T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2015 / 471
KARAR NO : 2015 / 473
KARAR TR : 1.6.2015
ÖZET : Davalı İdarenin üzerinden sokak geçirmek ve asfaltlamak suretiyle dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasından doğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı :N.D.
Vekilleri :Av. Dr. G.I.& Av. Ç.D. E.
Davalı :1) Osmangazi Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. S.Y.
2) Bursa Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı
Vekili :Av. A.E.
O L A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının Bursaİli, Osmangazi İlçesi, 2.Bölge, Altınova Mah.,H22D02D2D pafta, 3290 ada, 1 nolu parsel, 158 m² llik,taşınmazın maliki olduğunu,taşınmazının imar durumu ile ilgili olarak, ilk defa 2002yılında, davalı Osmangazi Belediyesi İmar İşleriMüdürlüğünden arsasının imar durumu veinşaat şekil hakkında bilgi istendiğini, Belediye Emlak veİstimlak Müdürlüğü cevabi yazıları ile,adı geçen parsellerin kentsel dönüşümamaçlı sağlıklaştırma projesi Yalova YoluGüzergahı uygulama imar planı kapsamında imar yolu ve parkalanı üzerinde kaldığının tespit edildiğini,Belediyenin 5 yıllık imar kamulaştırma programındaolmadığından talep hakkında bir şeyyapılamadığının bildirildiğini, o günden bugüne de kamulaştırmasız olarak davacınıntaşınmazları üzerindeki mülkiyet hakkınınengellendiğini, davacı müvekkilinin davaya konutaşınmazı üzerinde, fiili bir el atmanın sözkonusu olmadığını, hukuki el atmanın mevcutolduğunu, bu nedenle davacının mülkiyet hakkınınkısıtlanması nedeniyle taşınmazın bedeli veuğradığı zarar nedeniyle yasal süresiiçerisinde görevli yargı yolu olan idari yargı merciindeişbu davayı açtıklarını, söz konusutaşınmazın, davalı belediyeninkamulaştırmasız el atması nedeniyle imaraçısından kullanılamaz durumda olduğundan bahislefazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıylaşimdilik 4.000,00 TL’nin el atma tarihinden itibaren,taşınmazın bedeli ve yoksun kaldığı kazançhesaplanarak yasal faiziyle birlikte davalı idareden tahsiline kararverilmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
Davalı Osmangazi Belediye Başkanlığı vekilisüresi içerisinde mahkemeye sunduğu cevap dilekçesindeözetle; görev itirazında bulunmuştur.
Davalı Bursa Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekili süresi içerisindesunduğu cevap dilekçesinde özetle; görev itirazındabulunmuştur.
Bursa 3.İdare Mahkemesi: 25.11.2014 gün ve E:2014/713sayı ile özetle; davalı idarenin görev itirazınınreddine karar vermiştir.
Davalı Osmangazi BelediyeBaşkanlığı vekilinin, adli yargı yararına olumlugörev uyuşmazlığı çıkartılmasıyolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,dava dosyasının onaylı bir örneği YargıtayCumhuriyet Başsavcılığı'na gönderilmiştir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı; “Bursaili Osmangazi ilçesi 2. Bölge Altınova Mahallesi H22D02D2Dpafta, 3290 ada 1 nolu parselin 158 m² 'lik taşınmazınmaliki olan davacı tarafından açılan davada, sözkonusu taşınmazın uygulama imar planında yol ve parkalanı olarak belirlendiği, planın üzerinden 10yıllık bir süre geçmesine rağmen,kamulaştırma işleminin yapılmadığı, busuretle mülkiyet hakkının süresiz ve belirsiz birşekilde kısıtlandığı gerekçesiyle, 4000 TLmaddi zararın yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiile idari yargı yerinde tam yargı davasıaçılmıştır.
Dava dosyasının incelenmesi sonucunda; Osmangaziİlçesi 2. Bölge Altınova Mahallesi H22D02D2D pafta, 3290ada 1 nolu parselin uygulama imar planında yol ve park alanı olarakbelirlendiği, planın üzerinden 10 yıllık bir süregeçmesine rağmen, davalı belediyece ayrılma amacınauygun olarak kamulaştırma yapılmadan ve BursaBüyükşehir Belediye Başkanlığı İmar veŞehircilik Dairesi Başkanlığı Şehir PlanlamaMüdürlüğü’nün 18/07/2014 tarih ve 124630sayılı yazısı ve ekindeki belgelerden deanlaşılacağı üzere taşınmazın birkısmına asfalt döküp yol geçirilmek suretiyle elatılarak, davacının taşınmaz üzerindekihaklarının kısıtlandığıanlaşılmaktadır.
3194 sayılı Kanunun 10. maddesinin "Belediyeler; imarplanlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imarprogramlarını hazırlarlar. Beş yıllık imarprogramlarının görüşülmesi sırasındailgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcilerigörüşleri esas alınmak üzere Meclistoplantısına katılır. Bu programlar, belediye meclisindekabul edildikten sonra kesinleşir. Bu program içinde bulunan kamukuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamukuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imarprogramları sınırları içinde kalan alanlardaki kamuhizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamukuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar.Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarınınyıllık bütçelerine konulur. / İmarprogramlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özelkanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkullerkamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projelergerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğerkanunlarla verilen haklar devam eder." hükmü ile uygulama imarplanlarında kamu yararına ayrılan yerlerinkamulaştırılmasını öngörmektedir.
Davaya konu olayda, davacıların maliki olduğutaşınmazın yol ve park alanı olarak ayrılmasınarağmen idare tarafından yasada öngörülen süreyide aşkın uzun bir süre kamulaştırma işlemlerinebaşvurulmadığı gibi, bir bölümünden yolgeçirilmek suretiyle taşınmaza fiilen elatıldığı, bu suretle davacılarıntaşınmaz üzerindeki tasarruf hakkınınkısıtlandığı anlaşılmaktadır.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun11/2/1959 günlü, 1958/17 E, 1959/15 K sayılıkararında, kamulaştırmasız el atma kavramı“İdarenin kanunsuz bir hareketi’' olaraktanımlanmış ve bu eylemden kaynaklanan davalarınmülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiilneticesinde meydana gelen zararın tazmini davası mahiyetindeolduğu ve bu bakımdan adli yargının görevliolduğu kabul edilmiştir.
Bu nedenle, davalı idarenin imar mevzuatı hükümlerinetam uygun olmayan ve hareketsizlikle beraber kısmen ve fiilen araziyeyönelik tecavüzünün kamulaştırmasız el atmatemelinde haksız fiilden kaynaklanan ve adli yargının görevalanına giren bir dava olduğu açıktır.
Uyuşmazlık Mahkemesinin 17/11/2014 tarih ve 2014/1005-1046sayılı kararında yer alan, "Belediyelerin 3194sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetkiile arazi ve arsalar üzerinde imar planlarınınhazırlanması ve yürürlüğe konulması, arazive arsa düzenlemesi gibi faaliyetleri kapsamında yaptıklarıimar planlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamugücüne dayanan irade açıklamaları ile tesis edilengenel ve düzenleyici işlemler olduğu bu yönü ile deidari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklarınidari yargı yerlerinde çözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır. Buna karşılık, Belediyece,Kamulaştırma Kanunu'nda öngörülen usul veyöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleriyapılmaksızın, dava konusu taşınmaza fiilen elatılması karşısında, idarenin bu eylemininkamulaştırmasız el atma niteliğinitaşıdığı açıktır. (...) idarenin davakonusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasındandoğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göregörüm ve çözümü adli yargı yeriningörevine girmektedir." şeklindeki görüşte deaynı hususların vurgulandığı görülmektedir.
Açıklanan nedenlerle, açılan davanın adliyargı yerinde görüm ve çözümü gerekmektedir.”demek suretiyle, 2247 sayılı Yasa'nın 10. ve 13. maddeleriuyarınca, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ, AlaittinAli ÖĞÜŞ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 1.6.2015 günlütoplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuruyazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeyegöre, davalılardan Osmangazi Belediye Başkanlığıvekilinin anılan Yasanın 10/2.maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre içindebaşvuruda bulunması üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nca,davalılardan Osmangazi Belediye Başkanlığıaçısından, 2247 sayılı Kanunun 10. ve 13.maddelerinde öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Selim Şamil KAYNAK’ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Uğurtan ALTUN ile Danıştay SavcısıYakup BAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, Bursa İli, Osmangazi İlçesi, 2.Bölge,Altınova Mah., H22D02D2D pafta, 3290 ada, 1 nolu parsel numaralıtaşınmazın uygulama imar planında yol ve park alanıolarak belirlendiği, planın üzerinden 10 yıllık birsüre geçmesine rağmen, kamulaştırma işlemininyapılmadığı, bu suretle mülkiyet hakkınınsüresiz ve belirsiz bir şekilde kısıtlandığıgerekçesiyle, 4000 TL maddi zararın yasal faizi ile birliktetazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Dosya kapsamında yer alan Bursa Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı Emlak ve İstimlak Dairesi BaşkanlığıHarita Şube Müdürlüğü’nün 18/07/2014tarih ve 124630 sayılı yazısında; yapılançalışmalar neticesinde söz konusu parselin 9,33 m²sinin asfalt yol olarak kullanıldığının tespitedildiği belirtilmiştir.
Belediyelerin 3194sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetkiile arazi ve arsalar üzerinde imar planlarınınhazırlanması ve yürürlüğe konulması, arazive arsa düzenlemesi gibi faaliyetleri kapsamında yaptıklarıimar planlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamugücüne dayanan irade açıklamaları ile tesis edilengenel ve düzenleyici işlemler olduğu bu yönü ile deidari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklarınidari yargı yerlerinde çözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır. Buna karşılık, Belediyece,Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul veyöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleriyapılmaksızın, dava konusu taşınmazın birkısmına fiilen el atması karşısında, idarenin bueyleminin kamulaştırmasız el atma niteliğinitaşıdığı açıktır.
Öte yandan, İdarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol,kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,işletilmesi ve bakımı sırasında kişilere verdiğizararların tazmini istemiyle açılacak davalarıngörüm ve çözümünün, idari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlartarafından açılacak tam yargı davalarıkapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine aitolduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu,özel mülkiyete konu taşınmazakamulaştırmasız el atıldığı veya plan veprojeye aykırı iş görüldüğüiddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydanagelen zararın tazmini davalarının ise, mülkiyetetecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkinözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümleneceği, yerleşik yargısaliçtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim, yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundakiYargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11.2.1959günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı kararının III.bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde ammeteşekkülü İstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdinmalını elinden almış olması sebebiyle kanunsuz birharekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava Medeni Kanunhükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesiveya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararın tazminidavasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.” görüşüne yer verilmiştir.
Bu durumda, idarenin dava konusu taşınmazakamulaştırmasız el atmasından doğan zararıntazminine yönelik bulunan davanın, taşınmazınüzerinden yol geçirilmesi ve fiilen kullanılmasıkarşısında, haksız fiillere ilişkin özel hukukhükümlerine göre görüm ve çözümününadli yargı yerinin görevine girdiğianlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile, davalılardan Osmangazi BelediyeBaşkanlığı vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin Bursa 3.İdare Mahkemesinin kararınınkaldırılmasına karar vermek gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanınçözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalılardan Osmangazi BelediyeBaşkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININREDDİNE İLİŞKİN Bursa 3.İdare Mahkemesinceverilen 25.11.2014 gün ve E:2014/713 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,1.6.2015 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Üye
Eyüp Sabri
BAYDAR
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Ayhan
AKARSU
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Mehmet
AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy