T.C. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ HUKUK BÖLÜMÜ ESAS NO : 2014 / 392 KARAR NO : 2014 / 629 KARAR TR : 02.06.2014 ÖZET: Davalı Büyükşehir Belediyesince davacı şirket adına tahakkuk ettirilen ve su faturalarına yansıtılan kirlilik önlem payı ücretinin hukuka aykırı olduğu iddiası ile açılan davanın, ortada bir abonman sözleşmesi olması ve bunun da özel hukuk ilişkisi teşkil etmesi nedeniyle ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R Davacı :T.Otomotiv Sanayi Ticaret A.Ş. Vekili : Av. H.C.A. Davalı :GaziantepBüyükşehir Belediyesi Gaziantep Su ve Kanalizasyon İdaresiGenel Müdürlüğü (GASKİ) Vekili :Av. N.T. (Adli Yargıda) O L A Y : Davacıvekili, dava dilekçesinde özetle; davacı şirketin Opelarabalarının Gaziantep’teki yetkili acentesi olduğunu,davalı idare tarafından ilgili mevzuat gereği 26.08.2011tarihinde Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı verildiğini, 16.06.2011tarihinde düzenlenen tutanak ile kanalizasyon hattınabağlantı öncesinde bulunan Basit Önlem Tesisinden (yağtutucusundan) analiz amacıyla atık su numunesialındığını, 14.07.2011 tarihli yazı ile dedavacı şirkete 20.06.2011 tarihinde “Kirlilik ÖnlemPayı (KÖP)” ücreti alınmayabaşlatıldığını, anılan numunenin analizsonuçları standart değerlerin üzerindeçıktığından bahisle 00214849 ve 80003085 abonenumaralarına ait 14.07.2011 tarihli KÖP bedeli içeren 2 adetfatura gönderildiğini, fatura bedellerinin ihtirazı kayıtile 26.07.2011 tarihinde ödendiğini, davalı idarenin davacışirket adına düzenlediği faturada KÖP bedeli olarak,istenen bedelin tamamen mevzuata aykırı olduğunu belirterek;KÖP bedeli alınmasına yönelik cezasınaitirazlarının kabulü ile, davacı şirketinihtirazı kayıtla yatırılan fatura bedelleri toplamıolan 10.959 TL’nin yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiliistemiyle idari yargıda dava açmıştır. GAZİANTEP1. İDARE MAHKEMESİ: 20.09.2011 gün ve E:2011/1465 K:2011/1305sayılı kararında “…Su faturası bedeli,ekonominin kurallarına uygun olarak serbestçe tespit edilen birtarifeye ve abonman sözleşmesine göre alınmaktadır.Başka bir deyişle, idare ile kişi arasındasözleşmeyle alacak-borç ilişkisi doğmakta,ödenecek miktar GASKİ ile kişi arasında abonmansözleşmesiyle özel hukuk ilişkisi kurulmasından sonraverilen hizmet karşılığında maliyet-kar esasınagöre belirlenmektedir. Ödemenin hukuksal dayanağı, kamugücüne değil, tarifeye ve iki taraf arasında yapılanabonman sözleşmesine dayanmaktadır. Nitekim, ödemelerinyapılmaması durumunda GASKİ alacağını, 6183sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü HakkındakiKanun hükümlerine göre değil, sözleşmeilişkisine dayalı olarak özel hukuk hükümlerinegöre tahsil etmektedir. Abone ile GASKİ arasında yapılanabonman sözleşmesi, daha çok ‘tip’sözleşme görünümündedir. Hizmetten yararlanankişinin, sözleşmeyi idare ile kişi arasında kurulanözel hukuk ilişkisini, idare hukuku ilişkisinedönüştürmez. Çünkü birçok durumdahizmetin tekel niteliği ve çok kişiye götürülmezorunluluğu, işin çoğunlukla tip sözleşmelerleve hizmetten yararlanacakların katılımı yoluylagerçekleşebilmesini olanaklıkılmaktadır…” şeklindeki gerekçe iledavanın 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüYasası’nın 15/1-a maddesi hükmü uyarıncagörev yönünden reddine karar vermiş, verilengörevsizlik kararı temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. Davacıvekili bu kez aynı istemle adli yargıda davaaçmıştır. GAZİANTEP3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ: 24.04.2012 gün ve E:2011/955K:2012/264 sayılı kararında “…dosyada mevcutbelgeler birlikte değerlendirildiğinde davanın esasıdavalı idarenin yapmış olduğu cezai müeyyideyeilişkin olup, bu kabil davaların idari yargıdagörülmesi gerektiğinden…” şeklindekigerekçe ile görevsizlik kararı verilmiş ve verilen bukarar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir. İNCELEME VEGEREKÇE : UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ, ErtuğrulARSLANOĞLU, Ayhan Akarsu ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 02.06.2014 günlütoplantısında: l-İLKİNCELEME:Dosya üzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre; adli ve idariyargı yerleri arasında anılan Yasa’nın 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, dava dosyalarının15.maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacının istemiüzerine son görevsizlik kararını veren mahkemeceUyuşmazlık Mahkemesi’ne gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından adli ve idari yargı yerleriarasında doğan görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi. II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Filiz BUDAK’ın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan;ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Mehmet BAYHAN ile Danıştay Savcısı MehmetAli GÜMÜŞ’ün davada adli yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra GEREĞİGÖRÜŞÜLÜP DÜŞÜNÜLDÜ: Dava,davacı şirket adına tahakkuk ettirilen kirlilik önlempayına ilişkin ve toplam 10.959,00 TL tutarındaki iki adet sufaturasının hukuka aykırı olduğu iddiası ileiptali ve ödenen fatura bedellerinin iadesi istemiyle açılmıştır. 03/07/2005 gün ve 5393sayılı Belediye Kanunu’nun ‘’Belediyenin Yetkilerive İmtiyazları’’ başlıklı 15. maddesinin(d) bendinde, özel kanunları gereğince belediyeye ait vergi,resim, harç, katkı ve katılma paylarının tarh,tahakkuk ve tahsilini yapmak; vergi, resim ve harçdışındaki özel hukuk hükümlerine göretahsili gereken doğal gaz, su, atık su ve hizmetkarşılığı alacakların tahsilini yapmak veyayaptırmak belediyenin yetki ve imtiyazları arasındasayılmış iken, 20.11.1981 tarih ve 2560 sayılıİstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü Kuruluş Ve Görevleri HakkındaKanun’un 1. maddesi ile, İstanbul BüyükşehirBelediyesinin su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve buamaçla gereken her türlü tesisi kurmak, kurulu olanlarıdevralmak ve bir elden işletmek üzere İstanbulBüyükşehir Belediyesine bağlı müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz birkuruluş olarak İstanbul Su Ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğü kurulmuştur. AnılanYasa’nın 13. maddesinin (a). bendinde, su satışı vekullanılmış suların uzaklaştırılmasınakarşılık, tarifesine göre abonelerden alınacakücretler İSKİ’nin gelirleri arasındasayılmış; aynı Yasa’nın değişik 23.maddesinde, “Su satışı, kanalizasyon tesisi bulunan yerlerdekikullanılmış suların uzaklaştırılması,septik çukurların boşaltılması giderleri içinayrı tarifeler yapılır. Bu tarifelerin tespitinde yönetimve işletme giderleri ile, amortismanları doğrudan gideryazılan (aktifleştirilmeyen) yenileme, ıslah ve tevsimasrafları ve %10’dan aşağı olmayacak nispetinde birkâr oranı esas alınır. Tarifelerintespiti ile tahsilatla ilgili usul ve esaslar bir yönetmelik ilebelirlenir.” hükümlerine yer verilmiştir. 2560 sayılı Yasa’ya 5.6.1986 tarih ve 3305 sayılıYasa ile eklenen “Bu Kanun diğer Büyükşehirbelediyelerinde de uygulanır.” şeklindeki Ek 5. madde hükmünedayanılarak, 20.06.1987 tarih 3398 sayılı Bakanlar Kurulukararı ile Gaziantep Büyükşehir Belediyesinin su vekanalizasyon hizmetlerini yürütmek üzere GaziantepBüyükşehir Belediyesine bağlı müstakilbütçeli ve kamu tüzel kişiliğine haiz bir kuruluşolan Gaziantep Su ve Kanalizasyon İdaresi (GASKİ) GenelMüdürlüğü kurulmuş, 2560sayılı Yasa’nın 23. maddesine göre düzenlenen“GASKİ Tarifeler Yönetmeliği” ile “Atıksuların Kanalizasyon Şebekelerine BağlantıYönetmeliği ” çıkarılmıştır. GASKİTarifeler Yönetmeliği’nin 6. Maddesinde, aboneçeşitleri, yer altı sularının kullanımı,7. Maddesinde tarifelerin yapılışı ve uygulamaesasları, “ Kullanılmış SularınUzaklaştırılması Tarifesi” başlıklı13. Maddesinde; işyeri, sanayi ve şantiye grubu abonelerindenalınacak kullanılmış suları uzaklaştırmabedelinin daha fazla alınmasının yanı sıra ayrıcabu abonelerden, atık suların kanalizasyon şebekesine DeşarjYönetmeliğinde belirtilen esaslara göre, Kirlilik ÖnlemPayı (KÖP) alınacağı belirtilmiştir. GASKİAtık suların Kanalizasyon Şebekesine BağlantıYönetmeliği’nin “ Amaç, Kapsam ve YasalDayanak” başlıklı 1. maddesinde; “ BuYönetmelik atık suların kanalizasyon şebekesinebağlanmalarına, vidanjör veya benzeri bir araç iletaşınarak kanalizasyon şebekelerineboşaltılmalarına, kanalizasyon şebekesi bulunmayan yerlerdeçevre kirlenmesine yol açmayacak bir düzeydearıtılarak uzaklaştırılma ve uygun alıcıortama verilmeleri ile kanalizasyon şebekesinin kullanım vekorunmasına ilişkin esas, yöntem ve kısıtlamalarıbelirler. 2560/3009 sayılı Kanunla tanımlı vesınırlı Gaziantep Su ve Kanalizasyon İdaresi GenelMüdürlüğünün görev alanı içindekalan halen mevcut ve yeni kurulacak olan tüm atık su kaynaklarıbu Yönetmelik kapsamındadır.” “Tanımlar” başlıklı 2. Maddesinde;“Kirlilik Önlem Payı (KÖP): Atık sulardakikirletici parametre değerleri deşarjkısıtlamalarının üzerinde olan endüstrikuruluşlarının ödemek zorunda olduklarımeblağdır.” “Kirlilik Önlem Payı” başlıklı 23.Maddesinde; “ a)Endüstriyel nitelikte atık sukaynağı olan her kuruluş, bulundukları mahalde kanalizasyonşebekesi olsun olmasın, atık sularındaki kirleticiparametre değerleri deşarj kısıtlamalarınınüzerindeki değerlerde olduğu sürece GASKİ GenelMüdürlüğü tarafından saptanan oranlar dahilindeKirlilik Önlem Payı öderler. Bu bedel “Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine BağlantıYönetmeliği”nde belirtilen esaslar dahilindeaşağıda belirtildiği şekilde tahakkuk ettirilir. … BağlantıKalite Kontrol Ruhsatı verilmesi safhasında, GASKİ YönetimKurulu Kararı ile belirlenmiş olan “Bağlantı KaliteKontrol Ruhsat Bedeli” alınır. … c)Endüstriyelatık sularını arıtmadan direkt veya endirekt yollarlakanalizasyon şebekesine deşarj ettiği saptanan kuruluşlara,numune almaya gerek kalmaksızın tespit tarihibaşlangıcı itibarıyla gerekli düzenlemeleriyapıncaya, limit değerleri sağlayıncaya ve GASKİ GenelMüdürlüğüne yazılı bilgi verilinceye kadarGASKİ Genel Müdürlüğü tarafından saptananoranlar dahilinde “Kirlilik Önlem Payı” (KÖP)tahakkuk ettirilir.” şeklindeki düzenlemeler ile Kirlilikönleme payına ilişkin ayrıntılara yerverilmiştir. Dosyakapsamında yapılan incelemede; davacı T.Otomotiv Sanayi veTicaret A.Ş. ‘nin Opel arabalarının Gaziantep’tekiyetkili acentesi olarak Aydınlar mahallesi 18 nolu sokak No.9 dafaaliyetlerini sürdürdüğü, söz konusu adreste T.Otomotivadına 80003085 nolu, Opel Servis adına 00214849 nolu su abonelikleriolduğu, davalı idare tarafından 26.08.2011 tarihinde DeşarjKalite Kontrol Ruhsatı verildiği, 16.06.2011 tarihinde alınananaliz sonuçlarının standart değerlerden yüksekolması nedeniyle davacı şirkete ait iki adet aboneliğe 14.07.2011tarihli KÖP bedeli içeren 2 adet fatura gönderildiği, bufaturaların 26.07.2011 tarihinde davacı şirket tarafındanihtirazi kayıt ile ödendiği ve davacı şirketinalınan kirlilik önleme payının hukuka aykırıolduğu iddiası ile ödenen fatura bedelinin tahsili istemiyleönce idari yargıda sonrasında adli yargıda davaaçıldığı anlaşılmıştır GASKİ, Anayasadabelirtilen mahalli müşterek ihtiyaçlarıkarşılamak amacı doğrultusunda belediyelerce yerinegetirilen kamu hizmetleri arasında yer alan su ve kanalizasyonhizmetlerini yürütmek üzere; Büyükşehir belediyesinebağlı, müstakil bütçeli ve kamu tüzelkişiliğini haiz olarak kanunla kurulmuş bir kamu kuruluşudur. Böyle olmakla birlikte,bu kuruluşun kişilere sağladığı hizmeteilişkin işlemlerinin yargısal denetimini yapacak yargıdüzenini belirleyebilmek için, işlemin özel hukukilişkilerinden veya kamusal yetkilerin kullanılmasındandoğup doğmadığına bakmak gerekir. Atık sularınuzaklaştırılması işlemi, bir kamu hizmetiniteliğini taşımakta ise de; GASKİ bu hizmeti, yasaldüzenlemeler ve sözleşme hükümlerineçerçevesinde özel hukuk kurallarına göreyürütmek durumundadır. Abone ile GASKİ arasındayapılan abone sözleşmesi, daha çok tip sözleşmegörünümündedir. Hizmetten yararlanan kişinin,sözleşmeyi idareyle birlikte düzenlemesi yerinekatılımı söz konusudur. Ancak bu durum, idare ile kişiarasında kurulan özel hukuk ilişkisini kamu hukukuilişkisine dönüştürmez. Çünkü,birçok durumda hizmetin tekel niteliği ve çokkişiye götürülme zorunluluğu, işin,çoğunlukla tip sözleşmeler yoluyla ve kişilerinkatılımı ile gerçekleşebilmesini olanaklıkılmaktadır. Atık su bedeli ile ilgili Uyuşmazlık Mahkemesiönüne gelen Konya 4.Asliye Hukuk Mahkemesi ile Konya Vergi Mahkemesiarasında çıkmış olan hükümuyuşmazlığına ilişkin dosyada; Mahkememizce16.6.2003gün, E:2002/57,K: 2003/34 sayılı kararı ve İzmir3.Vergi Mahkemesi ile İzmir 11.Asliye Hukuk Mahkemesi arasındaçıkmış olan bir hükümuyuşmazlığı ile ilgili olarak 02.04.2007 gün, E:2004/127,K:2007/31sayılı kararı ile vermiş olduğu kararında, su vekanalizasyon hizmetleri ayrı bir kanunla düzenlenmiş bulunanBüyükşehir belediyeleri bakımından, atık subedelinin tahsiline ilişkin davaların görüm veçözümünde adli yargı yerinin, TarifelerYönetmeliği ile buna dayanan tarife kararlarınınyargısal denetiminde idare mahkemelerinin görevli bulunduğunakarar vermiştir. Uyuşmazlık Mahkemesinin 13.05.2013 tarih veE:2012/249, K:2013/630 sayılı kararı da budoğrultudadır. Öte yandan, Anayasa Mahkemesi 18.2.1985 günlü,E:1984/9, K:1985/4 sayılı kararında, karayollarından,köprülerden alınan geçiş parası, su, elektrik,havagazı, demiryolları, hava yolları, kimi hastaneücretleri gibi, ekonomik koşullara göre oluşturulan vetesislerin bakımını, idamesini ve yeni yatırımlaryapılmasını sağlamak için yapılanödemeleri, belirli kamu hizmetlerikarşılığında kişilerden alınan, resim,harç ve benzeri mali yükümlülüklerden ayrıkabul etmiştir. Yukarıda belirtilen Anayasa Mahkemesi ileUyuşmazlık Mahkemesi kararlarındaki “atık subedelinin, vergi benzeri mali yükümlülük olmayıp,idareyle kişi arasında abonman sözleşmesiyle kurulanözel hukuk ilişkisi çerçevesinde ve hizmetkarşılığında maliyet-kâr esasına göreidarece belirlenen tarifeye dayanılarak alınan bir ücretolduğu” yolundaki kabulün sonuçlarıitibarıyla: idarenin faaliyet alanıyla ilgili olarakyürürlüğe koyduğu yönetmelik ile buna dayanantarife kararlarının yargısal denetiminin idari yargıyerinde -idare mahkemeleri-; abonman sözleşmesine dayanan bir alacak-borç ilişkisi kapsamındaki kirlilik önlempayının tahsiline ilişkin davaların ise adli yargıyerinde görülüp çözümlenmesi gerekmekte olup,uygulama bu doğrultuda istikrar kazanmıştır. Tüm buaçıklamalara göre, ortada davacı ile davalı idare arasındayapılmış bir abone sözleşmesine dayalı olarakortaya çıkan uyuşmazlığın özel hukukhükümlerine göre çözümlenesigerekeceğinden, davanın adli yargı yerindeçözümlenmesi gerekmektedir. Açıklanannedenlerle, Gaziantep 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 24.04.2012 günve E:2011/955, K:2012/264 sayılı kararınınkaldırılması gerekmiştir. S O N UÇ : Davanınçözümünde ADLİ YARGININ görevli olduğuna,bu nedenle Gaziantep 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 24.04.2012 gün veE:2011/955, K:2012/264 sayılı KARARIN KALDIRILMASINA, 02.06.2014gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAKkarar verildi. Başkan Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Eyüp Sabri BAYDAR Üye Ertuğrul ARSLANOĞLU Üye Ali ÇOLAK Üye Ayhan AKARSU Üye Nurdane TOPUZ Üye Mehmet AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy