T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2015 / 46
KARAR NO : 2015 / 31
KARAR TR : 26.1.2015
ÖZET : İdarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasından doğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : 1-Y. K.
2-T. K.
3-M. K.
Vekili :Av.N.E.
Davalılar : 1-Mili EğitimBakanlığı
Vekili :Av.F. Ç.
2-Kepez Belediye Başkanlığı
Vekili :Av.A. İ.
OL A Y : Davacılar vekilidava dilekçesinde, müvekkilleri murisi M. oğlu İ.K.’ünhissedarı olduğu Antalya İli, Kepez ilçesi, VarsakMahallesi, 8344 Ada, 13 Parseldeki 64/5138 kayıtlıtaşınmaza davalı tarafından kamulaştırmayapılmaksızın el konulduğunu, taşınmazınimar planında “ilköğretim yeri” olarakplanlandığı, dava konusu taşınmazınbulunduğu bölgede yapılan imar uygulamasından vedavalı idareler lehine taşınmazın hukukenkısıtlanmasından itibaren 5 yıllık süregeçmesine rağmen davalı idare tarafından bugünekadar kamulaştırma işlemi yapılmadığınıifade ederek; dava konusu müvekkilleri murisi M.oğlu İ. K.adına kayıtlı 64/5138 hissenin fazlaya ilişkinhaklarını saklı tutarak 10.000,00 TL’nin dava tarihindenitibaren faizi ile birlikte davalı idarelerden tahsili istemiyle 19.3.2014tarihinde idari yargı yerinde dava açmıştır.
Davalılarden Kepez Belediye Başkanlığı vekili tarafındanverilen cevap dilekçesinde; taşınmazın bulunduğualanın imar planında “ortaokul alanı” olarakplanlı olduğunu ve dava konusu taşınmaza hiçbirşekilde müdahale ve fiili el atmanınolmadığını, imar uygulamasında dava konusu yerin“ortaokul alanı” olarak ayrıldığındanlehine düzenleme yapılan ve kamulaştırma yapma yetkisinindavalı bakanlık olduğunu, davacıların işbudavayı Kepez Belediyesine yöneltmesinin de usul ve yasayaaykırı olduğunu, davanın Kepez Belediyesiyönünden husumet, usul ve esastan reddine karar verilmesini ifadeettiği anlaşılmıştır.
Davalılardan Milli Eğitim Bakanlığı vekilitarafından verilen cevap dilekçesinde; İdarelerin imarplanı uyarınca yapmak zorunda oldukları program veuygulamaların, bunun için gerekli zamandagerçekleştirmemelerinin, bu konudaki hareketsizliklerinin “idari eylem” niteliği taşıdığı gerekçesiile Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığıtarafından; imar planı ve buna dayalı imar uygulamasısonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunandavanın, 2577 sayılı İYUK’un 2/1-b maddesinde yeralan” idari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları” kapsamında idari yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği yönünde kararverildiğini ve dava konusu taşınmaza idareleri tarafındanhukuken el atılmamış olduğunu ve UyuşmazlıkMahkemesinin görüşü doğrultusunda, bu davanınadli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiğindenbahisle davanın görev, husumet ve esasa yönelikitirazlarının kabulü ile davanın reddine karar verilmesinitalep etmiştir.
ANTALYA 1.İDARE MAHKEMESİ: 30.6.2014 gün ve E:2014/445 sayıile, Uyuşmazlık konusu olayda; davacılarıntaşınmazının imar planında orta okul alanı olarakplanlandığı, bu planlamanın idarenin kamu gücükullanılarak tek yanlı olarak tesis edildiğiningörüldüğü, planlamaya ilişkin işleminicrasından kaynaklı tazminat davasınınçözümünün İdare Mahkemesinin görevalanına girdiği gerekçesiyle, davalı Milli EğitimBakanlığı vekilinin yaptığı görevitirazının reddine karar vermiştir
DavalıMilli Eğitim Bakanlığı vekilinin, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasıyönündeki dilekçesi üzerine dava dosyasıYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilmiştir.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISI; Antalya İli Kepezİlçesi, 8344 ada, 13 parseldeki taşınmazının,1/1000 ölçekli imar planlarında okul alanı olarakbelirlenen alanda kamulaştırma yapılmadan fiilen el atmak suretiyleokul yapıldığının anlaşıldığı,Yargıtay Beşinci Hukuk Dairesinin 2007/13278, KE., 2008/546 Ksayılı 29.1.2008 günlü kararında da işaretedildiği gibi imar planında kamusal amaçla ayrılanbölümün bir kısmına fiilen el atılmasıhalinde bu bölümün tamanının mülkiyethakkının sınırlandırıldığı vemülkiyet konusunda tasarrufun olanaksız hale geldiğinintartışmasız olduğunu, diğer yandan haksız fiilsonucu el atılan taşınmaza ilişkin ecrimisil talebinin deBorçlar Kanunundan kaynaklanan bir özel hukuk ilişkisiolduğunu, Belediye yönetimlerinin 3194 sayılı İmarKanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile arazi ve arsalarüzerinde imar planlarının hazırlanması veyürürlüğe konulması, arazi ve arsa düzenlemesigibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları imar planlarındankaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayananirade açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyiciişlemler olduğunu, bu yönü ile de idari eylem veişlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargı alanındahalledilmesi gerektiğini, ancak, 3194 sayılı Kanun'un 10.maddesi "Belediyeler; imar planlarınınyürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, buplanı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarınıhazırlarlar. Beş yıllık imar programlarınıngörüşülmesi sırasında ilgiliyatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcilerigörüşleri esas alınmak üzere Meclistoplantısına katılır. Bu programlar, belediye meclisindekabul edildikten sonra kesinleşir. Bu program içinde bulunan kamukuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamukuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imarprogramları sınırları içinde kalan alanlardaki kamuhizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamukuruluşları, bu program süresi içindekamulaştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarınınyıllık bütçelerine konulur. / İmarprogramlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özelkanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkullerkamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projelergerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğerkanunlarla verilen haklar devam eder." hükmü ile uygulama imarplanlarında kamu yararına ayrılan yerlerinkamulaştırılmasını öngördüğünü,davaya konu olayda, davacıların maliki olduğu tapulutaşınmazın okul alanı olarak ayrılmasınarağmen idare tarafından yasada öngörülen süreyi deaşkın uzun bir süre kamulaştırma işlemlerinebaşvurulmadığı gibi, okul yapılmak suretiyle fiilen elatıldığınınanlaşıldığını, Yargıtay İçtihadiBirleştirme Kurulunun 11/2/1959 günlü, 1958/17 E, 1959/15 Ksayılı kararında, kamulaştırmasız el atmakavramı “İdarenin kanunsuz bir hareketi” olaraktanımlanmış ve bu eylemden kaynaklanan davalarınmülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiilneticesinde meydana gelen zararın tazmini davası mahiyetindeolduğu ve bu bakımdan adli yargının görevliolduğunun kabul edildiğini, davalı idarenin imar mevzuatıhükümlerine tam uygun olmayan ve hareketsizlikle beraber kısmenve fiilen araziye yönelik tecavüzününkamulaştırmasız el atma temelinde haksız fiilden kaynaklananve uyuşmazlığının çözümünde adliyargı yerinin görevli bulunduğu gerekçesiyle: 2247sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri gereğince, olumlugörev uyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığına gönderilmesinekarar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün,Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ, MehmetAli DURAN, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 26.1.2015 günlütoplantısında;
l-İLKİNCELEME: Dava dosyası örneği üzerinde 2247sayılı Yasa’nın 27. maddesi gereğince yapılanincelemeye göre, davalı Milli Eğitim Bakanlığıvekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’nca, Milli EğitimBakanlığı yönünden 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından Milli Eğitim Bakanlığıyönünden görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKARPEHLİVAN’ın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Uğurtan ALTUN ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacıların mülkiyetindeki Antalya İli, Kepezİlçesi, Varsak Mahallesi, 8344 ada, 13 parsel sayılıtaşınmazın imar planında orta okul alanı olarakplanlandığı, taşınmazınkamulaştırılmadığı ileri sürülerekkamulaştırmasız el atma nedeniyle 10.000,00 TL taşınmazdeğerinin dava tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte tazminiistemiyle açılmıştır.
3194sayılı İmar Kanunu’nun “Planlarınhazırlanması ve yürürlüğe konulması”başlıklı 8. maddesinde; “Planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaaşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişmeeğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörelhedefleri, faaliyetlerin ve alt yapılarındağılımını belirlemek üzere hazırlanacakbölge planlarını, gerekli gördüğü hallerdeDevlet Planlama Teşkilatı yapar veya yaptırır.
b)İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmarPlanından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevredüzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediyesınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulamaimar planları ilgili belediyelerce yapılır veyayaptırılır. Belediye meclisince onaylanarakyürürlüğe girer. (Değişik dördüncücümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibarenbelediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde veilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eşzamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içindeplanlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediyemeclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisionbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediyeve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacakplanlar valilik veya ilgilisince yapılır veyayaptırılır. Valilikçe uygungörüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğegirer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011-KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilanyerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyleeş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresiiçinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğeyapılır, valilik itirazları ve planları onbeş güniçerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmışplanlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usulleretabidir.
Kesinleşenimar planlarının bir kopyası, Bakanlığagönderilir.
İmarplanları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idareleringörevidir. Belediye Başkanlığı ve mülkiamirlikler, imar planının tamamını veya birkısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getiripçoğaltarak tespit edilecek ücretkarşılığında isteyenlere verir.
c)(Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve AraziKullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsalamaç dışında kullanılmak üzereplânlanamaz.” hükmü yer almıştır.
Dosyanınincelenmesinden, Hukuk İşleri Müdürlüğünün16.4.2014 tarih ve 281 sayılı yazısı ile, davacı Y. K.–T.K.-M. K.vekili Av. N.E. tarafından Antalya 1.İdare Mahkemesinde2014/443 Esas no ile Milli Eğitim Bakanlığına izafetenİl Milli Eğitim Müdürlüğüne karşıaçılan ve hasım düzeltme kararıyla Milli EğitimBakanlığı ve Kepez Belediye Başkanlığıaleyhine yöneltilen tazminat davasında kullanılmak üzereKütükçü 8344 ada, 13 parsel hakkında bilgi ve belgeistenildiği; Antalya Kepez Belediyesi Emlak ve İstimlakMüdürlüğünün 18.4.2013 gün ve 3925sayılı yazısıyla; parselin bulunduğu alanın1/1000 ölçekli imar planda İlköğretim Alanıolarak planlandığı; dava konusu parselin, BelediyeEncümeninin 19.1.1993 tarih ve 356 sayılı kararıyla uygunbulunan imar uygulaması ile ortak katılım parseli olarakoluştuğu; uygulamanın yapıldığı dönemdeyasal DOP zayiat oranı maksimum %35 iken, uygulama % 32,641’lik DOP(Düzenleme Ortaklık Payı) oranı hesaplandığıve uygulandığı, dolayısıyla o dönemde okulalanları da şimdiki olduğu gibi DOP oranındankarşılanmış olsa zayiatın %’35’inaltında yapılmasının mümküngörüldüğü, dava konusu parselin OKO olarakoluşturulmasının tamamıyla yönetmelik ve mevzuatgereği olduğu; Okullar Milli Eğitim Bakanlığınabağlı olduğundan Belediyelerin okul alanlarınıkamulaştırmak gibi yetkilerinin bulunmadığı; Kamuİdarelerinin yetkileri dahilindeki yerleri kamulaştırırkenDanıştay 6.Dairesinin 10.12.2002 tarih, 2002/4906 Esas, 2002/5794Karar sayılı ilamı ile ödenek ve program dahilindeyapabilecekleri yönünde karara bağlandığı,davacılarının Belediyelerine yaptıkları her hangi biruzlaşma taleplerine de rastlanılmadığınınbelirtildiği; diğer yandan Antalya Valiliği İl MilliEğitim Müdürlüğünün 25.4.2014 gün ve1675171 sayılı yazısı ile, Varsak Mahallesi 8344 ada13 parsel sayılı taşınmazın uygulama imarplanında ortaokul yeri olarak gösterildiğinin tespitedildiği, yazı ekinde gönderilen uyduçıktısından da anlaşılacağıüzere söz konusu taşınmazın üzerinde Kurumlarınaait Halil Akyüz İlkokulunun bulunduğu ve Bakanlıkhizmetlerinde kullanıldığının belirtildiği anlaşılmıştır.
Belediyelerin 3194 sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18.maddesinin verdiği yetki ile arazi ve arsalar üzerinde imarplanlarının hazırlanması ve yürürlüğekonulması, arazi ve arsa düzenlemesi gibi faaliyetlerikapsamında yaptıkları imar planlarından kaynaklananişlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayanan iradeaçıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyiciişlemler olduğu bu yönü ile de idari eylem ve işlemlerdenkaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargı yerlerindeçözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır. Buna karşılık, Belediyece,Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul veyöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleriyapılmaksızın, dava konusu taşınmaza fiilen el atılmasıkarşısında, idarenin bu eyleminin kamulaştırmasızel atma niteliğini taşıdığıaçıktır.
İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğukamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeyegöre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, suşebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim, yukarıda belirtilen genel kabul doğrultusundakiYargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11.2.1959günlü, E:1958/17, K:1959/15 sayılı kararının III.bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde ammeteşekkülü İstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdinmalını elinden almış olması sebebiyle kanunsuz birharekette bulunmuş durumdadır. Ve bu bakımdan dava Medeni Kanunhükümlerine giren mülkiyete tecavüzün önlenmesiveya haksız fiil neticesinde meydana gelen zararın tazminidavasıdır. Ve bu bakımdan adliye mahkemesinin vazifesiiçindedir.” görüşüne yer verilmiştir.
Bu durumda, idarenin dava konusu taşınmazakamulaştırmasız el atmasından doğan zararıntazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere ilişkinözel hukuk hükümlerine göre görüm ve çözümü, adli yargı yerinin görevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınınbaşvurusunun kabulü ile Antalya 1.İdare Mahkemesinin görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanın görümve çözümünde ADLİ YARGININ görevliolduğuna, bu nedenle Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Antalya1.İdare Mahkemesi’nin 30.6.2014 gün ve E:2014/445sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 26.1.2015 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Üye
Eyüp Sabri
BAYDAR
Üye
Mehmet Ali
DURAN
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Ayhan
AKARSU
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Mehmet
AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy