T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 804
KARAR NO : 2014 / 836
KARAR TR : 22.9.2014
ÖZET : İdarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasından doğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R
Davacı :M.L.
Vekilleri :Av.M.E. & Av.Ş.Ö.
Davalılar :1.Melikgazi BelediyesiBaşkanlığı
Vekilleri :Av.M.Ü.& Av.Z.S.& Av.T.B.
2.KayseriBüyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekilleri :Av.H.B. & Av.H.Y. &Av.H.İ.Y.& Av.Ü.Ş.
O L A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin Kayseriili Melikgazi ilçesi Tavlusun Mahallesi 11102 ada 18 parselsayılı taşınmazın maliki olduğunu,taşınmazın imar planında yeşil alan/park alanındakaldığını, taşınmazın belirtilen imardurumuna göre taşınmazdan fiilen ve hukuken tasarruf etmeimkanının mümkün olmadığını, davacınınbu şekilde zarara uğradığını belirterek; fazlayailişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıylaşimdilik 15.000,00 TL tazminatın dava tarihinden itibarenişleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerden tahsiline kararverilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
Davacı vekili23.10.2012 tarihli ıslah dilekçesi ile; fazlaya ilişkintalep/ek dava hakları saklı kalmak kaydıyla dava konusutaşınmaza kamulaştırmasız el atma tazminat bedeliolarak dosyada talep ettikleri 15.000,00 TL’lik bedeli ıslahsuretiyle 1.890.480,00 TL daha artırarak talep miktarı toplam1.905.480,00 TL’ye çıkardıklarını, bumiktarın dava tarihi olan 27.01.2012 tarihinden itibaren işleyecekyasal faizi ile davalı idareden alınarak davacıya ödenmesinekarar verilmesini talep etmiştir.
Kayseri 4.AsliyeHukuk Mahkemesi: 20.12.2012 gün ve 2012/66 Esas, 2012/534 Kararsayılı kararında aynen “ Toplanılan delillerinincelenmesi sonunda; Davacının malik olduğu getirtilen tapukaydından anlaşılan davalı taşınmazınkeşif sonrası düzenlenen harita mühendisi MuhammedGÜNGÖR' ün 01 10 2012 tarihli rapor ve krokisinde A harfi ilegösterilen 47,40 m lik kısmına stabilize yol yapmak sureti ilefiili olarak el atıldığı. 1/1000 ölçekli plandabu kısım genişliği 30.00 metreden küçük veilçe belediyesi yetki alanındaki/yol olarak planlandığı.Al (43.87 m2), A2 (68.03 nr) harfi ile gösterilen kısımlarastabilize yol yapmak suretiyle fiili olarak el atıldığı,1/1000 ölçekli planda bu kısımlar büyüklüğü30000 m2 den büyük ve büyükşehir belediyesi yetkialanındaki park alanı olarak planlandığı, A4 (11.92m2) , A5 (224.88 m2) harfi ile gösterilen kısımlar fiili olarakel atılmayan alan olup 1/1000 ölçekli planda bukısımlar genişliği 30.00 metreden küçük veilçe belediyesi yetki alanındaki yol olarakplanlandığı, A3 (11.05 m2) A7 (12711.78 m2), A8 (14.17 m2) , A9(99.40 m2) harfi ile 1/1000 ölçekli planda bu kısımlarbüyüklüğü 30000 m2 den büyük vebüyükşehir belediyesi yetki alanındaki park alanıolarak. AA (69.89 m2) harfi ile gösterilen kısmın fiili olarakel atılmayan alan olup bu alanın 1/1000 ölçeklionanmış imar planı dışındakaldığının bildirildiğianlaşılmıştır. Davalı taşınmazınimar planında bakım ve onarım sorumluluğu davalıKayseri Büyükşehir Belediyesinde olan 30.000.00 m2 denbüyük park olarak ayrıldığı, bu nedenledavalı Melikgazi Belediyesinin bakım ve onarım sorumluluğubulunmadığı ,davalı taşınmaza fiilen ve hukukenel atıldığı sabittir. Bilirkişi heyetincedüzenlenen raporun dosyadaki bilgi ve belgelerle uyumlu karar vermeyeyeterli olduğu anlaşılmakla. araştırılacakbaşkaca hususun kalmadığı kanaatine varılan'aşağıdaki hüküm kurulmuştur.”şeklindeki gerekçesi ile dava konusu taşınmaza fiilen vehukuken el atıldığını belirterek, davanın ve KayseriBüyükşehir Belediyesi Başkanlığıyönünden kabulüne, davalı Melikgazi Belediyesi aleyhineaçılan davanın ise husumetten reddine karar vermiş, karardavalı Kayseri Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Yargıtay18.Hukuk Dairesi: 16.04.2013 gün ve 2013/2810 Esas, 2013/6526 Kararsayılı kararı ile özetle; davacınımülkiyet hakkına getirilen kısıtlamanın, dava konusutaşınmazın genel ve düzenleyici işlem olan imarplanıyla kamu hizmetine özgülenmesinden ve bu plandaöngörülen kamulaştırma işlemlerininzamanında yapılmamasından kaynaklandığını,bu nedenle davanın idari yargının görev alanınagirdiğinden bahisle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun114/1-b ve 115/2 maddeleri uyarınca davanın usulden reddine kararverilmesi gerekirken, yazılı şekilde hükümkurulmasının doğru görülmediğini belirterek,hükmün HUMK nun 428.maddesi gereğince bozulmasına kararvermiş, davacı vekili 01.08.2013 tarihli dilekçesi ile karardüzeltme talebinde bulunmuş, 21.11.2013 tarihli dilekçesi ilekarar düzeltme talebinden feragat etmiştir. Yargıtay 18.HukukDairesi 09.12.2013 gün ve 2013/15658 Esas, 2013/17318 Kararsayılı kararı ile karar düzeltme talebinin feragatnedeniyle reddine karar vermiştir.
Kayseri 4.AsliyeHukuk Mahkemesi: 04.03.2014 gün ve 2014/12 Esas, 2014/46 Kararsayılı kararı ile : “davanın konusunun davalı idarece3194 sayılı Kanun uyarınca kamu gücü kullanılaraktek yanlı irade ile yapılan imar planına göre davacıyaait taşınmazın bedelinin tazminine ilişkinbulunduğunu, imar planı ve buna dayalı imar uygulamasısonucunda uğranılan zararın tazminine yönelik bulunandavanın 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun 2/1-b maddesinde yer alan ‘İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları’kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesigerektiği gerekçesi ile HMK. 114/b, 115/2. maddeleri gereğincedava şartlarından olan yargı yolunun caiz olmaması nedeniile davanın usulden reddine karar vermiş, verilen karar kararaşerh edildiği üzere 05.05.2014 tarihinde kesinleşmiştir.
Davacı vekili bu kez aynı istemle;idari yargı yerinde dava açmıştır.
Kayseri 2.İdare Mahkemesi: 25.06.2014 gün ve 2014/517 Esas sayılıkararı ile; dava konusu taşınmazın 159,30 m² likkısmına stabilize yol yapılmak suretiyle fiilen elatıldığının, adli yargı dosyasındayapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlananraporla anlaşılması karşısında, idarenin davakonusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasındandoğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu gerekçesiyle mahkemeleriningörevine girmeyen ve adli yargı yerince de görevsizlikkararı verilen bu davada, görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin dosyanın 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesiuyarınca Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine kararvermiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, Zehra AylaPERKTAŞ’ın Başkanlığında, Üyeler:Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ, Alaittin AliÖĞÜŞ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 22.9.2014 günlütoplantısında:
l-İLK İNCELEME:
Dosyaüzerinden 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; idari ve adli yargıyerleri arasında 2247 sayılı Yasa’nın 19.maddesindeöngörülen biçimde görevuyuşmazlığı doğduğu, idari yargıdosyasının, son görevsizlik kararını veren mahkemece,adli yargı dosyası da temin edilmek suretiyle UyuşmazlıkMahkemesi’ne gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı MehmetAli GÜMÜŞ’ün adli yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının taşınmazınaimar planında yeşil alan/park alanında kaldığı,taşınmaza fiilen ve hukuken el atıldığı buşekilde davacının zararına yolaçıldığı belirtilerek; fazlaya ilişkintalep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla 15.000,00TL’lik bedeli ıslah suretiyle 1.890.480,00 TL daha artıraraktalep miktarı toplam 1.905.480,00 TL tazminatın dava tarihindenitibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerdentahsiline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Mahkememizce yapılan incelemeneticesinde; davalı Melikgazi BelediyeBaşkanlığı’nın 24.02.2012 gün ve 1542sayılı yazısı ile; dava konusu taşınmazınimar planında park alanı, yol, kısmen onama dışı,kısmen de sosyal tesis alanında kalan kadastro parseli olduğunu,ana arter niteliğinde olmayan yol da ve 30.000 m² den büyükpark alanında kalmakta olup, konut adasına basankısmının bulunmadığı bildirilmiştir. YineKayseri Büyükşehir BelediyesiBaşkanlığı’nın 14.02.2012 gün ve Madde 38.KBB. 0-13-E-25-377-609 sayılı yazı cevabında; davakonusu taşınmazın 01.08.1991 tarihinde onaylanan il 1/1000ölçekli imar planında sosyal tesis alanı, şeritvaripark ve yaya yolu olarak planlandığını, sözkonusu parkın 30.000 m2’den büyük olmasınarağmen bölgesel park niteliğitaşımadığından Kayseri BüyükşehirBelediyesi Başkanlığı’nın görev vesorumluluğunda bulunmadığını belirttiği görülmüştür.
İnşaat MühendisiBilirkişileri Hakan Himmet Barlak, AhmetTürkmençalıkoğlu ve İzamettin Çınar22.10.2012 tarihli raporlarında; dava konusu taşınmazın imarplanında 30.000,00 m² den büyük park, ana arterniteliğinde olmayan yol, sosyal tesis alanı olarakayrılmış olduğunu, kısmen de imar planısınırları dışında kaldığını,dava konusu taşınmaza kısmen ve fiilen el atılmışolduğunu, dava konusu taşınmazın imar planında anaarter niteliğinde olmayan yol olarak ayrılmış yerde kalan284.20 m² lik kısmının, 1/1000 ölçekli uygulamaimar planında 30.000,00 m² dün büyük park olarakayrılmış bölümünün kuzeybitişiğindeki yol olduğu ve bu park ile projebütünlüğü arz ettiği kanaatinevarılmış olduğu belirtilmiştir.
Fen bilirkişisi MuhammedGüngör 01.10.2012 tarihli raporunda;
“ A harfi ile gösterilen47.40 m2’lik kısmına Stabilize yol yapmak sureti ile fiili olarakel atılmıştır. 1/1000 ölçekli Elanda bu Kısım genişliği 30.00m. den küçük ve İlçe Belediyesi yetkialanındaki yol olarak planlanmıştır.
A1 (43.87 m2) , A2 (68.03 m2) harfi ilegösterilen kısımlara Stablize yol yapmak sureti ile . fiiliolarak el atılmıştır. 1/1000 ölçekli Planda bukısımlar büyüklüğü 20000 m2 denBüyük ve Büyükşehir Belediyesi yetki alanındaki Parkalanı olarak planlanmıştır
A4 (11.92 m2) , A5 (224.88 m2) harfi ilegösterilen kısımlar, fiili olarak el atılmayan alanlarolup,1/1000 ölçekli Planda bu kısımlargenişliği 30.00 m.den küçük ve İlçeBelediyesi yetki alanındaki yol olarak planlanmıştır
A3 (11.05 m2) , A7 (12711.78 m2), A8 (14.17 m2), A9 (99.40 m2) harfi ile gösterilen kısımlar, fiili olarak elatılmayan alanlar olup,1/1000 ölçekli Planda bukısımlar büyüklüğü 30000 m2 denBüyük ve Büyükşehir Belediyesi yetki alanındaki Parkalanı olarak planlanmıştır
A6 (69.89 m2), harfi ile gösterilenkısım, fiili olarak el atılmayan alan olup, Bu alan 1/1000ölçekli onanmış İmar planıdışında kalmaktadır.” Şeklindekiaçıklamaları ile, dava konusu taşınmazın birkısmına stabilize yol yapılmak sureti ile müdahaleedildiğini, ekli krokide A harfi ile gösterilen kısmınilçe belediyesinin sorumluluk alanında, A1 ve A2 ile belirtilenkısımların ile Kayseri Büyükşehir BelediyesiBaşkanlığı’nın sorumluluk alanındaolduğunu açıkça belirttiği tespit edilmiştir.
Hal böyle iken dava konusutaşınmazın imar planında “Stabilize Yol”,“Park Alanı” olarak ayrıldığı ve fenbilirkişisi Muhammed Güngör’ün 01.10.2012 tarihliraporuna göre taşınmazın 159,30 m² likkısmına Stabilize Yol yapılmak suretiyle fiilen elatıldığı anlaşılmıştır.
Belediyelerin 3194 sayılıimar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile arazi vearsalar üzerinde imar planlarının hazırlanması veyürürlüğe konulması, arazi ve arsa düzenlemesigibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları imar planlarındankaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayananirade açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyiciişlemler olduğu bu yönü ile de idari eylem veişlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargıyerlerinde çözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır. Buna karşılık, Belediyece,Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul veyöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleriyapılmaksızın, dava konusu taşınmazlardan bir tanesinefiilen el atılması karşısında, idarenin bu eylemininkamulaştırmasız el atma niteliğini taşıdığıaçıktır.
Öte yandan, İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazmini davalarınınise, mülkiyete tecavüzün önlenmesine ve haksızfiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre adli yargıyerinde çözümleneceği, yerleşik yargısaliçtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim, yukarıda belirtilengenel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15sayılı kararının III. bölümünde, “İstimlaksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlak Kanunu’nauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.” görüşüne yerverilmiştir.
İdarenin dava konusu 11102 ada 18Parsel numaralı taşınmaza kamulaştırmasız elatması karşısında, bu taşınmazbakımından el atmadan doğan zararın tazminine yönelikolan davanın, haksız fiillere ilişkin özel hukukhükümlerine göre görüm ve çözümüadli yargı yerinin görevine girmektedir.
Her ne kadarYargıtay 18. Hukuk Dairesi 16.04.2013 gün ve 2013/2810 Esas, 2013/6526Karar sayılı kararında;“Dosyadaki kanıt ve belgelerin incelenmesinde; fenbilirkişisi raporunda dava konusu 11102 ada 18 parsel sayılı13.302,39 m2 yüzölçümlütaşınmazın 159,30 m2'lik kısmına stabilize yolyapılmak suretiyle el atıldığının belirtildiği,imar planında park olarak belirlenen taşınmazın gerikalan bölümüne el atmanın bulunmadığı,stabilize yol olarak el atıldığı belirtilen yerin imarplanında park olarak belirlenen bölümdekaldığı,stabilize yolun Kayseri BüyükşehirBelediyesi Başkanlığı tarafındanyapıldığına dair hiçbir kanıt ve belgeninbulunmadığı,, davalı Kayseri BüyükşehirBelediyesi Başkanlığı tarafından imar planınauygun olarak kısmen fiili el atma durumununbulunmadığı, mahkemece de taşınmazın imarplanında davalı Büyükşehir BelediyesiBaşkanlığının sorumluluğunda olanbüyük park alanında kalması nedeni ile taşınmazıntamamının bedelinin tahsiline karar verildiğianlaşılmıştır.” şeklindeki tespiti ile dava konusu taşınmaza fiilen davalıBüyükşehir Belediyesi Başkanlığıtarafından el atıldığının ispatlanamaması vemahkemece karar verilirken dava konusu taşınmazın Büyükşehir Belediyesi Başkanlığınınsorumluluk anında kalan büyük park alanı olarak nitelenmesinedenleri ile davanın 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu Hükümlerine göre idari yargıdagörülmesi gerektiği belirtilmiş ise de; Yargıtaytarafından yapılan söz konusu tespitlerin görevilişkin değil, davanın esasına ilişkin olduğu,dava konusu taşınmaza fiilen el atıldığınındosya kapsamında aldırılan bilirkişi raporları ilesübuta erdiği, hal böyle iken taşınmazın elatılan kısımlarının hangi davalınınsorumluluk alanında kaldığı ve bu el atmanın kim tarafındanyapıldığı hususlarının adli yargı yerindeesasa ilişkin değerlendirme sırasında elealınması gerektiği sonucuna varılmakla, Yargıtay 18.Hukuk Dairesi’nin belirtilen kararında bozma gerekçeleriMahkememizce yapılan mahkemelerin görevine ilişkin değerlendirmede dikkate alınmamıştır.
Açıklanan nedenlerle, Kayseri2.İdare Mahkemesi’nin başvurusunun kabulü ile Kayseri 4.AsliyeHukuk Mahkemesi’nce verilen görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Kayseri 2.İdareMahkemesi’nin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Kayseri 4.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin04.03.2014 gün ve 2014/12 Esas, 2014/46 Karar sayılı KARARININKALDIRILMASINA, 22.9.2014 gününde OY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Vekili Zehra Ayla PERKTAŞ Üye Eyüp Sabri BAYDAR Üye Alaittin Ali ÖĞÜŞ Üye Ali ÇOLAK Üye Ayhan AKARSU Üye Nurdane TOPUZ Üye Mehmet AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy