T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 801
KARAR NO : 2014 / 955
KARAR TR : 17.11.2014
ÖZET : Davacının maliki bulunduğu parsel üzerindeki mesken, eklentiler ve ağaçlarının, Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi kapsamında kaldığından bahisle; söz konusu tesis ve ağaçlara karşılık, kamulaştırmasız el atma tazminatı ödenmesi istemiyle açtığı davanın, taşınmaza hali hazırda fiilen el atılmadığı gözetildiğinde, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :H.Ü.
Vekili : Av. F.T.
Davalılar : 1-Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı
Vekili : Av.M. U.
2-MamakBelediye Başkanlığı
Vekili : Av. S. B.
O L A Y : Davacı vekili davadilekçesinde, müvekkilinin maliki bulunduğu, Ankaraİli, Mamak İlçesi, Altıağaç Mh. 39813 ada 1parselin 49/2061 m² hissesinin, MamakAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi MahalleleriKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamında kaldığını; müvekkilinin imar parselliarsası üzerinde, mesken olarak kullandığı tesisi,muhtelif cins ve yaşta ağaçlarının bulunduğunu;5393 Sayılı Belediye Kanununun 73.maddesine dayalı olarakBüyükşehir Belediyesi tarafından kentseldönüşüm alanı olarak ilan edilen bölgedekikamulaştırma ve imar işlemlerinin, BüyükşehirBelediyesi ile Mamak Belediyesi tarafından ortaklaşayürütülmekte olduğunu; Belediye Encümeninin 04.09.2012tarih ve 1564/1847 sayılı kararı ile KaymakamlıkMakamınca kamu yararı kararı alınmasına kararverildiğini ve 06.09.2012 tarih ve 2031207868 sayılı yazıile Kaymakamlık Makamınca kamu yararı kararıalınmış olduğunu; anılan kararlarçerçevesinde kentsel dönüşüm alanınagiren taşınmaz ile ilgili olarak uzlaşma ve dolayısıile daire karşılığı sözleşme yapmaniyetlerinin bulunmadığını; buna karşın aradangeçen zaman içerisinde, KamulaştırmaYasasının 10. ve 27.maddeleri çerçevesinde birişlem de yapılmadığını; taraflarınuzlaşma sağlayamadığını, süreklilik arz edenfiili durum sebebiyle kamulaştırmasız el atmanınunsurlarının oluştuğunu; 5393 SayılıYasanın 73/8.fıkrasında yer alan, “Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilirler” hükmü doğrultusundamüvekkilinin dava açma hakkının doğduğunu ifadeederek; fazlaya ilişkin hak ve alacakları saklı kalmakkaydı ile şimdilik; Ankara İli, Mamak İlçesiAltıağaç Mh. 39813 Ada 1 parseldeki arsa vasfındakitaşınmaz, arsa üzerindeki mesken vasıflı tesis,eklentiler ve ağaçlar için 10.000,00 TLkamulaştırmasız el atma tazminatının dava tarihindenitibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsiline; kamulaştırmabedeli karşılığında, taşınmazmülkiyetinin davalılara devrine karar verilmesi istemiyle, adliyargı yerinde dava açmıştır.
Davalıİdarelerin vekilleri süresi içerisinde, davanın idariyargının görev alanına girdiğini öne sürerekgörev itirazında bulunmuşlardır.
ANKARA 14.ASLİYEHUKUK MAHKEMESİ: 16.4.2014 gün ve E:2013/508 sayı ile; görevitirazının reddine karar vermiştir.
Davalı Mamak BelediyeBaşkanlığı vekillerinin süresi içinde verilendilekçeler ile, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunmalarıüzerine dilekçeler, dava dosyasının onaylıörneği ile birlikte DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAYBAŞSAVCISI; aynen, “5393 sayılı Belediye Kanunu’nun“Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı”başlıklı 73. maddesinde; "Belediye, belediye meclisikararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaretalanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyonalanları ve her türlü sosyal donatı alanlarıoluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşave restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veyadeprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Biralanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanıolarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardanbirinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bualanın belediye veya mücavir alan sınırlarıiçerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamununmülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesive uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi veÇevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifiüzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarınıntakdiri münhasıran belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5hektardan az olmamak kaydı ile proje alanı ile ilişkili birdenfazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondusahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkanları ölçüsünde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip olduklarıinşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerinekatılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaatruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su,doğalgaz ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, busınırlar içindeki gayrimenkullerin tapukütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzeretapu sicil müdürlüğüne, paftasında gösterilmeküzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Sözkonusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişikliklerbelediyeye bildirilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır.
Belediye, kentseldönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olan taşınmazlardoğrudan kamulaştırılarak bedelleri mahkemece tayin edilenbankaya belli olacak hak sahipleri adına bloke edilir. Belediye kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulama alanındabulunan taşınmazların kamulaştırılmasısırasında veraset ilamı çıkarmaya veya tapudakikayıt malikine göre işlem yapmaya yetkilidir.
Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediye bütçesindenkarşılanmak kaydıyla kentin uygun görülenalanlarında bina cephelerinde değişiklik ve yenileme ileözel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları yapılabilir. Cephedeğişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibiproje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecekcephe veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük netasgari ücret tutarını geçmemek üzere telifhakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygungörülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesiiçindeki ilçe belediyeleri kendi sınırlarıiçinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
Bina cephelerindedeğişiklik ve yenileme ile özel aydınlatma ve çevretanzimi çalışmaIarı için yapılmasıgereken iş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsapayı çoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
Büyükşehirbelediyelerince, kentsel dönüşüm ve gelişim alanıilan edilen alanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenilemealanı ilan edilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine görekamu kurum ve kuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir.
Bu Kanunun konusu ileilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkilersaklıdır.” hükmü yer almaktadır.
2985sayılı Toplu Konut Kanunu'nun "İskan SahalarınınTespiti, Kamulaştırma Ve Kadastro" başlıklı 4.maddesinde; "Başkanlık, gecekondu dönüşümprojesi uygulayacağı alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsave arazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenenalanlarda çevre ve imar bütünlüğünübozmayacak şekilde her tür ve ölçekteki planlar ile imarplanlarını yapmaya, yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Buplanlar; büyükşehir belediye sınırlarıiçerisinde kalan alanlar için büyükşehir belediyemeclisi tarafından, il ve ilçe belediye sınırlarıile mücavir alanları içerisinde kalan alanlar içinilgili belediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerdeilgili valilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğeintikal ettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynenveya değiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valiliktarafından üç ay içerisinde onaylanmayan planlarBaşkanlık tarafından re'sen onaylanır. Belediyeler, valilikveya Başkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilanve itiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılıİmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumlan tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re'sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlıkkanundaki görevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapılarıkamulaştırmaya yetkilidir. Başkanlık tarafındanyapılacak kamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesininikinci fıkrasındaki iskân projeleriningerçekleştirilmesi amaçlı kamulaştırmasayılır." hükmüne yer verilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacının hissedarı olduğutaşınmazın bulunduğu yerde davalılardan MamakBelediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı arasında 2985 sayılı Toplu KonutKanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu, 5393 sayılı BelediyeKanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 3194sayılı İmar Kanunu hükümleri çerçevesinde"Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkinolarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolünimzalandığı, protokol gereği anılan bölgeninBaşbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığınca 775 sayılı Kanun uyarıncaGecekondu Önleme Bölgesi olarak ilan edildiği, 19.3.2013 tarihliResmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu kararıyla projealanında kalan taşınmazların Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı tarafından acelekamulaştırılmasına karar verildiği, anılan protokolgereği kamulaştırma işlemlerinin davalı MamakBelediyesince yürütüldüğü, dava konusu taşınmazınsöz konusu proje kapsamında kaldığı vekamulaştırma işlemlerinin devam ettiği; davadilekçesinde, Kentsel Yenileme ve Gecekondu DönüşümProjesi alanında kalan taşınmazakamulaştırılmasız el atıldığındanbahisle 10.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi vetaşınmazın mülkiyetinin davalı idarelere devrininistenildiği anlaşılmıştır.
Uygulama veöğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, "idari işlem";herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızıngerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgilihareketsizlikleri de, "idari eylem" olarak tanımlanmaktadır.
İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapanİdari Yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Bu bilgilerkarşısında; davanın, davacınıntaşınmazının, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun15.12.2010 günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 sayılıkararında "hukuki el atma" olarak nitelendirilen, KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi kapsamındakalması sebebiyle mülkiyet hakkına getirilenkısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığısonucuna ulaşılmıştır.
Dava dilekçesindeve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkınagetirildiği söylenen kısıtlamanın,taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucusonuçlarının olabileceğinde kuşku yoktur. Ancak busonuç ya da sonuçların, bir idari işlem olan KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesindekitaşınmaza yönelik belirlemeden, bu projedeöngörülen acele kamulaştırma işlemlerininzamanında yapılmamasından; başka anlatımla da, idariişlemlerden ve davalı Mamak Belediyesi ile BaşbakanlıkToplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafındansöz konusu proje gereği yapılması gerekenkamulaştırmalar konusundaki hareketsizlik şeklinde ortayaçıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
Bu bakımdan, hukukauygunluklarının denetimi ve zarar doğurucusonuçlarının giderilmesi idari yargının görevalanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzenindeoluşturdukları etki ve sonuçların, "hukuki elatma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgilitazminat taleplerinin Adli Yargı yerlerinde açılacak tazminatdavalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla,davanın, davacının hissedarı olduğutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmının,2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'ncimaddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları," hükmü gereğince İdariYargı yerinde görülmesi gerekmektedir
Nitekim, 11.06.2013günlü, 28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487sayılı Kanun'un 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu'nun geçici 6'ncı maddesinde değişiklik yapan21'inci maddesinde "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere veresmi kurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunlarınuygulanmasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlarhakkında, 03.05.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunundaöngörülen idari başvuru ve işlemlertamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir."hükmüne yer verilmek suretiyle "hukuki el atma" olaraknitelendirilen, imar planındaki belirleme sebebiyle mülkiyethakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminatdavalarının görüm ve çözümündeİdari Yargı yerinin görevli olduğununöngörülmüş bulunmaktadır.” demek suretiyle, davanın, davacının hissedarı olduğutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmıyönünden 2247 sayılı Kanun'un 10'uncu maddesiuyarınca, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ,Alaittin Ali ÖĞÜŞ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 17.11.2014 günlütoplantısında;
l-İLK İNCELEME: Dosyaüzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; Davalı İdarelerinvekillerinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptıkları görev itirazlarınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde Mamak BelediyeBaşkanlığına başvuruda bulunulması üzerineDanıştay Başsavcısı’nca, davanın,davacıya ait taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığındanbahisle 10.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesiistemine ilişkin kısmı ve davalı Mamak BelediyeBaşkanlığı yönünden 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesineoybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKARPEHLİVAN’ın, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile DanıştaySavcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının malikibulunduğu parsel üzerindeki mesken, eklentiler veağaçlarının, MamakAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi MahalleleriKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamında kaldığından bahisle; söz konusu tesis veağaçlara karşılık, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 10.000,00 TLkamulaştırmasız el atma tazminatının faiziyle birliktetahsili istemiyle açılmıştır.
03.07.2005 tarih ve 5393sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentsel dönüşümve gelişim alanı” başlıklı 73. maddesinde;
“(Değişik: 17/6/2010-5998/1 md.)
Belediye,belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları,ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları,rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatıalanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarınıyeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültüreldokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almakamacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleriuygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm vegelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıdasayılan hususlardan birinin veya bir kaçınıngerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alansınırları içerisinde bulunması şarttır.Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerdekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilanedilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenintalebi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığınınteklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarınıntakdiri münhasıran belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5hektardan az olmamak kaydı ile proje alanı ile ilişkili birdenfazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondusahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkanları ölçüsünde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip olduklarıinşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerinekatılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaatruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su,doğalgaz ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, busınırlar içindeki gayrimenkullerin tapukütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzeretapu sicil müdürlüğüne, paftasındagösterilmek üzere kadastro müdürlüğünebildirilir. Söz konusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelendeğişiklikler belediyeye bildirilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır. (İptal ikinci ,üçüncü, dördüncü cümleler: AnayasaMahkemesi’nin 18/10/2012 tarihli ve E.: 2010/82, K.:2012/159sayılı Kararı ile)
Belediye,kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılat paylaşımınıesas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedellerimahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına blokeedilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları yapılabilir. Cephedeğişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibiproje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecekcephe veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük netasgari ücret tutarını geçmemek üzere telifhakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygungörülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesiiçindeki ilçe belediyeleri kendi sınırlarıiçinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
(Ek fıkra:16/5/2012-6306/17 md.) Bina cephelerinde değişiklik ve yenileme ileözel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları için yapılması gerekeniş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payıçoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
(Ek fıkra:16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehir belediyelerince, kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen alanlar ile5366 sayılı Kanuna göre yenileme alanı ilan edilenalanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine göre kamu kurum vekuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir.
BuKanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konutİdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilenyetkiler saklıdır.” hükmü yer almış; bu Kanunun işaret ettiği 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun" İskan sahalarının tespiti, kamulaştırma vekadastro " başlıklı 4. maddesinde; "(Değişik: 5/5/2004 – 5162/2 md.)
(Değişikbirinci fıkra: 24/7/2008-5793/7 md.) Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konutiskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar;büyükşehir belediye sınırları içerisindekalan alanlar için büyükşehir belediye meclisitarafından, il ve ilçe belediye sınırları ilemücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgilibelediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgilivalilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğe intikalettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılı İmarKanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumları tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re’sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlıkkanundaki görevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapıları kamulaştırmayayetkilidir. Başkanlık tarafından yapılacakkamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesinin ikincifıkrasındaki iskân projelerinin gerçekleştirilmesiamaçlı kamulaştırma sayılır.”hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlık konusunailişkin olarak dava dosyasında bulunan cevap dilekçelerinde; Belediyelerininsınırlarında bulunanAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi mahallelerinde,imarlaşmanın çeşitli sebeplerlegerçekleşmemesi ve mevcut yapılaşmanın sağlıklıolamaması nedeniyle Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi uygulanmasına karar verilmişolduğu; davacının hissedarı olduğu gecekondununda Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi kapsamındakaldığı; Belediyeleri ve T.C. Başbakanlık Toplu Konutİdaresi Başkanlığı arasında, 2985sayılı Toplu Konut Kanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu,5393 sayılı Belediye Kanunu, 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu, 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleriçerçevesinde Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazimahalleleri Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesineilişkin olarak hazırlanan 14/08/2012 tarihli protokolünimzalandığı ve Belediye Meclisinin kararıyla UygulamaYönetmeliği hazırlandığı; Protokol gereği bubölgenin T.C. Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca775 sayılı Kanun uyarınca Gecekondu Önleme Bölgesiolarak ilan edildiği; bu doğrultuda, anılan bölgedekamulaştırma yapılabilmesi için Belediye Encümeninin04/09/2012 tarihli ve 1564/1847 sayılı kararıyla kamuyararı kararı alınmış olduğu, bu kararın KaymakamlıkMakamının 06/09/2012 tarihli kararıylaonaylandığı; 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun27nci maddesi uyarınca Bakanlar Kurulunun 11/02/2013 tarihli kararıile anılan bölgede bulunan taşınmazların acelekamulaştırılmasına karar verilmiş olduğu,19/03/2013 tarihli ve 28592 sayılı Resmi Gazetedeyayımlandığı; Kamulaştırma Kanununun 7nci vedevamı maddelerinde kadastro geçmiş ve henüz kadastrosuyapılmamış yerlerde kamulaştırılacaktaşınmazın sınırlarının ve mülkiyetininkime ait olduğunun tespitinin yapılacağına ilişkinhususların düzenlendiği; Kamulaştırmayı yapanidarenin, kamu yararı kararı verdikten ve taşınmazla sahibinitespit ettikten sonra tapu siciline şerh verilmesini taşınmazmalın kayıtlı bulunduğu tapu idaresinebildireceği; bildirim tarihinden itibaren tapu idaresinin,taşınmaz malın maliki değiştiği takdirde,mülkiyette veya mülkiyetten gayri ayni haklarda ortayaçıkacak değişiklikleri kamulaştırmayıyapan idareye bildirmek zorunda olduğu; konulan bu şerhin,taşınmazın tasarrufuna engel olacak nitelikte bir şerh olmadığı;Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm alanı olarakilan edilen alanda bulunan hak sahipleri ile sözleşmeler imzalanmayabaşlanıldığından şahıslarıuzlaşmaya davet etmek için tebligatlar gönderildiği,Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm alanında kalan gecekondusahipleri ile uzlaşma görüşmelerinin devam ettiği; davakonusu gecekondu ve taşınmazın da Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm alanında kalmakta olduğu ancak, sözkonusu taşınmazın mülkiyeti ve tasarruf yetkisi halendavacının uhdesinde bulunduğundan, davacının tasarrufyetkisinin kısıtlanmamış olduğu, mülkiyetleilgili de herhangi bir kısıtlamanın söz konusu olmadığı; dava konusu taşınmaza İdarelerinin herhangi bir hukuki yada fiili el atmasının söz konusu olmadığısavunulmuştur.
Davacı vekilidilekçelerinde, anlaşma yapan hak sahipleriningecekondularının yıkılması, yollarda hafriyatbaşlaması, mahalledeki Harman Yolu İlköğretim Okulu,marketler ve kahvehanelerin kapatılmasının fiili el atmaolduğunu; Dikmen Vadisi projesi sebebi ile ortaya çıkaniçtihatlar doğrultusunda, mahallede yaşamolanağının ortadan kalkmış olmasının fiiliel atma sayıldığının açıkolduğu; nitekim yaşam koşullarının ortadankalkması sebebi ile müvekkilinin, evinde yaşayamaz hale geldiğini;19.03.2013 tarih ve 28592 Sayılı Resmi Gazetede ilan edilen acelekamulaştırma kararına rağmen, anlaşma yapmaya zorlamakiçin davalı tarafça acele kamulaştırma kararıdoğrultusunda bir işlem yapılmadığının daaçık olduğunu; davalı vekilinin, fiili el atmabulunmadığına ilişkin beyanlarının yerinde olmadığınıiddia etmiştir.
Mahkemelerinceyapılan keşif sonucu hazırlanan bilirkişi raporunda, yapılankeşif, büro ve arazi çalışması neticesinde;Dava konusu olan Mamak İlçesi Altıağaç Mahallesi39813 Ada 1 parselin içinde kalan ve davaya konu olan gecekonduözelliğindeki ve muhtesatların etrafındaki çoğuyapının yıkıldığı bazıgecekonduların enkazının kaldırıldığı,bazılarını ise kaldırılmadığı bazıevlerin terk edildiği bazı yolların kullanılmaz durumdaolduğu ve bu bölgenin harap ve kullanılmaz durumdabulunduğu, belediye hizmetlerinin yapılamadığı veyıkılmayan gecekondularda da çağdaş yaşamşartlarının ortadan kalktığı, çok azkomşu olabilecek birkaç evin kaldığı, yakınçevresinde herhangi bir imarlı yapınınbulunmadığı bildirilmiş, keşif sırasındadavacıya ait bina ve eklerinin mevcut olduğu, halen ikametedildiği, davacının taşınmazına fiilen elatılmadığı, taşınmazın yakınçevresinde bulunan bir çok yapınınyıkıldığı, bazı yapılarınenkazının kaldırıldığı,yıkımı yapılan bazı yapılarınenkazının zeminde mevcut olup kaldırılmadığıgörülmüş, davaya konu taşınmazın yakınçevresinde yeni yapılaşma (bina/yapı)gözlenmemiş, konut kullanımlı yıkımıyapılan bir çok yapının yanı sıra davaya konutaşınmaza çok yakın mesafede olan veyıkılmış bulunan bir yapının Harmanyoluİ.Ö.O olduğu tespit edilmiştir.
Somut olay vebilirkişi raporlarının birlikte irdelenmesinden; dava konusutaşınmaz üzerinde pek çok hissedara aitçeşitli yapılar bulunduğu, bunlardan birkısmının yıkıldığı ancak davacıyaait mesken vasıflı tesis, eklentiler ve ağaçların hali hazırda yerinde durduğu tespit edilmekle, davacınıntaşınmazına fiilen el atılmadığı sonucunaulaşılmıştır.
Davacı vekilitarafından, müvekkilinin taşınmazının, Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi alanındakaldığı, taşınmazakamulaştırılmasız el atıldığındanbahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmakkaydıyla, şimdilik 10.000,00 TL tazminatın yasal faiziylebirlikte ödenmesi ve taşınmazın mülkiyetinindavalılara devri istemiyle dava açılmış; DanıştayBaşsavcısı tarafından, davanın, davacıya aittaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle 10.000,00 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmıyönünden olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığıgörülmüştür.
İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idariyargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Anayasanın 125'incimaddesinin son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerindendoğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmış; 2577 sayılı idari Yargılama UsulüKanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde,idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlaledilenler tarafından açılan tam yargı davaları,idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Bu durumda; davalılardanMamak Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı arasında 2985 sayılı Toplu KonutKanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu, 5393 sayılı BelediyeKanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 3194sayılı İmar Kanunu hükümleriçerçevesinde"Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkinolarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolün imzalandığı,protokol gereği anılan bölgenin Başbakanlık TopluKonut İdaresi Başkanlığınca 775 sayılı Kanunuyarınca Gecekondu Önleme Bölgesi olarak ilan edildiği, 19.3.2013tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu kararıyla projealanında kalan taşınmazların Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı tarafından acelekamulaştırılmasına karar verildiği, anılanprotokol gereği kamulaştırma işlemlerinin davalı MamakBelediyesince yürütüldüğü, dava konusutaşınmazın söz konusu proje kapsamındakaldığı ve kamulaştırma işlemlerinin devamettiği; dava konusu uyuşmazlığın da, idarelerinyetkili organlarının kamu gücünü kullanarak, res'en vetek taraflı olarak tesis ettiği işlem/veya işlemlernedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zarardankaynaklandığı; davacı vekili tarafından da, buişlemlerden doğan zararın tazmininin istenildiğigözetildiğinde; davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-bmaddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan zarar görenler tarafındanaçılan tam yargı davaları kapsamında idariyargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir.
Belirtilen nedenlerle,Danıştay Başsavcısı’nın başvurusununkabulü ile davalı Mamak Belediye Başkanlığı vekilleriningörev itirazlarının Ankara 14.Asliye Hukuk Mahkemesi’ncereddine ilişkin kararın, tazminata ilişkin kısımyönünden kaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ :Davanın çözümünde İDARİ YARGININgörevli olduğuna, bu nedenle DanıştayBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalılardan Mamak BelediyeBaşkanlığıvekilinin GÖREV İTİRAZININ REDDİNEİLİŞKİN Ankara 14. Asliye Hukuk Mahkemesinin 16.4.2014gün ve E:2013/508 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA, 17.11.2014gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Eyüp Sabri
BAYDAR
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Ayhan
AKARSU
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Mehmet
AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy