T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 985
KARAR NO : 2014 / 1029
KARAR TR : 17.11.2014
ÖZET : Trafik kazası sonucu uğranılan zararın, kazanın oluşumunda kusur ve sorumluluğu bulunduğundan bahisle, davalı idarece tazmin edilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :E. Ö.
Vekili :Av.Z. K.
Davalı : Ulaştırma Bakanlığı (KarayollarıGenel Müdürlüğüne izafeten) Karayolları
Elazığ 8. Bölge Müdürlüğü
Vekilleri : Av. D. A., Av.K. Ş.
O L A Y : Davacı vekili, davadilekçesinde; müvekkilinin, 02/06/2002 tarihinde Malatya -Elazığ istikametinde 23 HU 346 plakalı Honda CBR 600F markamotoru ile yaklaşık 65-70 km hızla ilerlerken, Malatya -İspendere yol ayrımında 5539 Sayılı KarayollarıGenel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanun'un 15. Maddesinde belirtildiği şekliyle karayollarına aitolan karayolunda daha önceden oluşmuş ancak ilgili kurumunihmali dolayısıyla kapatılmamış olan çukurdolayısıyla kaza yaptığını, motorunda maddi hasarve piyasa değerinde kayıp oluştuğunu; müvekkilinin,olay yerinde önce görevli jandarma ekibine rapor tutturduğunu,akabinde de Malatya 2. Sulh Hukuk Mahkemesinden, kazanın ve oluşanzararının tespitini yaptırdığını;yapılan bu tespit ile müvekkilinin, aleyhine oluşan zararınkurumun kusuru oranında karşılanarak, zararınıngiderilmesini 03/07/2012 tarihli dilekçe ile ilgili kurumdanistediğini ancak ilgili kurumun 11/07/2012 tarihli cevapyazısında bu talebe olumsuz yanıt verdiğini ifade ederek;oluşan maddi zararın ve motorda oluşan değerkaybının ve zararın tespiti nedeniyle Malatya 2. Sulh HukukMahkemesinde açılan Tespit davası için yapılanmahkeme masraflarının yine davalı kurumcakarşılanması istemiyle 3.9.2012 tarihinde idari yargıyerinde dava açmıştır.
ELAZIĞ 1.İDAREMAHKEMESİ: 7.3.2013 gün ve E:2012/1752, K:2013/182 sayı ile,2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 19/01/2011günlü Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğegiren 6099 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değişik 110.maddesinde "işleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamukuruluşları olan araçların sebebiyet verdiğizararlara ilişkin olanları dahil, bu Kanundan doğan sorumlulukdavaları, adli yargıda görülür. Zarar göreninkamu görevlisi olması, bu fıkra hükmününuygulanmasını önlemez. Hemzemin geçitte meydana gelentren-trafik kazaların da bu Kanun hükümleri uygulanır. / Motorluaraç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkindavalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yer mahkemesindede açılabilir"', Geçici 21.maddesinde ise; "BuKanunun 110 uncu maddesinin birinci fıkrasının göreveilişkin hükmü, yürürlüğe girdiğitarihten önce idari yargıda ve Askeri Yüksek idare Mahkemesindeaçılmış bulunan davalara uygulanmaz" denildiği;diğer taraftan; Anayasa Mahkemesinin 08/12/2011 gün ve E:2011/124,K:2011/160 sayı ile; "2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu'nun 110. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun'dandoğan sorumluluk davalarının adli yargıdagörüleceği öngörülmektedir, itirazbaşvurusunda bulunan mahkeme ise idare mahkemesi olup davaya bakmaktagörevli ve yetkili mahkeme değildir. Başvurunun Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddi gerekir" kararınavardığı; Uyuşmazlıkta da; seyir halinde iken yolkusuru nedeniyle oluştuğu ileri sürülen maddi hasarlıtrafik kazasından kaynaklı zararın tazmini istemiylebakılmakta olan davanın açıldığıgörülmekte olup; oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; dolayısıyla meydana gelen zararın tazmini istemiyleaçılan bu davanın da yer yönünden yetkili adliyargı mahkemesinde çözümlenmesi gerektiği sonucunavarıldığı; nitekim, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin04.06.2012 tarihli, E.2012/107, K.2012/134 sayılı; 04.06.2012tarihli, E.2012/101, K.2012/133 sayılı ve 05.11.2012 tarihli,E.2012/144, K.2012/224 sayılı kararlarının da bu yöndebulunduğu gerekçesiyle; davanın, 2577 sayılıKanun'un 15-1/a maddesi uyarınca, görev yönünden reddinekarar vermiş; yapılan itiraz Malatya Bölge İdare Mahkemesinin24.6.2013 gün ve E:2013/984, K:2013/890 sayılı kararıyla reddedilerekkarar onanmış, karar düzeltme istemi de 5.11.2013 gün veE:2013/1605, K:2013/1425 sayılı kararla reddedilmiş vegörevsizlik kararı kesinleşmiştir.
Davacı şirket vekili bu kez,aynı istemle 13.2.2014 tarihinde adli yargı yerinde davaaçmıştır.
MALATYA 3.ASLİYE HUKUKMAHKEMESİ: 10.6.2014 gün ve E:2014/120, K:2014/592 sayıile, 2918 SK'nun 110. maddesindeki düzenlemenin idareye aitaraçların karıştığı kazalarıkapsadığı, maddedeki düzenlemenin idarenin hizmetkusurundan kaynaklanan zararları kapsamadığı, dava konusuolayda davalı idareye ait herhangi bir aracınkarıştığı bir kazanın bulunmadığı,bilakis idarenin hizmet kusurundan ötürü yoldaki çukurunsebebiyet verdiği bir zararın söz konusu olduğu; her nekadar idarenin meydana gelen zarardan sorumlu olduğundan bahisle tazminattalebiyle mahkemelerine dava açılmış ise de,Yargıtay 4. HD'nin 16/09/2013 tarih ve 2013/12522-14309 E,Ksayılı ve yine Yargıtay 17. HD'nin 16/04/2013 tarih ve2013/1061-5600 E,K 13/05/2013 tarih 2013/5258-6874 E,K sayılı ve06/05/2013 tarih 2013/5060-6385 E,K sayılı içtihatlarındabelirtildiği üzere iddianın ileri sürülüşbiçimi bakımından zararın kaynağınınidarenin aracının karıştığı kazaolmayıp idarenin hizmet kusurundan kaynaklandığı, idareninhizmet kusurundan kaynaklanan davaların ise 2577 sayılı kanungereğince idari yargı yerinde görülmesinin icap ettiğigerekçesiyle; açılan davada yargı yolu caizolmadığından, HMK'nun 114/1-d ve 115/2 maddeleri gereğincedavanın usulden reddine, karar kesinleştiğinde yargı yoluuyuşmazlığının giderilmesi için dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi Başkanlığına gönderilmesine kararvermiş; karar kesinleşmiş ve Mahkememizegönderilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE:Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün,Serdar ÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ,Alaittin Ali ÖĞÜŞ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 17.11.2014 günlütoplantısında;
l-İLK İNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesindeki “Adli, idari, askeri yargımercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlikkararı üzerine kendine gelen bir davayı incelemeye başlayanveya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararıveren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işinincelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değinerteler.” hükmüne göre, adli yargı yeri, davaya bakmagörevinin daha önce görevsizlik kararı veren idariyargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar iledoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurmaolanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvurukararının, görev konusunda UyuşmazlıkMahkemesi’nce karar verilmesine değin işin incelenmesininertelenmesi hususunu da ihtiva etmesi gerekir.
Yasakoyucu, 14. maddeye göre hukuk alanındaolumsuz görev uyuşmazlığı doğması halindeher iki yargı merciince işten el çekilmiş olduğundanbaşvurma iradesini davanın taraflarına bırakmışiken, bu yönteme nazaran daha kısa zamanda çözümeulaşılmasını amaçladığı 19. maddeile, daha önce görevsizlik kararı veren yargı merciindensonra davayı inceleyen yargı merciine, işten el çekmedendoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurmaolanağını tanımıştır.
Olayda, adli yargı yerince,öncelikle görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununlayetinilmemiş ve görevli merciin belirtilmesi için re’senUyuşmazlık Mahkemesi’ne başvurulmasına da kararverilmiştir.
Bu haliyle, her nekadar 2247 sayılı Yasa’da öngörülen yöntemeuymamakta ise de, davanın taraflarınca başvurudabulunulmadığı gözetilerek, Asliye Hukuk Mahkemesi’ncere’sen yapılan başvurunun 2247 sayılıYasa’nın 19. maddesi kapsamında olduğununkabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesi’nin önünegelmiş bulunan görev uyuşmazlığınınçözüme kavuşturulması, gerek dava ekonomisinegerekse Uyuşmazlık Mahkemesi’nin kuruluş amacına uygunolacağından, görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı MehmetAli GÜMÜŞ’ün davada adli yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, trafik kazası sonucuuğranılan maddi zararın, kazanın oluşumunda sorumluolduğundan bahisle, idarece tazmin edilmesi isteminden ibarettir.
2918 sayılı KarayollarıTrafik Kanununun 1. maddesinde, Kanunun amacının karayollarındacan ve mal güvenliği yönünden trafik düzeninisağlayacak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konulardaalınacak önlemleri belirlemek olduğu; “Kapsam”başlıklı 2. maddesinde, bu Kanunun trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleribunların uygulamasını ve denetlenmesini ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışmausulleri ile diğer hükümleri kapsadığı ve bukanunun karayollarında uygulanacağı belirtilmiş; aynıKanunun, “Karayolları GenelMüdürlüğünün görev ve yetkileri”başlıklı 7. maddesinde; “ Karayolları GenelMüdürlüğünün bu Kanunla ilgili görev veyetkileri şunlardır:
a) Yapım ve bakımdansorumlu olduğu karayollarında can ve mal güvenliğiyönünden gerekli düzenleme ve işaretlemeleri yaparakönlemleri almak ve aldırmak,
b) Tüm karayollarındakiişaretleme standartlarını tespit etmek, yayınlamak vekontrol etmek,
c) (Mülga: 17/10/1996 - 4199/47md.)
d) Trafik ve araçtekniğine ait görüş bildirmek, karayolugüvenliğini ilgilendiren konulardaki projeleri incelemek veonaylamak,
e) Yapım ve bakımındansorumlu olduğu karayollarında, İçişleriBakanlığının uygun görüşü alınmaksuretiyle, yönetmelikte belirlenen hız sınırlarınınüstünde veya altında hız sınırlarıbelirlemek ve işaretlemek,
f) Trafik kazalarınınoluş nedenlerine göre verileri hazırlamak vekarayollarında, gerekli önleyici teknik tedbirleri almak veya aldırmak, (1)
g) Yapım ve bakımındansorumlu olduğu karayollarında trafik güvenliğiniilgilendiren kavşak, durak yeri, aydınlatma, yol dışıpark yerleri ve benzeri tesisleri yapmak, yaptırmak veya diğerkuruluşlarca hazırlanan projeleri tetkik ve uygun olanlarıtasdik etmek,
h) Yetkili birimlerce veya trafikzabıtasınca tespit edilen trafik kaza analizi sonucu, altyapı veyolun fiziki yapısı ile işaretlemeye dayalı kaza sebeplerigöz önünde bulundurularak önerilen gerekli önlemlerialmak veya aldırmak,
i) (Mülga: 3/5/2006 –5495/4 md.)
j) (Değişik: 17/10/1996 -4199/5 md.) Trafik zabıtasınıngörev ve yetkileri saklı kalmak üzere Bu Kanunun13,14,16,17,18,47/a ve 65 inci maddeleri hükümlerine aykırıhareket edenler hakkında suç veya ceza tutanağıdüzenlemek; 47 nci maddenin (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen kuralihlallerinin tespiti halinde, durumu bir tutanakla belirlemek ve gerekliişlemin yapılması için en yakın trafikkuruluşuna teslim etmek,
k) Bu Kanunla ve bu Kanuna göreçıkarılmış olan yönetmeliklerle verilendiğer görevleri yapmaktır.
(Son fıkra Mülga : 28/3/1985- 3176/16 md.)” hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan 2918 sayılıYasanın 19.1.2011 günlü Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe giren 6099 sayılı Yasanın 14.maddesiyle değişik 110. maddesinde “İşleteni veyasahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olanaraçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkinolanları dahil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adliyargıda görülür. Zarar görenin kamu görevlisiolması, bu fıkra hükmünün uygulanmasınıönlemez. Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazalarındada bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorlu araç kazalarındandolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar,sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir”; Geçici 21. maddesinde de“Bu Kanunun 110 uncu maddesinin birinci fıkrasınıngöreve ilişkin hükmü, yürürlüğegirdiği tarihten önce idari yargıda ve Askeri Yüksekİdare Mahkemesinde açılmış bulunan davalarauygulanmaz” denilmiştir.
Dava dosyasınınincelenmesinden; davacının, 2.6.2012 tarihinde 23 HU 346 plakalıaracı ile seyir halindeyken karayolunda bulunan çukuradüşmesi sonucu maddi hasarlı trafik kazasıoluştuğu, olayın idarenin yol bakım hizmetini yerinegetirmemesinden kaynaklandığı ileri sürülerek toplam2.369,75.-TL tazminatın ödenmesi istemiyle davaaçıldığı anlaşılmaktadır.
2918 sayılı Kanunun 110 uncumaddesinin birinci fıkrasının iptali istemiyle Bursa 3.AsliyeHukuk Mahkemesi ve Batman 2.Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itirazbaşvuruları üzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, şugerekçesi ile anılan kuralı Anayasaya aykırıgörmemiş ve iptal istemini oy birliğiyle reddetmiştir: “…Anayasa Mahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı, özelhukuk alanına giren konularda adli yargı görevli olacaktır.Bu durumda, idari yargının görev alanına giren biruyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanan sorumlulukların,özel hukuk alanına girdiği konusunda bir tartışmabulunmamaktadır. İdare tarafından kamu gücündenkaynaklanan bir yetkinin kullanılması söz konusuolmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynı seyirçizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risk üretenaraçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur. Açıklanannedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 2.,125. ve 155.maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddigerekir…” (Any. Mah.nin 26.12.2013 tarih ve E.2013/68, K.2013/165sayılı kararı; R.G. 27.3.2014, Sayı: 28954, s.136-147.)
Anayasa’nın 158 incimaddesinin son fıkrasında “ Diğer mahkemelerle, AnayasaMahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında, AnayasaMahkemesi’nin kararı esas alınır.” denilmektedir.Anayasa Mahkemesi’nin yukarıda gerekçesine yer verilenkararı, yasa koyucunun idari yargının görevine giren birkonuyu adli yargının görevine verebileceğine,dolayısıyla 2918 sayılı Kanunun 110 uncu maddesinin birincifıkrası ile öngörülen, bu Kanun’dan doğantüm sorumluluk davalarının adli yargıda görülmesidüzenlemesinin Anayasa’ya aykırı bulunmadığınadair olup, esas itibariyle görev konusunda verilmiş bir karardırve Anayasa’nın 158 inci maddesi uyarınca, başta Mahkememizolmak üzere diğer yargı organları bakımından dauyulması zorunlu bir karar mesabesindedir.
Bu durumda, 2918 sayılıYasanın 19.1.2011 tarihinde yürürlüğe giren 110.maddesi ile Anayasa Mahkemesi’nin işaret edilen kararıgözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesininkarayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanunun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile, çalışma usullerinikapsadığı, dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle,davanın görüm ve çözümünde adli yargıyeri görevli olduğundan, Malatya 3.Asliye Hukuk Mahkemesinceyapılan başvurunun reddi ile aynı Mahkemece ayrıca verilengörevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir. S O N U Ç : Davanın görüm veçözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Malatya 3.Asliye Hukuk Mahkemesinin BAŞVURUSUNUNREDDİ ile, aynı Mahkemece ayrıca verilen 10.6.2014 gün veE:2014/120, K:2014/592 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA, 17.11.2014 gününde, Üye Eyüp SabriBAYDAR’ın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLEKESİN OLARAK karar verildi. Başkan Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Eyüp Sabri BAYDAR Üye Alaittin Ali ÖĞÜŞ Üye Ali ÇOLAK Üye Ayhan AKARSU Üye Nurdane TOPUZ Üye Mehmet AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy