T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 811
KARAR NO : 2014 / 839
KARAR TR : 22.9.2014
ÖZET : Davacıların taşınmazı üzerinde konulan kısıtlamanın (hukuki el atmanın) yol açtığı öne sürülen zararın tazmini istemiyle açılan davanın imar planından kaynaklanan tazminat davaları kapsamında, İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :N.Ş.
Vekilleri : Av. F.T. & Av. U.T.
Davalılar : 1-Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı
Vekili : Av.G.A.
2-Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. Ç.E.& Av.S.B.
O L A Y : Davacı vekili davadilekçesinde, müvekkilinin maliki bulunduğu, Ankaraİli, Mamak İlçesi Altıağaç Mh. 39792 Ada 3 Parselin386/9177 (128,66 m²) hissesinin, MamakAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi MahalleleriKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamında kaldığını; müvekkilinin imar parselliarsası üzerinde tesisi ve ağacıbulunmadığını; 5393 Sayılı Belediye Kanunu’nun73.maddesine dayalı olarak Büyükşehir Belediyesitarafından kentsel dönüşüm alanı olarak ilanedilen bölgedeki kamulaştırma ve imar işlemlerinin,Büyükşehir Belediyesi ile Mamak Belediyesi tarafındanortaklaşa yürütülmekte olduğunu; BelediyeEncümeni’nin 04.09.2012 tarih ve 1564/1847 sayılıkararı ile Kaymakamlık Makamınca kamu yararı kararıalınmasına karar verildiğini ve 06.09.2012 tarih ve 2031207868sayılı yazı ile Kaymakamlık Makamınca kamu yararıkararı alınmış olduğunu; anılan kararlarçerçevesinde kentsel dönüşüm alanınagiren taşınmaz ile ilgili olarak uzlaşma ve dolayısıile daire karşılığı sözleşme yapmaniyetlerinin bulunmadığını; buna karşın aradangeçen zaman içerisinde, KamulaştırmaYasasının 10.maddesi çerçevesinde bir işlem de yapılmadığını; tarafların uzlaşma sağlayamadığını, süreklilik arz eden fiili ve hukuki el atma sebebi ilekamulaştırmasız el atmanın unsurlarının oluştuğunu; 5393 Sayılı Yasanın 73/8.fıkrasında yer alan,“Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilanedilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilirler” hükmü doğrultusundamüvekkilinin dava açma hakkının doğduğunu ifadeederek; fazlaya ilişkin hak ve alacakları saklı kalmakkaydı ile şimdilik; Ankara İli, Mamak İlçesiAltıağaç Mh. 39792 ada 3 parseldeki 386/9177 hisseli arsavasfındaki taşınmaz (128,66 m²) ve arsa üzerindekiağaçlar için 10.000,00 TL kamulaştırmasız elatma tazminatının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziile birlikte davalılardan tahsiline; kamulaştırma bedelikarşılığında, taşınmaz mülkiyetinindavalılara devrine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
DavalılardanMamak Belediye Başkanlığı vekili süresi içindeverdiği dilekçe ile davanın idari yargınıngörev alanına girdiğini öne sürerek görevitirazında bulunmuştur.
Ankara 22.Asliye Hukuk Mahkemesi: 09.04.2014 gün ve 2013/509 Esassayılı kararı ile görev itirazının reddine kararvermiştir.
Davalı Mamak Belediye Başkanlığıvekilince süresi içinde verilen dilekçe ile, olumlugörev uyuşmazlığı çıkarılmasıistemiyle başvuruda bulunulması üzerine dilekçe, davadosyasının onaylı örneği ile birlikteDanıştay Başsavcılığı’nagönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; “5393 sayılı BelediyeKanunu'nun "Kentsel dönücüm ve gelişimalanı" ballıklı 73. maddesinde; "Belediye, belediyemeclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaretalanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyonalanları ve her türlü sosyal donatı alanlarıoluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşave restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veyadeprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Biralanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanıolarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardanbirinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bualanın belediye veya mücavir alan sınırlarıiçerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamununmülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesive uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi veÇevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifiüzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır.
Kentsel dönüşüm vegelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerindeyapı olan veya olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması,yapı yükseklik ve yoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektararasında olması, etaplar halinde yapılabilmesihususlarının takdiri münhasıran belediye meclisininyetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile projealanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşümalanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehir belediye vemücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehir belediyeleritarafından yapılacak kentsel dönüşüm vegelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentsel dönüşüm vegelişim proje alanlarında bulunan yapılarınboşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentsel dönüşüm vegelişim alanları içinde yer alan eğitim vesağlık alanları hariç kamuya ait gayrimenkuller harcaesas değer üzerinden belediyelere devredilir. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentsel dönüşüm vegelişim proje alanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu MevzuatınaAykırı Yapılara Uygulanacak Bazı işlemler ve 6785Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin DeğiştirilmesiHakkında Kanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerleanlaşmaları halinde kentsel dönüşüm vegelişim proje alanında hakları verilir. 2981 sayılıKanun kapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaçbedelleri verilir veya belediye imkanları ölçüsündekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir.
Kentsel dönüşüm vegelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkullerile belediyelerin anlaşma sağladığı veyakamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindekiinşaatların tamamı belediyeler tarafından yapılırveya yaptırılır. Belediye ile anlaşma yapmayan veyabelediyece kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkulsahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18inci maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkıverilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atma davasıaçabilir.
Kentsel dönüşüm vegelişim proje alanlarında yapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları,proje ortak gideri sayılır. Belediyelere ait inşaatlarınproje ortak giderleri belediyeler tarafından karşılanır.Kendilerine ayrı ada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ilekamulaştırma dışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahipoldukları inşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortakgiderlerine katılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmedeninşaat ruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izniverilemez; su, doğalgaz ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşüm alanısınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlariçindeki gayrimenkullerin tapu kütüğününbeyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicilmüdürlüğüne, paftasında gösterilmeküzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Sözkonusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişikliklerbelediyeye bildirilir.
Kentsel dönüşüm vegelişim alanı ilan edilen yerlerde; ifraz, tevhit,sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır.
Belediye, kentseldönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentsel dönüşüm vegelişim projelerinin uygulanması sırasında, tapukayıtlarında mülkiyet hanesi açık olan veya aynihakları davalı olan taşınmazlar doğrudan kamulaştırılarakbedelleri mahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adınabloke edilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir.
Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimi çalışmalarıyapılabilir. Cephe değişikliği yapılacak binalardatelif hakkı sahibi proje müelliflerine talep etmeleri hâlinde,değiştirilecek cephe veya cephelerin beher metrekaresi içinbir günlük net asgari ücret tutarını geçmemeküzere telif hakkı ödenir. Büyükşehir belediyemeclisince uygun görülmesi hâlinde, büyükşehirbelediyesi içindeki ilçe belediyeleri kendisınırları içinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleriyapabilir.
Bina cephelerinde değişiklikve yenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları için yapılması gerekeniş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payıçoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
Büyükşehirbelediyelerince, kentsel dönüşüm ve gelişim alanıilan edilen alanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenilemealanı ilan edilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine görekamu kurum ve kuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentsel dönüşüm vegelişim projesi kapsamındaki işler, kamu idareleriyle 75 incimadde çerçevesinde ortak hizmet projeleriaracılığıyla gerçekleştirilebilir.
Bu Kanunun konusu ile ilgilihususlarda Başbakanlık Toplu Konut idaresine 2985 sayılıKanun ve diğer kanunlarla verilen yetkiler saklıdır."hükmü yer almaktadır.
Dosyanın incelenmesinden;davacıya ait taşınmazın bulunduğu yerdedavalılardan Mamak Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konutidaresi Başkanlığı arasında 2985 sayılıToplu Konut Kanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu, 5393sayılı Belediye Kanunu, 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu, 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleriçerçevesinde "Altıağaç-Karaağaç-HüseyingaziKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"neilişkin olarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolünimzalandığı, protokol gereği anılan bölgeninBaşbakanlık Toplu Konut idaresi Başkanlığınca 775sayılı Kanun uyarınca Gecekondu Önleme Bölgesi olarakilan edildiği, 19.3.2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan BakanlarKurulu kararıyla proje alanında kalan taşınmazlarınToplu Konut idaresi Başkanlığı tarafından acelekamulaştırılmasına karar verildiği, anılanprotokol gereği kamulaştırma işlemlerinin davalı MamakBelediyesince yürütüldüğü, dava konusutaşınmazın söz konusu proje kapsamındakaldığı ve kamulaştırma işlemlerinin devamettiği; dava dilekçesinde, Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi alanında kalan taşınmazakamulaştırılmasız el atıldığındanbahisle 10.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi vetaşınmazın mülkiyetinin davalıya devrininistenildiği anlaşılmıştır.
Uygulama ve öğreti'de, kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,"idari işlem"; herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, "idari eylem" olaraktanımlanmaktadır.
idarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol,kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,işletilmesi, bakım ve onarımı sırasındakişilere verdiği zararların tazmini istemiyleaçılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapanİdari Yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Bu bilgiler karşısında;davanın, davacının taşınmazının.Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662K:2010/651 sayılı kararında "hukuki el atma" olaraknitelendirilen, Kentsel Yenileme ve Gecekondu DönüşümProjesi kapsamında kalması sebebiyle mülkiyet hakkınagetirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyleaçıldığı sonucunaulaşılmıştır.
Dava dilekçesinde veYargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkınagetirildiği söylenen kısıtlamanın,taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucusonuçlanın olabileceğinde kuşku yoktur. Ancak busonuç ya da sonuçlar, bir idari işlem olan Kentsel Yenilemeve Gecekondu Dönüşüm Projesindeki taşınmazayönelik belirlemeden, bu projede öngörülen acelekamulaştırma işlemlerinin zamanındayapılmamasından; başka anlatımla da idari işlemlerdenve davalı Mamak Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut idaresi Başkanlığıtarafından söz konusu proje gereği yapılması gerekenkamulaştırmalar konusundaki hareketsizlik şeklinde ortayaçıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
Bu bakımdan, hukukauygunluklarının denetimi ve zarar doğurucu somalarınıngiderilmesi idari yargının görev alanında bulunan idariişlem ve eylemlerin hukuk düdeninde oluşturdukları etki vesonuçların, "hukuki el atma" olarak nitelendirilmesine vebu olumsuz sonuçlarla ilgili tazminat taleplerinin Adli Yargıyerlerinde açılacak tazminat davalarına konu edilmelerinehukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla, davanın,davacıya ait taşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmının,2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'ncimaddesinin l'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları," hükmü gereğince İdariYargı yerinde görülmesi gerekmektedir.
Nitekim, 11.06.2013 günlü, 28674sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılı Kanun'un2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun Geçici6'ncı maddesinde değişiklik yapan 2l'inci maddesinde"Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlaraayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıylatasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985tarihli Ve 3194 sayılı imar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda davaaçılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, imar planındakibelirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadankaynaklanan tazminat davalarının görüm veçözümünde İdari Yargı yerinin görevliolduğu öngörülmüş bulunmaktadır.
SONUÇ: Açıklanannedenle, davanın, davacıya ait taşınmazakamulaştırmasız el atıldığından bahisle10.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemineilişkin kısmı yönünden 2247 sayılı Kanun'un10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına vedosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, durumunanılan Mahkemeye bildirilmesine, 25.06.2014 tarihinde kesin olarak kararverildi.”” demek suretiyle, 2247 sayılı Yasa'nın10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına vedosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderilmesine kararvermiştir.
Başkanlıkça, 2247sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılıdüşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ınBaşkanlığında, Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, AliÇOLAK, Nurdane TOPUZ, Alaittin Ali Öğüş, AyhanAKARSU ve Mehmet AKBULUT’un katılımlarıyla yapılan22.9.2014 günlü toplantısında:
l-İLKİNCELEME:
Dosya üzerinde 2247sayılı Yasa’nın 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre; davalılardan Mamak Belediye Başkanlığıvekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve dahi 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine DanıştayBaşsavcısı’nca, anılan davalı idare vedavanın, davacıya ait taşınmazlarakamulaştırmasız el atıldığından bahislezararın tazmininin yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemineilişkin kısmı yönünden 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı MehmetAli GÜMÜŞ’ün idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının hissedarıbulunduğu 39792 Ada 3 Parselin sayılı taşınmazdakihissesi ile üzerindeki ağaçlarının, MamakAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi MahalleleriKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamında kaldığından bahisle; fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 10.000 TLkamulaştırmasız el atma tazminatının faiziyle birliktetahsili istemiyle açılmıştır.
03.07.2005 tarih ve 5393sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentsel dönüşümve gelişim alanı” başlıklı 73. maddesinde;
“(Değişik: 17/6/2010-5998/1 md.)
Belediye,belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları,ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları,rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatıalanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarınıyeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültüreldokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almakamacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleriuygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm vegelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıdasayılan hususlardan birinin veya bir kaçınıngerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alansınırları içerisinde bulunması şarttır.Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerdekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilanedilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenintalebi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığınınteklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halinde yapılabilmesi hususlarınıntakdiri münhasıran belediye meclisinin yetkisindedir. Toplamı 5hektardan az olmamak kaydı ile proje alanı ile ilişkili birdenfazla yer tek bir dönüşüm alanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunan gayrimenkulsahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondusahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkanları ölçüsünde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip olduklarıinşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerinekatılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaatruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su,doğalgaz ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlariçindeki gayrimenkullerin tapu kütüğününbeyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicilmüdürlüğüne, paftasında gösterilmeküzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Sözkonusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişikliklerbelediyeye bildirilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır. (İptal ikinci ,üçüncü, dördüncü cümleler: AnayasaMahkemesi’nin 18/10/2012 tarihli ve E.: 2010/82, K.:2012/159sayılı Kararı ile)
Belediye,kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedellerimahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına blokeedilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimi çalışmalarıyapılabilir. Cephe değişikliği yapılacak binalardatelif hakkı sahibi proje müelliflerine talep etmeleri hâlinde,değiştirilecek cephe veya cephelerin beher metrekaresi içinbir günlük net asgari ücret tutarını geçmemeküzere telif hakkı ödenir. Büyükşehir belediyemeclisince uygun görülmesi hâlinde, büyükşehirbelediyesi içindeki ilçe belediyeleri kendisınırları içinde bu fıkrada belirtilen iş veişlemleri yapabilir.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları için yapılması gerekeniş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payıçoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehir belediyelerince,kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilenalanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenileme alanı ilanedilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine göre kamu kurum vekuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir.
BuKanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konutİdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilenyetkiler saklıdır.” hükmü yer almış;
BuKanunun işaret ettiği 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun" İskan sahalarının tespiti, kamulaştırma vekadastro " başlıklı 4. maddesinde; "(Değişik: 5/5/2004 – 5162/2 md.)
(Değişikbirinci fıkra: 24/7/2008-5793/7 md.) Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konutiskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya,yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar;büyükşehir belediye sınırları içerisindekalan alanlar için büyükşehir belediye meclisitarafından, il ve ilçe belediye sınırları ilemücavir alanları içerisinde kalan alanlar için ilgilibelediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerde ilgilivalilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğe intikalettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılı İmarKanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumları tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re’sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlık kanundakigörevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisinde veyaüzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapılarıkamulaştırmaya yetkilidir. Başkanlık tarafındanyapılacak kamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesininikinci fıkrasındaki iskân projeleriningerçekleştirilmesi amaçlı kamulaştırmasayılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasında bulunan MamakBelediyesi, İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nün15.09.2012 gün ve 2031207868 sayılı yazısında aynen;“İlçemizsınırları içerisinde bulunan AltıağaçKaraağaç-Hüseyingazi mahallelerinde imarlaşmanınçeşitli sebeplerden dolayı gerçekleşmemesi vemevcut yapılaşmanın sağlıklı olamamasındandolayı üç mahallemizde Kentsel Yenileme (GecekonduDönüşüm) projesi uygulanmasına karar verilmiştir.Bu çerçevede;
İlgi a) de kayıtlıBelediyemiz Meclisince 03.07,2005 tarihli 5393 sayılı BelediyeKanununun 69uncu. maddesinin üçüncü fıkrasıkararı ile 29.09.2005 tarih ve 25951 sayılı Resmi Gazetedeyayımlanarak yürürlüğe giren İçişleriBakanlığı ile Bayındırlık ve iskanBakanlığınca ortaklaşa hazırlanmışBelediyelerin arsa, konut ve işyeri üretimi tahsisi, kiralanmasıve satışına dair genel yönetmelik esaslarına ve AnkaraBüyükşehir Belediye Meclisinin13.09.2010 tarih 2580numaralı yetki devri kararına istinaden hazırlanan MamakBelediye Başkanlığı’nın arsa, konut veişyeri üretimi kiralanması ve satışına dairyönetmelik ile ilgili 04.11.2010 gün ve 726 sayılı kararalınmıştır.
İlgi b de kayıtlı0.03.2010 tarih ve 194 sayılı Belediyemiz Meclis kararı ile kamukurum ve kuruluşları ile yapılacak protokolleri imzalamakiçin Belediye Başkanına yetki verilmiştir.
İlgi c) de kayıtlıUygulama Yönetmeliğinde 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu, 775sayılı Gecekondu kanunu,5393 sayılı Belediye Kanunu ve 2942sayılı kamulaştırma kanunu ile 3194 sayılı imarkanunu ve ilgili yönetmelikler, yürürlükteki mevzuathükümlerine ilaveten Belediye Meclisimizin 04.11.2010 tarih ve 726nolu kararı ile onanarak yürürlüğe giren "Arsa,Konut ve işyeri üretimi, tahsisi, kiralaması ve satışınadair Yönetmelik esas alınmıştır. 02.07.2012 tarih ve386 sayılı Belediye Meclis kararımız ileAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi mahalleleriKentsel Yenileme projesinin amacıyla uygun olarakgerçekleştirilmesine yönelik olarak, proje kapsamındakihak sahipleri ile yapılacak protokol taahhütname, sözleşme,trampa, tahsis, tapu devri, tapu tescili vb. gibi UygulamaYönetmeliğinde yapılan bir takımdeğişiklikler/iyileştirmeler yapılarak Yönetmelikdetayları yeniden düzenlenmiş ve 01.08.2012 tarih ve 443 sayılıkarar Belediyemiz Meclisince alınmıştır.
İlgi d) de kayıtlıprotokol de T.C.Başbakanlık Toplu Konut İdaresi ile BelediyeBaşkanlığımız arasında imzalanan 14.08.2012tarihli Mamak Altıağaç -Karaağaç-Hüseyingazimahalleleri Kentsel Yenileme Gecekondu Dönüşüm J projesineilişkin protokol hazırlanmış ve 2985 sayılı TopluKonut Kanunu , 5393 sayılı Belediye Kanunu ,775 sayılıGecekondu kanunu ve ilgili diğer kanunlar kapsamındaimzalanmıştır.
İlgi e) de kayıtlı04.09.2012 tarih ve 1564/1847 sayılı Belediyemiz Encümenininkararında ilçemiz sınırlan içerisinde bulunanAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi mahallelerindeimarlaşmanın çeşitli sebeplerden dolayıgerçekleşmemesi ve mevcut yapılaşmanınsağlıklı olamamasından dolayı iki mahallemizde KentselYenileme ( Gecekondu Dönüşüm ) projesi uygulanmasınakarar verildiğinden T.C.Başbakanlık Toplu Konut idaresiBaşkanlığı ile BelediyeBaşkanlığımız arasında imzalanan protokol vehazırlanan Uygulama Yönetmeliği Çerçevesindekamulaştırma işlemleri yapılacağından 4650sayılı kanun ile değişiklik yapılan 2942sayılı Kamulaştırma Kanununun 5. ve 6. maddesigereğince kamu yararı kararı alınmasına kararverilmiştir.” denilmek sureti ile dava konusutaşınmazın da bulunduğu alanda KentselDönüşüm Projesinin uygulanmasına karar verildiğive bu kapsamda Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ileprotokol imzalandığı belirtilmiştir.
Davadosyasının incelenmesinden; dosyada mevcut Bilirkişiler İnşaatMühendisi Zerrin Gürkök, Mimar Ayşe Dilek Direskeneli,İnşaat Mühendisi Talat Ertunç, MülkBilirkişileri Nurçin Ünal ve Fatma Akkaya’ya ait 19.03.2014tarih ve 2013/509 dosya nolu raporda; dava konusu parselde halenyıkık vaziyette gecekonduların bulunduğunun, inşaatartıklarının ve molozlarının etraftayığılı olduğunun, 205.sokak üzerindeki marketinkapatılmış olduğunun, dava konusu parsele karşıkomşu durumda Harman Yolu İlk Öğretim Okulu’nunöğretime kapatılmış olduğunun, belediyehizmetlerinin aksatılmış olduğunun ve fiili durumdataşınmaz ve etrafında normal hayat koşullarınınaksadığının tespit edildiği, dava konusutaşınmaza fiilen el atıldığı bildirilmiştir.
Ancakher ne kadar bilirkişiler tarafından dava konusu taşınmazafiilen el atıldığı tespiti yapılmış ise de;söz konusu tespitin dava konusu alanda başka maliklere aittaşınmazların yıkılması ve normal yaşamkoşullarının kentsel dönüşüm projesininuygulanması kapsamında aksaması sebeplerinedayandırıldığı, dava dilekçesinde deaçıkça belirtildiği üzere dava konusutaşınmaz üzerinde davacıya ait herhangi bir yapı ya daağacın bulunmadığı, bu itibarla davacınındava konusu taşınmaz üzerindeki mülkiyetinin hissepayı ile sınırlı olduğu ve bu anlamda dava konusutaşınmaza davalı idare tarafından herhangi bir fiili elatmanın bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
Davacı vekili tarafından,müvekkilinin taşınmazının, Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi alanında kaldığı, taşınmaza kamulaştırılmasız elatıldığından bahisle, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 10.000 TLtazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi vetaşınmazın mülkiyetinin davalılara devri istemiyledava açılmış; DanıştayBaşsavcısı tarafından, davanın, davacıya aittaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmıyönünden olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı görülmüştür.
İdarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol,kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,işletilmesi, bakım ve onarımı sırasındakişilere verdiği zararların tazmini istemiyleaçılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idariyargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Anayasanın 125'inci maddesininson fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğanzararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmış; 2577 sayılı idari Yargılama UsulüKanunu'nun 2'nci maddesinin 1'inci fıkrasının (b) bendinde,idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları ihlaledilenler tarafından açılan tam yargı davaları,idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Bu durumda; davalılardan MamakBelediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı arasında 2985 sayılı Toplu KonutKanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu, 5393 sayılı BelediyeKanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 3194sayılı İmar Kanunu hükümleriçerçevesinde "Altıağaç-Karaağaç-HüseyingaziKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"neilişkin olarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolünimzalandığı, protokol gereği anılan bölgeninBaşbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığınca 775 sayılı Kanun uyarıncaGecekondu Önleme Bölgesi olarak ilan edildiği, 19.03.2013tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 11.02.2013 tarihli Bakanlar Kurulukararıyla proje alanında kalan taşınmazların TopluKonut İdaresi Başkanlığı tarafından acelekamulaştırılmasına karar verildiği, anılanprotokol gereği kamulaştırma işlemlerinin davalı MamakBelediyesince yürütüldüğü, dava konusutaşınmazın söz konusu proje kapsamındakaldığı ve kamulaştırma işlemlerinin devamettiği; dava konusu uyuşmazlığın da, idarelerinyetkili organlarının kamu gücünü kullanarak, res'en vetek taraflı olarak tesis ettiği işlem/veya işlemlernedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zarardankaynaklandığı; davacı vekili tarafından da, buişlemlerden doğan zararın tazmininin istenildiğigözetildiğinde; davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-bmaddesinde yer alan idari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan zarar görenler tarafından açılantam yargı davaları kapsamında idari yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir.
Ayrıca, her ne kadar davacıvekili dava dilekçesinin sonuç kısmında dava konusutaşınmazda davacının hissesine tekabül eden alan ilebirlikte dava konusu taşınmaz üzerinde bulunan ağaçbedelini de talep etmiş ise de, sonuç kısmıdilekçe içeriği ile birlikte değerlendirildiğinde,dava konusu taşınmaz üzerine davacıya ait tesis ve ağaçbulunmadığının açıkça belirtildiği,sonuç kısmında geçen ‘ ağaçlar’ifadesinin sehven yazılmış olduğu, nitekim dosyakapsamında bulunana bilirkişi raporlarında da aynı nedenlesadece taşınmazda davacının hissesine düşenkısmın bedelinin hesaplandığı, ayrıcadavacıya ait bir ağaç ya da tesis tespitine ya da bedelhesaplamasına yer verilmediği görülmüştür.
Belirtilen nedenlerle,Danıştay Başsavcısı’nın başvurusununkabulü ile davalılardan Mamak BelediyeBaşkanlığı vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin Ankara 22.Asliye Hukuk Mahkemesi kararınıntazminat talebine ilişkin kısım yönündenkaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanınçözümünde İDARİ YARGININ görevliolduğuna, bu nedenle DanıştayBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalılardan Mamak BelediyeBaşkanlığı vekilinin GÖREV İTİRAZININREDDİNE İLİŞKİN Ankara 22.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin09.04.2014 gün ve 2013/509 Esas sayılı KARARININ TAZMİNATAİLİŞKİN KISIM YÖNÜNDEN KALDIRILMASINA, 22.9.2014gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Vekili
Zehra Ayla
PERKTAŞ
Üye
Eyüp Sabri
BAYDAR
Üye
Alaittin Ali
ÖĞÜŞ
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Ayhan
AKARSU
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Mehmet
AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy