukukietki ve sonuç doğurabilmektedir. İdare, kural olarak,yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağıkurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem veişlemlerden doğan zararlar idare hukuku kurallarıçerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkelerigereği tazmin edilmektedir. İdarenin yürütmekle görevliolduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veyaişleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya eksiklikşeklinde tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötüişlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesihallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazminyükümlülüğünün doğmasına yolaçmaktadır. 5996 sayılı VeterinerHizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun34'üncü maddesi uyarınca, ülkeye giriş yapacak vekontrole tâbi tutulacak canlı hayvan ve ürünlerle ilgilidenetim ve kontrolün yapılması ve bu konuda bilgilerinhazırlanması ve Gümrük ve TicaretBakanlığına bildirilmesi ile görevli olan davalıGıda, Tarım ve HayvancılıkBakanlığının, yeterli denetimin yapılmaması,gerekli önlemlerin alınmaması nedeniyle oluşacakzararlardan dolayı tazminle sorumlu tutulacağıaçıktır. Kamu hizmetininyürütülmesi amacıyla, kamu gücünedayanılarak gerçekleştirilen faaliyetler, idari eylemniteliği taşımakta olup; kamusal ihtiyaçlarıkarşılamak üzere idarenin yönetimi veya yakıngözetimi altında kamu yararı amacı doğrultusundayürütülen faaliyet olan kamu hizmetininyürütülmesinden kaynaklanan zararların tazmini istemiyleaçılan davaların idari yargı yerince görülmesigerekli bulunmaktadır. Bu itibarla, davacıŞirketin satın aldığı canlı hayvanlarındavalı Şirketler tarafından ithali sırasındaGıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığıtarafından düzenlenen kontrol belgesinin idari işlem; belgeninBakanlığın Kontrolüne Tabi Ürünlerin İthalatDenetimi Tebliğinde yayımlanan örneğe uygunluğudenetiminin ise, idari eylem niteliğinde olduğunda kuşku veduraksamaya yer bulunmadığından, davalı idarenin eylemindehizmet kusuru bulunduğu öne sürülerekuğranıldığı iddia edilen zararın tazmini istemiyleGıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınakarşı açılan davada, idari yargı görevli iken,davalı idare yönünden uyuşmazlıkta adliyargının görevli olduğu yolunda verilen kararda hukukiisabet görülmemiştir.…” gerekçesiyle 2247 sayılı Yasanın10'uncu maddesi uyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Başkanlıkça,2247 sayılı Yasanın 13. maddesine göre YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’nın da yazılıdüşüncesi istenilmiştir. YARGITAYCUMHURİYET BAŞSAVCISI; “…Anayasanın 125/son madde vefıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğanzararı ödemekle yükümlü bulunduğu kuralabağlanmış; 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanununun 2/1-b maddesi gereğince idari eylem veişlemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları idari dava türleriarasında sayılmıştır. Öte yandan, 5996sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı,Gıda ve Yem Kanunu'nun "İthalat ve ihracatta resmîkontroller, gümrükler ve sınır kontrol noktaları"kenar başlıklı 34. maddesinde " "(1) Bakanlık bu Kanunkapsamına giren ürün ve canlı hayvanlar ile ilgili ithalatve ülkeye giriş koşulları ile kontrol esaslarınıbelirler. Ülkeye girişi yapılacak ürün ve canlıhayvanlar bu Kanun hükümlerine uygun olmalıdır.Bakanlık, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeyegirişinde bu Kanun hükümlerine uygun olupolmadığı ile ilgili resmî kontrolleriyürütür. Bu Kanuna uygun olmayanların ülkeyegirişine izin verilmez. (2) İthalatçıveya maldan sorumlu yetkili temsilcisi, ülkeye giriş yapacakcanlı hayvan ve hayvansal ürünler ile ilgili Bakanlığaön bildirimde bulunmak zorundadır. Bakanlık bunlarındışında kalan ürünler için de risk esasınagöre ön bildirim zorunluluğu getirebilir. (3) Gümrük ve serbestbölge müdürlüklerince, Bakanlığın izniolmaksızın canlı hayvan ve hayvansal ürünler ile bitkive bitkisel ürünlerin ülkeye, serbest bölgeleregirişine veya buralarda herhangi bir işleme tâbitutulmasına izin verilmez. Bakanlık gümrük depolarınave serbest bölgelere canlı hayvan ve ürünlerin girişi,çıkışı ve depolanmasında insan, bitki ve hayvansağlığının korunmasına yönelik ilavetedbirler getirebilir. Hayvansal olmayan ürünlerle ilgili karantinatedbirlerine ilişkin bilinen veya yeni ortaya çıkan risklidurumlarda, Bakanlığın bildirimi üzerine, ilgili gümrükve serbest bölge müdürlükleri bu malların ülkeyeve serbest bölgelere girişine izin vermez. Bakanlık, ülkeyegiriş yapacak canlı hayvan ve ürünlerle ilgili insan, bitkive hayvan sağlığı yönünden herhangi bir riskgörmesi durumunda, karantina, girişi veya piyasaya arzınıengelleme gibi gerekli güvenlik önlemlerini almaya veyaptırımları uygulamaya yetkilidir. (4) Bakanlık, bu Kanunkapsamında ülkeye giriş yapacak ve kontrole tâbi tutulacakcanlı hayvan ve ürünlerle ilgili bilgileri hazırlar veGümrük Müsteşarlığına bildirir. GümrükMüsteşarlığı, Türkiye GümrükBölgesine gelen ürünlere ilişkin bilgileriBakanlığa iletir ve her kurum kendi görev alanlarına girenkonularda eşgüdüm ve işbirliği hâlinde bu Kanunkapsamındaki canlı hayvan ve ürünlerin ülkeyegiriş ve çıkış işlemlerininyapılmasını sağlar. (5) Bakanlık, resmîkontrol sonucu ülkeye girişi uygun olmayan canlı hayvan,ürün ve diğer maddeleri alıkoyar. Bunlara, sahibininbilgisi dâhilinde, karantina altına alma, geri gönderme,özel işleme tâbi tutma, esas kullanım amacıdışında başka bir amaçla kullanılmasınaizin verme veya itlaf ve imha önlemlerinden bir veyabirkaçını uygular veya uygulatır. Bu önlemler,insan, bitki ve hayvan sağlığı ile çevre içindoğrudan ya da dolaylı herhangi bir olumsuz etkiye sebep olmayacakşekilde uygulanır. Bu iş ve işlemler içinyapılacak tüm masraflar sahibi tarafındankarşılanır. İmha ve itlaf hâlindeBakanlıkça herhangi bir tazminat ödenmez. (6) Canlı hayvan veürünlerin ihracatında yapılan resmî kontrollerde,alıcı ülkenin farklı bir talebinin olmamasıhâlinde, bu Kanun hükümleri dikkate alınır.Sağlık için tehlike oluşturanlar hariç, bu Kanunhükümlerine uygun olmayan ürünler, alıcıülkenin mevzuatına uygun olması ya da alıcıülkeye ürünle ilgili açıklamalar yapılmasıve alıcı ülkenin kabul etmesi durumunda ihraç edilebilir.İhracatçı, Bakanlığın alacağı hertürlü tedbire uymakla yükümlüdür. (7) Ülkemizin tarafolduğu ikili veya çok taraflı uluslararasıanlaşmaların varlığı hâlinde, ithalatta veihracatta söz konusu anlaşma hükümleri geçerli olur. (8) İhraç edilenancak çeşitli nedenlerle geri dönen canlı hayvan veürünler, geri dönme sebebi de dikkate alınarak, geridönen canlı hayvan ve ürünün, ihraç edilenleaynı olduğuna ilişkin tespit yapıldıktan sonra,Bakanlıkça resmî kontrole tâbi tutulur. Kontrol sonucumevzuata uygun olan canlı hayvan ve ürünlerin girişine izinverilir. Uygun olmayan canlı hayvan ve ürünler içinaşağıdaki tedbirlerden biri uygulanır: a)Yeniden ihraç edilir. b)Karantina altınaalınır. c)Özel işlemetâbi tutulur. ç) Esas kullanımamacı dışında başka bir kullanımamaçlı girişine izin verilir. d)itlaf ve imha edilir. e)Bakanlık, canlıhayvan, hayvansal ürünler ile bitki, bitkisel ürün veahşap ambalaj malzemelerinin ülkeye giriş yapacağısınır kontrol noktaları kurar. Takip ile ilgili bilgi sisteminioluşturur ve işletir. Ülkeye girişi yapılacakdiğer ürünler ile ilgili gümrük girişkapılarını GümrükMüsteşarlığı ile birlikte belirler. (10) Bakanlık, ihraçedilecek canlı hayvan ve ürünlerin gümrükçıkış kapılarını GümrükMüsteşarlığı ile birlikte belirler. (11) Ev ve süshayvanlarının ticarî olmayan hareketleri ile yolcu beraberiürünler ile ilgili hususlar Bakanlıkça belirlenir. (12) Bu maddenin uygulanmasıile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacakyönetmelik ile belirlenir."hükümlerine yer verilmiştir. Şuhalde, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığıülkeye giriş yapacak ve kontrole tâbi tutulacak canlıhayvan ve ürünlerle ilgili denetim ve kontrolünyapılması ve bu konuda bilgilerin hazırlanması vebildirimlerde bulunulması konularında görevli olduğuaçıktır. Bu durumda, davacınıniddiası dikkate alınarak, Bakanlığın görevindeolan kamu hizmetini yürüttüğü sıradaki eylemindendoğan zararın giderilmesine yönelik olarak dava açıldığınınkabulü gerekir. Uyuşmazlık Mahkemesininbaşta 13/10/2014 tarih ve 2014/817 Esas ve 2014/914 Karar sayılıkararı ve bir çok emsal kararında; "kamu idarelerinin,kamu hizmetinin yürütümü sırasında, kamugücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, "idari işlem”;herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızıngerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgilihareketsizlikleri de, "idari eylem" olaraktanımlanmaktadır. Bu tanıma göre, idarelerin 3194sayılı İmar Kanunu uyarınca tek yanlı iradeaçıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyiciimar planları, kentsel dönüşüm ve gelişimprojeleri, 2981 sayılı Yasa uyarınca tek yanlı iradeaçıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyiciıslah imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilenparselasyon, kamulaştırma, ruhsat, tahliye, arsa payı tahsisigibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planıuyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bununiçin gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudakihareketsizliklerinin de, idari eylem niteliğitaşıdığı açıktır."hususları vurgulanmıştır. Uyuşmazlık Mahkemesininsöz konusu kararına göre, 5996 sayılı "VeterinerHizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu"uyarınca davacı şirketin satın aldığıcanlı hayvanların davalı şirketler tarafından ithalisırasında Gıda Tarım ve HayvancılıkBakanlığı tarafından tek yanlı iradeaçıklaması ile düzenlenen kontrol belgesinin "idariişlem"; bu kontrol belgesi uyarınca yapmak zorundaoldukları denetimleri gerekli zamanda gerçekleştirmemelerininise "idari eylem" niteliği taşıdığıaçıktır. Bu açıklamalarışığında, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukukauygun olarak yürütülüpyürütülmediğinin; kamu yararına uygun şekildeişletilip işletilmediğinin; hizmet kusuru ya da başka birnedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığınınyargısal denetiminin de, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanununun 2. maddesinde “idari dava türleri”arasında sayılan “İdari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davaları” kapsamında,idari yargı yerlerince yapılması gerekmektedir. Kamu tüzelkişiliğini haiz olan davalı idarenin, canlı hayvan ithalisırasında, kamu hizmetinin işleyişindeki yetersizliknedeniyle hizmet kusuru ortaya çıktığı ve bundandolayı uğranılan zararların kusurlu hizmeti işletendavalı idarece tazmini gerektiği öne sürülerekaçılan davanın, Anayasanın 125. maddesine göre ve2577 sayılı Yasa'nın 2/1 -b maddesinde belirtilen tam yargıdavası kapsamında idari yargı yerindeçözümlenmesi gerektiğidüşünülmektedir…” şeklindekigerekçe ile DanıştayBaşsavcılığının 2247 sayılı Kanunun 10.maddesi gereğince yapmış olduğu başvurunun kabulüile Ankara 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 12.04.2013 gün 2011/681 esassayılı görevlilik kararının kaldırılmasıgerektiği şeklinde görüş bildirmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık MahkemesiHukuk Bölümü’nün, Serdar ÖZGÜLDÜR’ünBaşkanlığında, Üyeler: Ali ÇOLAK, YusufZiyaattin CENİK, Alaittin Ali ÖĞÜŞ, SüleymanHilmi AYDIN, Mehmet AKBULUT ve Yüksel DOĞAN’ınkatılımlarıyla yapılan 30.11.2015 günlütoplantısında: l-İLKİNCELEME:Dosya üzerinde 2247sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre; davalılardan Gıda Tarım veHayvancılık Bakanlığı vekilinin anılanYasanın 10. maddesinde öngörülen yönteme uygun olarakyaptığı görev itirazının reddedilmesi ve 12.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunması üzerine,Danıştay Başsavcısı’nca 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı anlaşıldığındanve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi. II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın,davanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Uğurtan ALTUN ile Danıştay SavcısıYakup BAL’ın davada idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ: Dava, davacı şirket iledavalı şirketler arasında “İthal Besicilik DanaAlım-Satımı”na ilişkin olarak düzenlenensözleşmeler uyarınca satın alınan hayvanlarınsözleşmede öngörülen yaş veağırlık vasıflarına uymadığı gibisözleşmede belirtilen sürede de teslim edilmemesi nedeniyleuğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevizararın faiziyle birlikte davalılardan müştereken tahsiliistemiyle açılmıştır. 11.06.2010 tarih 5996sayılı Veteriner Hizmetleri , BitkiSağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun“Amaç” başlıklı 1. maddesinde; “ Bu Kanunun amacı, gıda ve yemgüvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvansağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını,tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkatealınarak korumak ve sağlamaktır.” “Kapsam”başlıklı 2. maddesinde ; “ (1) Bu Kanun, gıda, gıda iletemas eden madde ve malzeme ile yemlerin üretim, işleme vedağıtımının tüm aşamalarını, bitkikoruma ürünü ve veteriner tıbbî ürünkalıntıları ile diğer kalıntılar vebulaşanların kontrollerini, salgın veya bulaşıcıhayvan hastalıkları, bitki ve bitkisel ürünlerdeki zararlıorganizmalar ile mücadeleyi, çiftlik ve deney hayvanları ileev ve süs hayvanlarının refahını, zooteknikonularını, veteriner sağlık ve bitki korumaürünlerini, veteriner ve bitki sağlığıhizmetlerini, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye girişve çıkış işlemlerini ve bu konulara ilişkinresmî kontrolleri ve yaptırımları kapsar…” “Tanımlar”başlıklı 3. maddesinde ; “ (1)Bu Kanunun uygulanmasında 3) Bakanlık:Tarım ve Köyişleri Bakanlığını, … 16)Denetim: Yem, gıda, hayvan refahı ve ıslahı, bitki vehayvan sağlığı ile ilgili faaliyetlerin bu Kanunhükümlerine uygunluğunun tespiti amacıyla Bakanlıktarafından yapılan veya yaptırılan tüm işlemleri, … 52) Resmîkontrol: Bu Kanun kapsamındaki faaliyetlerin bu Kanunhükümlerine uygunluğunun doğrulanması için,kontrol görevlilerinin, verilen yetki çerçevesindegerçekleştirdikleri izleme, gözetim, denetim, muayene,karantina, numune alma, analiz ve benzeri kontrolleri, … 53) Resmîveteriner hekim: Bu Kanun kapsamında verilen görevleri Bakanlıkadına yapan Bakanlık personeli veteriner hekimi,” İthalat veihracatta resmî kontroller, gümrükler ve sınır kontrolnoktaları” başlıklı 34. maddesinde; “(1) Bakanlık buKanun kapsamına giren ürün ve canlı hayvanlar ile ilgiliithalat ve ülkeye giriş koşulları ile kontrolesaslarını belirler. Ülkeye girişi yapılacakürün ve canlı hayvanlar bu Kanun hükümlerine uygunolmalıdır. Bakanlık, canlı hayvan ve ürünlerinülkeye girişinde bu Kanun hükümlerine uygun olupolmadığı ile ilgili resmî kontrolleriyürütür. Bu Kanuna uygun olmayanların ülkeyegirişine izin verilmez. (2)İthalatçı veya maldan sorumlu yetkili temsilcisi, ülkeyegiriş yapacak canlı hayvan ve hayvansal ürünler ile ilgiliBakanlığa ön bildirimde bulunmak zorundadır. Bakanlıkbunların dışında kalan ürünler için de riskesasına göre ön bildirim zorunluluğu getirebilir. (3) Gümrükve serbest bölge müdürlüklerince, Bakanlığınizni olmaksızın canlı hayvan ve hayvansal ürünler ilebitki ve bitkisel ürünlerin ülkeye, serbest bölgeleregirişine veya buralarda herhangi bir işleme tâbi tutulmasınaizin verilmez. Bakanlık gümrük depolarına ve serbestbölgelere canlı hayvan ve ürünlerin girişi,çıkışı ve depolanmasında insan, bitki ve hayvansağlığının korunmasına yönelik ilavetedbirler getirebilir. Hayvansal olmayan ürünlerle ilgili karantinatedbirlerine ilişkin bilinen veya yeni ortaya çıkan risklidurumlarda, Bakanlığın bildirimi üzerine, ilgiligümrük ve serbest bölge müdürlükleri bumalların ülkeye ve serbest bölgelere girişine izin vermez.Bakanlık, ülkeye giriş yapacak canlı hayvan veürünlerle ilgili insan, bitki ve hayvan sağlığıyönünden herhangi bir risk görmesi durumunda, karantina,girişi veya piyasaya arzını engelleme gibi gerekli güvenlikönlemlerini almaya ve yaptırımları uygulamaya yetkilidir. (4) Bakanlık, buKanun kapsamında ülkeye giriş yapacak ve kontrole tâbitutulacak canlı hayvan ve ürünlerle ilgili bilgilerihazırlar ve Gümrük Müsteşarlığınabildirir. Gümrük Müsteşarlığı, TürkiyeGümrük Bölgesine gelen ürünlere ilişkin bilgileriBakanlığa iletir ve her kurum kendi görev alanlarına girenkonularda eşgüdüm ve işbirliği hâlinde bu Kanunkapsamındaki canlı hayvan ve ürünlerin ülkeyegiriş ve çıkış işlemlerininyapılmasını sağlar. (5) Bakanlık,resmî kontrol sonucu ülkeye girişi uygun olmayan canlıhayvan, ürün ve diğer maddeleri alıkoyar. Bunlara,sahibinin bilgisi dâhilinde, karantina altına alma, gerigönderme, özel işleme tâbi tutma, esas kullanımamacı dışında başka bir amaçlakullanılmasına izin verme veya itlaf ve imha önlemlerinden birveya birkaçını uygular veya uygulatır. Bu önlemler,insan, bitki ve hayvan sağlığı ile çevre içindoğrudan ya da dolaylı herhangi bir olumsuz etkiye sebep olmayacakşekilde uygulanır. Bu iş ve işlemler içinyapılacak tüm masraflar sahibi tarafındankarşılanır. İmha ve itlaf hâlinde Bakanlıkçaherhangi bir tazminat ödenmez. (6) Canlı hayvanve ürünlerin ihracatında yapılan resmî kontrollerde,alıcı ülkenin farklı bir talebinin olmamasıhâlinde, bu Kanun hükümleri dikkate alınır.Sağlık için tehlike oluşturanlar hariç, bu Kanun hükümlerine uygun olmayan ürünler, alıcı ülkenin mevzuatına uygun olması yada alıcı ülkeye ürünle ilgili açıklamalaryapılması ve alıcı ülkenin kabul etmesi durumundaihraç edilebilir. İhracatçı, Bakanlığınalacağı her türlü tedbire uymaklayükümlüdür. (7) Ülkemizintaraf olduğu ikili veya çok taraflı uluslararasıanlaşmaların varlığı hâlinde, ithalatta veihracatta söz konusu anlaşma hükümleri geçerli olur. (8) İhraçedilen ancak çeşitli nedenlerle geri dönen canlı hayvanve ürünler, geri dönme sebebi de dikkate alınarak, geridönen canlı hayvan ve ürünün, ihraç edilenle aynıolduğuna ilişkin tespit yapıldıktan sonra,Bakanlıkça resmî kontrole tâbi tutulur. Kontrol sonucumevzuata uygun olan canlı hayvan ve ürünlerin girişine izinverilir. Uygun olmayan canlı hayvan ve ürünler içinaşağıdaki tedbirlerden biri uygulanır: a) Yeniden ihraçedilir. b) Karantinaaltına alınır. c) Özelişleme tâbi tutulur. ç) Esaskullanım amacı dışında başka bir kullanımamaçlı girişine izin verilir. d) İtlaf ve imhaedilir. (9) Bakanlık,canlı hayvan, hayvansal ürünler ile bitki, bitkiselürün ve ahşap ambalaj malzemelerinin ülkeye girişyapacağı sınır kontrol noktaları kurar. Takip ileilgili bilgi sistemini oluşturur ve işletir. Ülkeye girişiyapılacak diğer ürünler ile ilgili gümrükgiriş kapılarını GümrükMüsteşarlığı ile birlikte belirler. (10) Bakanlık,ihraç edilecek canlı hayvan ve ürünlerin gümrükçıkış kapılarını GümrükMüsteşarlığı ile birlikte belirler. (11) Ev ve süshayvanlarının ticarî olmayan hareketleri ile yolcu beraberiürünler ile ilgili hususlar Bakanlıkça belirlenir. (12) Bu maddeninuygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkçaçıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.”hükümleri düzenlenmiştir. 5996 sayılıKanun’un 34. maddesine dayanılarak çıkarılan “ÜlkeyeGiriş Yapan Canlı Hayvanlarda Yürütülecek VeterinerKontrollerinin Düzenlenmesine Dair Yönetmelik” 11Aralık 2011 tarih 28145 sayılı Resmi Gazete’deyayımlanmıştır. Bu düzenlemeler kapsamında hazırlanan, Tarım veKöyişleri Bakanlığının Denetimine TabiÜrünlerin İthalatına Dair Dış TicaretteStandardizasyon Tebliği ( 2012 yılı için 2012/5sayılı Gıda, Tarım ve HayvancılıkBakanlığının Kontrolüne Tabi Ürünlerinİthalat Denetimi Tebliği) hükümlerine göre;Bakanlıkça uygunluk yazısının düzenlenmesi,uygunluk yazısının düzenlenebilmesi için iseithalattan önce Bakanlık tarafından onaylanan Kontrol Belgesininbulunması gerekmektedir. Bakanlık tarafından besiliksığırların ithalatı ve Kontrol Belgesidüzenlenmesi işlemleri 16 Temmuz 2010 tarih ve 27643 sayılıResim Gazetede yayımlanan 2010/31 sayılı Kasaplık veBesilik Sığır Cinsi Hayvanların İthalatındaKontrol Belgesi Alınabilmesi İçin Aranacak ŞartlarHakkında Tebliği ve Genel Müdürlükçeyayınlanan Teknik ve Sağlık Şartnamesi ( hayvanlarınyaş, cinsiyet, sağlık durumları gibitaşıması gereken özellikleri belirten) uyarınca yapılmasıgerektiği; ithal edilen hayvanların ülkemize getirilmedenönce, ihracatçı ülkede bakanlık tarafındangörevlendirilen 2 resmi veteriner hekimden oluşan heyettarafından Teknik ve Sağlık Şartnamesine uygun olarakseçilerek kulak küpe listesini de içeren seçim heyetiraporu hazırlanarak bu raporun ülke girişinde ithalatkontrolleri kapsamında veteriner sağlık sertifikası ileeşleştirilmesi ve girişte kontrollerinin yapılarakalındıkları karantina sonrasında yine devam eden kontrollersonrasında da fiili ithalatın gerçekleşebileceğianlaşılmaktadır. Dava dosyası kapsamındayapılan incelemede; davacı Şekeroğlu HayvancılıkSanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ile davalılardan AyvetsanHayvancılık Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. arasındaimzalanan Uruguay İthal Besicilik Alım- SatımSözleşmesi uyarınca; Uruguay’dan Tarım veKöyişleri Bakanlığı tarafından belirlenen teknikve sağlık şartları içeren Hereford ve Angus kültürırkı ve bunların melezleri olan 12 aylıktanküçük ve ağırlığı 300kg’ın altında besilik danaların alım satımıkonusunda anlaşmaya varıldığı; gereksözleşmede gerekse atıf yapılan Canlı BesilikSığır İthalatı İçin Teknik veSağlık Şartnamesi ve ilgili tebliğlerde, ithal edilecekhayvanların özellikleri, istenecek belgeler ve yapılacakkontrollerin ayrıntılı bir şekilde düzenlendiği;Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Koruma ve KontrolGenel Müdürlüğü tarafından düzenlenenkontrol belgesi ile ithal hayvanların alıcı firmaya teslimedildiği; sözleşmede belirtilen zamanda ve özelliktehayvanların teslim edilmemesi nedeniyleuğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevizararların davalı şirketler ve hayvanların ithalisırasında yapılması gereken kontrollerin yeterince veolması gerektiği ölçüde yapılmadığıgerekçesiyle davalı Bakanlık aleyhine açılandavada, davalı Bakanlığın görev itirazınınreddine karar verilmesi üzerine DanıştayBaşsavcılığınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmıştır. Türkiye CumhuriyetiAnayasası'nın 125. maddesinin ilk fıkrasında;"İdarenin her türlü eylem ve işlemlerinekarşı yargı yolu açıktır." denilmek suretiile idarenin işlem ve eylemlerine karşı yargısal denetimyolu açılmış; aynı maddenin son fıkrasındada “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararıödemekle yükümlüdür” şeklindekidüzenleme ile idarenin işlem ve eylemlerinden doğansorumluluğuna vurgu yapılmıştır Kamu hizmetinin, yöntemineve hukuka uygun olarak yürütülüpyürütülmediğinin; kamu yararına uygun şekildeişletilip işletilmediğinin; hizmet kusuru ya da başka birnedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığınınyargısal denetiminin, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu’nun 2. maddesinde “idari dava türleri”arasında sayılan “idari işlem ve eylemlerden dolayızarara uğrayanlar tarafından açılacak tam yargıdavası” kapsamında, idari yargı yerlerince yapılacağıaçıktır. Dava konusu olayda da,davacı şirketin yurt dışından canlı hayvanithalinde uğradığı maddi ve manevi zararın; davalılardanhakkında uyuşmazlık çıkarılan davalıBakanlık tarafından yerine getirilmesi gereken, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeyegiriş işlemlerini, bu konulara ilişkin resmî kontrollerive yaptırımlarına yönelik gerekli denetim ve gözetimyükümlülüklerinin ihmali neticesinde meydana geldiğiiddia edildiğine göre, dava konusu olayda 5996 sayılı Kanungereğince Bakanlığın gerekli denetim ve gözetimyükümlülüğünü gereği gibi yerinegetirip getirmediği hususunun incelenmesi ve buna ilişkin tespitlerdikkate alınarak değerlendirilmesini gerektirdiği, bu nedenledavacı şirketin zararının tazminine yönelikdavanın 2577 sayılı Kanun’un 2/1-b maddesiçerçevesinde idari yargı yerinde görülmesigerektiği sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle,Danıştay Başsavcısı’nın başvurusununkabulü ile davalı Gıda Tarım ve HayvancılıkBakanlığı vekilinin görev itirazının, AnkaraAsliye 4. Ticaret Mahkemesinin 12.04.2013 gün ve E:2011/681sayılı reddine ilişkin kararın kaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanın çözümündeİDARİ YARGININ görevli olduğuna, bu nedenleDanıştay Başsavcısının BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile, davalı Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığıvekilinin görev itirazının, Ankara Asliye 4. TicaretMahkemesinin 12.04.2013 gün ve E:2011/681 sayılı reddineilişkin KARARIN KALDIRILMASINA, 30.11.2015 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Ali ÇOLAK Üye Süleyman Hilmi AYDIN Üye Yusuf Ziyaattin CENİK Üye Mehmet AKBULUT Üye Alaittin Ali ÖĞÜŞ Üye Yüksel DOĞAN
Full & Egal Universal Law Academy