T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 908
KARAR NO : 2015 / 1
KARAR TR : 26.1.2015
ÖZET: Davacı ile davalı Belediye arasında Kentsel Dönüşüm Projesi çerçevesinde imzalanan arsa karşılığı kat yapımı sözleşmesinde; arsa üzerinde bulunan gecekonduya takdir edilen bedelin, Mamak Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı arasında "Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkin hazırlanan 14.8.2012 tarihli protokol ve Mamak Belediye Meclisinin 2.7.2012 tarih, 386 sayılı kararına aykırı olarak eksik kıymet biçildiği ve takdir edilen bedelin tamamının ödenmemesi nedeniyle, eksik tesis bedelinin ödenmesi istemine ilişkin olarak açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı :İ.Ö.
Vekilleri :Av. F.T., Av. U.T.
Davalılar : 1-AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. U.E.
2-Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. F.E.
OL A Y : Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin maliki bulunduğu, Ankara İli, Mamak İlçesi,Altıağaç Mh. 39790 ada 1 parselin 180/7397 (180 m²) hissesinin, Mamak Altıağaç-Karaağaç-HüseyingaziMahalleleri Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamında kaldığını; müvekkilinin imar parselliarsası üzerinde, Hüseyingazi Mah. 200/2.Sk. No:12 kapınumaralı mesken olarak kullandığı tesisi, muhtelif cins veyaşta ağaçlarının bulunduğunu; 5393Sayılı Belediye Kanununun 73.maddesine dayalı olarakBüyükşehir Belediyesi tarafından kentseldönüşüm alanı olarak ilan edilen bölgedekikamulaştırma ve imar işlemlerinin, BüyükşehirBelediyesi ile Mamak Belediyesi tarafından ortaklaşayürütülmekte olduğunu; Belediye Encümeninin04.09.2012 tarih ve 1564/1847 sayılı kararı ile KaymakamlıkMakamınca kamu yararı kararı alınmasına kararverildiğini ve 06.09.2012 tarih ve 2031207868 sayılı yazıile Kaymakamlık Makamınca kamu yararı kararıalınmış olduğunu; anılan kararlarçerçevesinde kentsel dönüşüm alanınagiren taşınmaz ile ilgili olarak uzlaşma ve dolayısıile daire karşılığı sözleşme yapmaniyetlerinin bulunmadığını; tarafların uzlaşmasağlayamadığını, süreklilik arz eden fiili vehukuki el atma sebebi ile kamulaştırmasız el atmanınunsurlarının oluştuğunu; 5393 SayılıYasanın 73/8.fıkrasında yer alan, “Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilirler” hükmü doğrultusundamüvekkilinin dava açma hakkının doğduğunu ifadeederek; fazlaya ilişkin hak ve alacakları saklı kalmakkaydı ile şimdilik; Ankara İli, Mamak İlçesi,Altıağaç Mh. 39790 ada 1 parseldeki 180/7397 (180 m²) arsa vasfındaki taşınmaz, arsa üzerindeki tesis veağaçlar için 10.000,00 TL kamulaştırmasız elatma tazminatının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziile birlikte davalılardan tahsiline; kamulaştırma bedelikarşılığında, taşınmaz mülkiyetinindavalılara devrine karar verilmesi istemiyle, adli yargıyerinde dava açmıştır.
DavalıMamak Belediye Başkanlığı vekili, süresiiçerisinde, davanın idari yargının görevalanına girdiğini öne sürerek görev itirazındabulunmuştur.
Ankara 8.Asliye Hukuk Mahkemesi: 9.4.2014 gün ve E:2013/518sayı ile, davalı Mamak Belediye Başkanlığıvekilinin görev itirazının reddine karar vermiştir.
DavalılardanMamak Belediye Başkanlığı vekilince süresiiçinde verilen dilekçe ile, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyasınınonaylı örneği ile birlikte DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
DanıştayBaşsavcısı: “…5393 sayılı BelediyeKanunu'nun "Kentsel dönüşüm ve gelişimalanı" başlıklı 73. maddesinde;Büyükşehir belediye ve mücavir alansınırları içinde kentsel dönüşüm vegelişim projesi alanı ilan etmeye büyükşehirbelediyelerinin yetkili olduğu, Büyükşehir belediyemeclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerinin kendisınırları içinde kentsel dönüşüm vegelişim projelerini uygulayabileceği, Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyelerinin yetkili olduğu,kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındabulunan yapıların boşaltılması, yıkımıve kamulaştırılmasında anlaşma yolunun esasolduğu, kentsel dönüşüm ve gelişim projealanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına AykırıYapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılıİmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi HakkındaKanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerle anlaşmalarıhalinde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanındahaklarının verileceği, 2981 sayılı Kanunkapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaçbedellerinin verileceği veya belediye imkanlarıölçüsünde kentsel dönüşüm vegelişim proje alanı dışında arsa veya konutsatışı yapılabileceği, bu kapsamda bulunanlara TopluKonut İdaresi Başkanlığı ile işbirliğiyapılmak suretiyle konut satışı dayapılabileceği, enkaz ve ağaç bedellerinin arsa veyakonut bedellerinden mahsup edileceği, kentsel dönüşümve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkullerile belediyelerin anlaşma sağladığı veyakamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindekiinşaatların tamamının belediyeler tarafındanyapılacağı veya yaptırılacağı, belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18. maddesine göre ayrı ada ve parselde imarhakkı verilmemiş olanların kamulaştırmasız elatma davası açabilecekleri, belediyenin, kentseldönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazların değerlerinitespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkiliolduğu; bu Kanunun konusu ile ilgili hususlarda BaşbakanlıkToplu Konut İdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarlaverilen yetkilerin saklı olduğu hükümleri yeralmıştır.
2985sayılı Toplu Konut Kanunu'nun "İskan SahalarınınTespiti, Kamulaştırma Ve Kadastro" başlıklı 4.maddesinde; "Başkanlık, gecekondu dönüşümprojesi uygulayacağı alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsave arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenenalanlarda çevre ve imar bütünlüğünübozmayacak şekilde her tür ve ölçekteki planlar ile imarplanlarını yapmaya, yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Buplanlar; büyükşehir belediye sınırlarıiçerisinde kalan alanlar için büyükşehir belediyemeclisi tarafından, il ve ilçe belediye sınırlarıile mücavir alanları içerisinde kalan alanlar içinilgili belediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerdeilgili valilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğeintikal ettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynenveya değiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valiliktarafından üç ay içerisinde onaylanmayan planlarBaşkanlık tarafından re'sen onaylanır. Belediyeler, valilikveya Başkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilanve itiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılıİmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumlan tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re'sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlıkkanundaki görevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapılarıkamulaştırmaya yetkilidir. Başkanlık tarafından yapılacakkamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesinin ikincifıkrasındaki iskân projelerinin gerçekleştirilmesiamaçlı kamulaştırma sayılır."hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacının paydaşı olduğutaşınmazın bulunduğu yerde Mamak Belediyesi ileBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığıarasında 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu, 775 sayılıGecekondu Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu, 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu, 3194 sayılı İmar Kanunuhükümleri çerçevesinde"Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkinolarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolünimzalandığı, protokol gereği anılan bölgeninBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca775 sayılı Kanun uyarınca Gecekondu Önleme Bölgesiolarak ilan edildiği, 19.03.2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlananBakanlar Kurulu kararıyla proje alanında kalantaşınmazların Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı tarafından acelekamulaştırılmasına karar verildiği, anılanprotokol gereği kamulaştırma işlemlerinin davalı MamakBelediyesince yürütüldüğü, dava konusutaşınmazın söz konusu proje kapsamındakaldığı ve kamulaştırma işlemlerinin devamettiği; dava dilekçesinde, Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi alanında kalan taşınmazakamulaştırılması el atıldığındanbahisle zararın tazmini ve taşınmazın mülkiyetinindavalı idareye devrinin istenildiğianlaşılmıştır.
Uygulamave öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, "idari işlem";herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızıngerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgilihareketsizlikleri de, "idari eylem" olaraktanımlanmaktadır.
İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımısırasında kişilere verdiği zararların tazmini istemiyleaçılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapanİdari Yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Bubilgiler karşısında; davanın, davacınınpaydaşı olduğu taşınmaza, Yargıtay Hukuk GenelKurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 sayılıkararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi kapsamındakalması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilenkısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyleaçıldığı sonucunaulaşılmıştır.
Davadilekçesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında,mülkiyet hakkına getirildiği söylenenkısıtlamanın, taşınmazın malikiyönünden zarar doğurucu sonuçlarınınolabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya dasonuçlar, bir idari işlem olan Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesindeki taşınmaza yönelikbelirlemeden, bu projede öngörülen kamulaştırmaişlemlerinin zamanında yapamamasından; başka anlatımlada, idari işlemlerden ve davalı Mamak Belediyesi ileBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığıtarafından söz konusu proje gereği yapılması gerekenkamulaştırmalar konusundaki hareketsizlik şeklinde ortayaçıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
Bubakımdan, hukuka uygunluklarının denetimi ve zarar doğurucusonuçlarının giderilmesi idari yargının görevalanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzenindeoluşturdukları etki ve sonuçların, "hukuki elatma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgilitazminat taleplerinin Adli Yargı yerlerinde açılacak tazminatdavalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,davanın, davacıya ait taşınmazakamulaştırmasız el atıldığından bahislezararın tazmini istemine ilişkin kısmının, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylemve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"hükmü gereğince İdari Yargı yerindegörülmesi gerekmektedir.
Nitekim,11.06.2013 günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan 6487 sayılı Kanun'un 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'nun Geçici 6'ncı maddesindedeğişiklik yapan 21'inci maddesinde "Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyleveya ilgili kanunların uygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanantaşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda davaaçılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, ilgili kanununuygulanması suretiyle proje kapsamında kalması sebebiylemülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanantazminat davalarının görüm veçözümünde İdari Yargı yerinin görevliolduğu öngörülmüş bulunmaktadır.
Açıklanannedenle, davanın, davacıya ait taşınmazakamulaştırmasız el atıldığından bahislezararın tazmininin yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemineilişkin kısmı yönünden 2247 sayılı Kanun'un10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına vedosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine” kararvermiştir.
Başkanlıkça, 2247 sayılı Yasa’nın13. maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısı’nın da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı: “Davadosyasının incelenmesinde; davacının paydaşıolduğu taşınmazın bulunduğu yerde davalılardanMamak Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı arasında 2985 sayılı Toplu KonutKanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu, 5393 sayılı BelediyeKanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 3194 sayılıİmar Kanunu hükümleri çerçevesinde, kentseldönüşüm ve konut edindirme amacıyla"Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkinolarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolünimzalandığı, Mamak Belediye Meclisinin 02.07.2012günlü, 386 sayılı kararıyla UygulamaYönetmeliğinin hazırlandığı, protokol gereğianılan bölgenin Başbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığınca 775 sayılı Kanun uyarıncaGecekondu Önleme Bölgesi olarak ilan edildiği, bölgedekamulaştırma yapılabilmesi amacıyla Mamak BelediyeEncümeni kararı ile kamu yararı kararı alınarak kaymakamlıkçaonaylandığı, bu kapsamda bölgede anlaşma yapılanarsa sahiplerinin gecekondu ve eklentilerinin yıkılmayabaşladığı, bölgede terk ve yıkımlarnedeniyle belediye hizmetlerinin kesildiği ve metruk bir halaldığı, davacının kentsel dönüşümkapsamında anlaşmaya varamaması nedeniyle, bölgede bulunantaşınmazından faydalanmasının olanaksız halegeldiği, davalı idarenin bu hali ile kamulaştırmasızel attığını ileri sürerek, taşınmazındeğerinin ödenmesini ve tapu kaydının idareye devrini davaettiği anlaşılmaktadır.
Davacı, kentsel dönüşüm alanında kalangecekondusu nedeniyle davalı idare ile anlaşmasağlayamadığını, ancak bölgedeki yıkımve hafriyat çalışması nedeniyle kendisine aittaşınmazdan yararlanmasının olanaksız hale gelmesinedeniyle idarenin eylemimi kamulaştırmasız el atma olarakdeğerlendirerek tazminat talep etmektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun kentseldönüşüm ve gelişim alanına ilişkin 73.maddesinde: “ Belediye, kentin gelişimine uygun olarak eskiyen kentkısımlarını yeniden inşa ve restore etmek; konutalanları, sanayi ve ticaret alanları, teknoloji parkları vesosyal donatılar oluşturmak, deprem riskine karşı tedbirleralmak veya kentin tarihî ve kültürel dokusunu korumakamacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleriuygulayabilir. Kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinekonu olacak alanlar, meclis üye tam sayısının saltçoğunluğunun kararı ile ilân edilir.
Kentsel dönüşüm ve gelişim projealanlarında yıkılarak yeniden yapılacak münferityapılarda ilgili resim ve harçların dörtte birialınır. Bir yerin kentsel dönüşüm ve
gelişimproje alanı olarak ilân edilebilmesi için; o yerin belediyeveya mücavir alan sınırları içerisindebulunması ve en az ellibin metrekare olması şarttır.
Kentsel dönüşüm ve gelişim projealanlarında bulunan yapıların boşaltılması,yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşmayolu esastır. Kentsel dönüşüm ve gelişim projesikapsamında bulunan mülk sahipleri tarafındanaçılacak davalar, mahkemelerde önceliklegörüşülür ve karara bağlanır.”hükmü yer almaktadır.
Anayasa'nın 125/son madde ve fıkrasında, idarenin kendieylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü bulunduğu kurala bağlanmış; 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunun 2/1-b maddesigereğince idari eylem ve işlemlerden dolayı zararauğrayanlar tarafından açılan tam yargıdavaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
Uyuşmazlık, davalı idarenin 5393 sayılıYasa’nın 73. maddesinde yer alan düzenleme gereğincehazırladığı Kentsel Dönüşüm veGelişim Projesinin uygulanması sırasında sözleşmeyapmayan davacının gördüğünü iddiaettiği zarardan kaynaklanmaktadır.
Davalı idarenin yetkili organının kamugücünü kullanarak, res’en ve tek taraflı olarak tesisettiği işlem nedeniyle uğranıldığı ilerisürülen zarardan kaynaklandığından; söz konusuzararın tazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılıKanun’un 2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel haklan doğrudan zarar görenlertarafından açılan tam yargı davaları kapsamındaidari yargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir.
Bu nedenle DanıştayBaşsavcılığının 2247 sayılıYasa’nın 10. maddesi gereğince yapmış olduğubaşvurunun kabulü ile Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/518esas sayılı görevlilik kararınınkaldırılmasına karar verilmesi gerekmektedir.”şeklinde yazılı düşünce vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane Topuz, MehmetAli DURAN, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıylayapılan 26.1.2015 günlü toplantısında:
l-İLKİNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; davalılardanMamak Belediye Başkanlığı vekilinin anılanYasanın 10/2 maddesinde öngörülen yönteme uygun olarakyaptığı görev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilen süre içinde başvuruda bulunmasıüzerine Danıştay Başsavcısı’nca,davanın, davacıya ait taşınmazınakamulaştırmasız el atıldığından bahisle zararıntazmininin yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkinkısmı yönünden 2247 sayılı Kanun’un 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim İsmail SARI’nın,davanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Uğurtan ALTUN ile Danıştay SavcısıYakup BAL’ın davada idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,davacının maliki bulunduğu parsel üzerindeki mesken veağaçlarının, MamakAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi MahalleleriKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamında kaldığından bahisle; söz konusu tesis veağaçlara karşılık, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 10.000 TLkamulaştırmasız el atma tazminatının faiziyle birliktetahsili istemiyle açılmıştır.
03.07.2005tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentseldönüşüm ve gelişim alanı”başlıklı 73. maddesinde; “(Değişik:17/6/2010–5998/1 md.) Belediye, belediye meclisi kararıyla; konutalanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknolojiparkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve hertürlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kentkısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentintarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskinekarşı tedbirler almak amacıyla kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Biralanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanıolarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardanbirinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bualanın belediye veya mücavir alan sınırlarıiçerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamununmülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesive uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi veÇevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifiüzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarınıntakdiri münhasıran belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5hektardan az olmamak kaydı ile proje alanı ile ilişkili birdenfazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentsel dönüşümve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondusahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkanları ölçüsünde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip olduklarıinşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerinekatılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaatruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su,doğalgaz ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, busınırlar içindeki gayrimenkullerin tapukütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzeretapu sicil müdürlüğüne, paftasındagösterilmek üzere kadastro müdürlüğünebildirilir. Söz konusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelendeğişiklikler belediyeye bildirilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır. (İptal ikinci ,üçüncü, dördüncü cümleler: AnayasaMahkemesi’nin 18/10/2012 tarihli ve E.: 2010/82, K.:2012/159sayılı Kararı ile)
Belediye,kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedellerimahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına blokeedilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları yapılabilir. Cephe değişikliğiyapılacak binalarda telif hakkı sahibi proje müelliflerine talepetmeleri hâlinde, değiştirilecek cephe veya cephelerin behermetrekaresi için bir günlük net asgari ücrettutarını geçmemek üzere telif hakkı ödenir.Büyükşehir belediye meclisince uygun görülmesihâlinde, büyükşehir belediyesi içindeki ilçebelediyeleri kendi sınırları içinde bu fıkradabelirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
(Ek fıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Bina cephelerindedeğişiklik ve yenileme ile özel aydınlatma ve çevretanzimi çalışmaları için yapılmasıgereken iş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsapayı çoğunluğu ile verecekleri karara göreyapılır.
(Ek fıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehirbelediyelerince, kentsel dönüşüm ve gelişim alanıilan edilen alanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenilemealanı ilan edilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine görekamu kurum ve kuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir.
BuKanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konutİdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilenyetkiler saklıdır.” hükmü yer almış; bu Kanunun işaret ettiği 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun" İskan sahalarının tespiti, kamulaştırma vekadastro " başlıklı 4. maddesinde; " (Değişik:5/5/2004 – 5162/2 md.)
(Değişikbirinci fıkra: 24/7/2008-5793/7 md.) Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konutiskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar;büyükşehir belediye sınırları içerisindekalan alanlar için büyükşehir belediye meclisitarafından, il ve ilçe belediye sınırları ilemücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgilibelediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgilivalilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğe intikalettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılı İmarKanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumları tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re’sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlık kanundaki görevleri çerçevesindegerçek ve tüzel kişilere ait arazi ve arsaları vebunların içerisinde veya üzerinde bulunan her türlüeklenti ve yapıları kamulaştırmaya yetkilidir.Başkanlık tarafından yapılacak kamulaştırmalar,4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki iskânprojelerinin gerçekleştirilmesi amaçlıkamulaştırma sayılır.” hükmüne yerverilmiştir.
Dosya kapsamında yapılan incelemede; Mamak Belediyesi, Emlak veİstimlak Müdürlüğü’nün yazı veeklerinden; davacının hissedarı olduğu 39790 ada 1 parselve dava konusu gecekondunun Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi kapsamında kaldığı,Belediye ile TOKİ arasında 14.08.2012 tarihinde imzalanan protokolçerçevesinde 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu, 775sayılı Gecekondu Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu ve 2942sayılı Kamulaştırma Kanunu ile 3194 sayılıİmar Kanunun hükümleri çerçevesinde BelediyeMeclisinin kararı ile uygulama yönetmeliğininhazırlandığı, 04.09.2012 tarihinde BelediyeEncümeninin aldığı kamu yararı kararınınardından Kaymakamlıkça da bu kararınonaylandığı, Belediye ile TOKİ arasında imzalananprotokol gereği Toplu Konut İdaresince bahse konu alanın 775sayılı Gecekondu önleme bölgesi ilan edildiği, 19.03.2013tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlar Kurulu kararıyla projealanında kalan taşınmazların Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı tarafından acelekamulaştırılmasına karar verildiği, anılanprotokol gereği kamulaştırma işlemlerinin davalı MamakBelediyesince yürütüldüğünün bildirildiğianlaşılmıştır.
Davacı vekili tarafından, müvekkilinintaşınmazının, Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi alanında kaldığı,idarece taşınmaza takdir edilen tesis bedelinin davacıya eksiködendiği iddia edilerek alacak davasıaçıldığı; DanıştayBaşsavcısı tarafından, davanın, 2981 sayılıYasa ve Kentsel Dönüşüm ve Gelişim alanlarınailişkin mevzuat hükümleri uyarıncaçözümlenmesi gerekçesiyle olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıgörülmüştür.
İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğukamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeyegöre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, suşebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi, bakım veonarımı sırasında kişilere verdiğizararların tazmini istemiyle açılacak davalarıngörüm ve çözümünde, idari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlartarafından açılacak tam yargı davalarıkapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerlerigörevli bulunmaktadır.
Anayasanın 125'inci maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin1'inci fıkrasının (b) bendinde, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları ihlal edilenler tarafındanaçılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasındasayılmıştır.
Bu durumda; davalı Mamak Belediyesi ile Başbakanlık TopluKonut İdaresi Başkanlığı arasında 2985sayılı Toplu Konut Kanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu,5393 sayılı Belediye Kanunu, 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu, 3194 sayılı İmar Kanunuhükümleri çerçevesinde "Ankara İli, Mamakİlçesi, Anayurt ve Gülseren Mahalleleri Kentsel Yenileme veGecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkin olarakhazırlanan 10.08.2010 tarihli protokolün imzalandığı,Mamak Belediye Meclisince Uygulama Yönetmeliğinin hazırlandığı,protokol gereği anılan bölgenin Başbakanlık TopluKonut İdaresi Başkanlığınca 775 sayılı Kanunuyarınca Gecekondu Önleme Bölgesi olarak ilan edildiği,bölgede kamulaştırma yapılabilmesi amacıyla MamakBelediye Encümeni kararı ile kamu yararı kararıalınarak Kaymakamlıkça onaylandığı, davacıile arsa ve tesis karşılığı konut sözleşmesiimzalandığı, sözleşme gereği davacınınyapısı için hesaplanan enkaz bedelinin davacıya tahsisedilen konuta isabet eden paya karşılık gelen miktardandüşüldükten sonra davacının ödemesi gerekenmiktarın belirlendiği, bu arada 19.3.2013 tarihli Resmi Gazete'deyayımlanan Bakanlar Kurulu kararıyla proje alanında kalantaşınmazların Toplu Konut İdaresi Başkanlığıtarafından acele kamulaştırılmasına kararverildiği, anılan protokol gereği kamulaştırmaişlemlerinin davalı Mamak Belediyesinceyürütüldüğü, dava konusutaşınmazın söz konusu proje kapsamındakaldığı ve kamulaştırılmasına kararverildiği; dava konusu uyuşmazlığın,davacının yapısına karşılık kıymettakdir komisyonu raporu ile saptanan bedelin eksik takdir edildiği vetakdir edilen bedelin de tamamının ödenmemesi nedeniyle bakiyekalan miktardan kaynaklandığı dikkatealındığında; davanın, 2577 sayılı Kanun'un2/1-b maddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafındanaçılan tam yargı davaları kapsamında idariyargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir.
Belirtilen nedenlerle, DanıştayBaşsavcısı’nın, davanın, davacıya aittaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle zararın tazmininin yasal faiziile birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmıyönünden, başvurusunun kabulü ile davalı MamakBelediye Başkanlığı vekilinin görevitirazının reddine ilişkin Ankara 8.Asliye HukukMahkemesi’nce verilen kararın kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanınçözümünde İDARİ YARGININ görevliolduğuna, bu nedenle DanıştayBaşsavcısı’nın davanın, davacıya aittaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle zararın tazmininin yasal faiziile birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmıyönünden, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı MamakBelediye Başkanlığı vekilinin GÖREVİTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN Ankara 8.AsliyeHukuk Mahkemesince verilen 9.4.2014 gün ve E:2013/518 sayılıKARARIN KALDIRILMASINA, 26.1.2015 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Üye
Eyüp Sabri
BAYDAR
Üye
Mehmet Ali
DURAN
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Ayhan
AKARSU
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Mehmet
AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy