T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 569
KARAR NO : 2014 / 638
KARAR TR : 02.06.2014
ÖZET: Denizli Asker Hastanesi Baştabipliği emrinde hemşire olarak görevli iken, Genelkurmay Başkanlığı’nın emri ile hastanenin kapatılması (lağvedilmesi) sonucu Isparta Asker Hastanesi Baştabipliği emrine ataması yapılan davacı tarafından, söz konusu atama işleminin iptali istemiyle açılan davanın, ASKERİ YÜKSEK İDARE MAHKEMESİNCE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : N.S.
Davalı : Milli Savunma Bakanlığı
Vekili : Av. Y.Ç.
O L A Y :Davacı dava dilekçesinde özetle; eşi Denizlide görevyapması üzerine 2003 yılında eş durumu mazeretiyleDenizli Asker Hastanesi’ne atandığını, UlusalSağlık Sistemindeki gelişmeler ve birlik ihtiyaçlarıda göz önüne alınarak, etkinlik ve verimliliklerininarttırılması kapsamında, Genel KurmayBaşkanlığı’nın 3 Nisan 2013 tarih veLOJ:26702250-3100-31665-13/Sağ. D. Sağ. Pl. Koor. Ve Ynt.Ş. sayılı“Asker Hastanelerinin Yeniden YapılandırılmasıUygulama Emri” konulu yazısı ile Denizli Asker Hastanesikapatılarak aynı binada iki doktor ve dört hemşire kadroluE-2 tipi birinci basamak tedavi ve muayene merkezine dönüştürüldüğünü;Genel Kurmay Başkanlığı’nın 3 Ekim 2013 tarihliyazısı ile Isparta Asker hastanesi’ne re’senatamasının yapıldığını belirterek; MilliSavunma Bakanlığı Atama Yönetmeliği’nin 11/5maddesine uygun olmamasına rağmen il dışınaatanmasının hem Anayasanın 41. maddesinde açıklananaile bütünlüğüne hem de ilgili yönetmelikhükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle; IspartaAsker Hastanesi’ne yapılan atamanın öncelikleyürütmenin durdurulmasına ve re’sen atamanın iptalinekarar verilmesi istemiyle idari yargıda davaaçmıştır.
Davalı Milli SavunmaBakanlığı vekili süresi içerisinde sunduğucevap dilekçesinde özetle, görev itirazındabulunmuştur.
DENİZLİİDARE MAHKEMESİ: 23.1.2014 gün ve 2013/1143 sayılıgörevlilik kararında; “...Denizli Asker Hastanesi Baştabipliğiemrinde hemşire olarak görev yapan davacının, Denizli AskerHastanesi’nin kapatılması nedeniyle Isparta Asker HastanesiBaştabipliği emrine hemşire olarak atanması üzerinebakılan davanın açıldığıanlaşılmakta olup, asker kişileri ilgilendiren ancak askerihizmete ilişkin bir idari işlem ve eylem olmadığıanlaşılan sivil memur olarak görev yapan davacıhakkında tesis edilen atama işlemi ile ilgili dava konusuuyuşmazlığın idare mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklararasında yer alması nedeniyle anılanuyuşmazlığın görevli mahkeme olan mahkememizdegörülerek çözümlenmesi gerektiğiaçıktır…” gerekçesiyle davalı MilliSavunma Bakanlığı vekilinin görev itirazınınreddine karar vermiştir.
Davalı MilliSavunma Bakanlığı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkartılması yolundasüresi içinde verdiği dilekçe üzerine, davadosyası Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Başsavcılığı'nagönderilmiştir.
ASKERİ YÜKSEK İDAREMAHKEMESİ BAŞSAVCISI:“…AskeriYüksek İdare Mahkemesinin görev alanı, Anayasanın 157.maddesindeki düzenlemeye paralel olarak, 1602 sayılı AYİMKanununun 20. maddesinde, “Askeri Yüksek İdare Mahkemesi,Türk Milleti adına; askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsabile, asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idariişlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derecemahkemesi olarak yargı denetimini ve diğer kanunlardagösterilen, görevleri yapar. Ancak, askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda; ilgilinin asker kişi olması şartıaranmaz. Bu Kanunun uygulanmasında asker kişiden maksat; TürkSilahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmettenayrılmış olan subay, askeri memur, astsubay, askeriöğrenci, uzman jandarma, uzman erbaş, sözleşmelierbaş ve er, erbaş ve erler ile sivil memurlardır.”şeklinde ve 21 .maddesinde de.; “20 nci maddede belirtilenkişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem veeylemlerden dolayı; yetki, sebep, şekil, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından bahislemenfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacak iptaldavaları, aynı idari işlem ve eylemlerin haklarınıihlal etmesi halinde açılacak tam yargı davaları,doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdareMahkemesinde çözümlenir ve karara bağlanır. ” şeklindedüzenlenmiştir.
Anayasanın ve 1602sayılı Kanunun bu hükümleri karşısında bir davayaAskeri Yüksek İdare Mahkemesinde bakılabilmesi için;
1.İdari işlemin bir askerkişi göz önünde tutularak tesis edilmesi veya idari eyleminbir asker kişiye yönelmiş olması, yahutuyuşmazlığın askerlik yükümlülüğündendoğmuş olması,
2.Dava konusu idari işlem veeylemin askeri hizmete ilişkin bulunması şartlarınınbirlikte gerçekleşmiş olması gerekmektedir.
“Asker kişiyiilgilendirme" koşulundan, davacının hizmette ya dagörevden ayrılmış, 1602 sayılı Kanunun 20 ncimaddesinde sayılan asker kişilerden olmasıanlaşılabileceği gibi, işlemin “bir asker kişigözetilerek" tesis edilmesi halinde de davacının bu askerkişiden hareketle menfaat ihlali iddiasında bulunan kişilerden(Örneğin; eşi, ana- babası, çocukları vs.)olması halinde de söz konusu koşulun gerçekleştiğikabul edilmektedir. Bu açıklamalara nazaran; TSK bünyesindesivil memur olarak görev yapan davacının yasanınaçık hükmü karşısında “asker kişi”olduğu konusunda tereddüt yoktur. Buradaaçıklığa kavuşturulması gereken husus davakonusu işlemin askeri hizmete ilişkin olupolmadığıdır.
Öğretide,Uyuşmazlık Mahkemesinin kararlarında ve AYİMkararlarında belirtildiği üzere idari işlemin, görevliyargı yerinin tespiti yönünden "askeri hizmeteilişkin” olup olmadığının saptanabilmesiiçin, işlemin konusuna bakılması gerekmektedir. Eğeridari işlem askeri gereklere, askeri usul ve yönteme ve askerihizmete göre tesis edilmiş ise bu işlemin askeri hizmeteilişkin bulunduğu kabul edilmelidir. Daha açık birifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemler, idarece bir askerkişinin askeri yeterlik ve yetenekleri, tutum vedavranışları, askeri geçmişi, asker kişiolmaktan kaynaklanan hak ve ödevleri, askerlik hizmetinin amacı,askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural, gerek vegelenekler göz önünde tutularak değerlendirilmesi sonucundatesis edilen işlemdir.
TSK’da görev yapan sivilmemur statüsündeki davacının Isparta Asker Hastanesineatanmasında askeri görev yerlerinin özellikleri gözönüne alınarak askeri gereklere, askeri hizmete göre atamaişleminin tesis edildiğinin ve bu nedenle dava konusu işleminaskeri hizmete ilişkin olduğunun kabulü gerekmektedir.
Buna göre, dava konusu olaydaAnayasanın 157 nci ve 1602 sayılı Askeri Yüksek İdareMahkemesi Kanununun 20 nci maddesinde öngörülen idariişlem/eylemin “asker kişiyi ilgilendirmesi" ve“askeri hizmete ilişkin bulunması" koşullarıbirlikte gerçekleştiğinden, Anayasanın 157, 1602sayılı Kanunun 20 ve 21. maddelerine göre davanıngörüm ve çözümünün Askeri Yüksekİdare Mahkemesinin görev alanına girdiği…”gerekçeleriyle 2247 sayılı Kanunun 10, 12 ve 13. maddelerigereğince olumlu görev uyuşmazlığıçıkartılarak, uyuşmazlığınçözümü için dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesini ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesiningörevli olduğuna karar verilmesini istemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Nurdane TOPUZ, ErtuğrulARSLANOĞLU, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 02.06.2014 günlü toplantısında:
l-İLK İNCELEME: Başvuruyazısı ve dava dosyası üzerinde 2247 sayılıYasa'nın 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalıMilli Savunma Bakanlığı vekilinin anılan Yasanın10/2.maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilensüre içinde başvuruda bulunması üzerine AskeriYüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı'nca, davalı MilliSavunma Bakanlığı açısından, 10.maddedeöngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Gülşen AKARPEHLİVAN’ın, davanın çözümündeAskeri Yüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğuyolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen DanıştaySavcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada AskeriYüksek İdare Mahkemesi’nin görevli olduğu yolundakisözlü, AYİM Savcısı Hakan AliTURGUT’un davada askeri idari yargı yerinin görevli olduğuyolundaki sözlü ve yazılı açıklamaları dadinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava,Denizli Asker Hastanesi Baştabipliği emrinde hemşire olarakgörevli iken, Genelkurmay Başkanlığı’nın 03Ekim 2013 tarihli, PER:26702250-1210-91039-13/Per.İşl.D.Svl. Me. veİşçi Ş.12578010 sayılı “ Seksen BeşSivil Memurun Yer Değiştirme Suretiyle Atama Onayı” konuluemri ile hastanenin kapatılması (lağvedilmesi) sonucu IspartaAsker Hastanesi Baştabipliği emrine ataması yapılan davacıtarafından, söz konusu atama işleminin iptali istemiyleaçılmıştır.
Dosyakapsamında yapılan incelemede; davacının 2003yılında eş mazereti nedeniyle Denizli Asker Hastanesi’neatandığı, davacının Denizlide görev yaparken DenizliAsker Hastanesinin, Genel Kurmay Başkanlığı’nın 03Nisan 2013 gün, LOJ:26702250-3100-31665-13/Sağ.D.Sağ.Pl.Koor. veYnt.Ş sayılı Asker Hastanelerinin Yeniden Yapılandırılmasıkonulu uygulama emri ile, ulusal sağlık sistemindeki gelişmelerve birlik ihtiyaçları dikkate alınarak etkinlik veverimliliklerinin artırılması kapsamındakapatılmasına (lağvedilmesine) karar verildiği, buaşamadan sonra Genel Kurmay Başkanlığı’nın 03.10.2013tarihli PER.26702250-1210-91039-13/Per. İşl. D. Svl. Me. veİşçi Ş. sayılı ve Seksen Beş Sivil MemurunYer Değiştirme Suretiyle Atama Onayı konulu yazısınaistinaden davacının atamasının Isparta Asker HastanesiBaştabipliğine yapıldığı anlaşılmıştır.
657sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun, “Memurlarınbir kurumdan diğerine nakilleri” başlıklı74.maddesinde; “ (Değişik: 30/5/1974 - KHK/12;Değiştirilerek kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.)
Memurlarınbu Kanuna tabi kurumlar arasında, kurumların muvafakati ilekazanılmış hak dereceleri üzerinden veya 68 inci maddedekiesaslar çerçevesinde derece yükselmesi suretiyle,bulundukları sınıftan veya öğrenim durumlarıitibariyle girebilecekleri sınıftan, bir kadroya nakillerimümkündür. Kazanılmış hak derecelerininaltındaki derecelere atanabilmeleri için ise atanacaklarıkadro derecesi ile kazanılmış hak dereceleri arasındakifarkın 3 dereceden çok olmaması ve memurların isteğide şarttır.
Aşağıdereceye atananların 68 inci maddede yazılı süre kaydıaranmaksızın eski derecelerine tekrar atanmaları caizdir.
Kazanılmışhak derecelerinden aşağı derecelere atananların aylıkderece ve kademeleri genel hükümlere göre tespit edilmekleberaber, atandıkları bu derecelerde geçirdikleri süreler(kesenek ve karşılık farklarının kendileritarafından her ay T.C. Emekli Sandığına gönderilmesinikabul etmeleri şartıyla) emeklilik yönünden eskiderecelerinde değerlendirilir.
13/12/1960tarihli ve 160 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamınagiren kurumlarla bu Kanuna tabi kurumlararasındaki nakillerde de yukarıdaki hükümleruygulanır. Aynı kanunun 4 üncü maddesikapsamına giren kurumlarda çalışıp 657sayılı Kanuna tabi olmayan personelden, hizmete giriş dereceleri36 ncı madde ile tespit edilen giriş derecelerinin üzerinde olanlarınilk ilerleme ve yükselmeleri için kanuni bekleme sürelerineyukarıda yazılı dereceler arasındaki süreleretekabül eden süre kadar ilave edilir.” hükmüne yerverilmiştir.
26.02.2010gün, 27505 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Millî Savunma Bakanlığı,Genelkurmay Başkanlığı Ve KuvvetKomutanlıklarında Görevli Devlet Memurlarının YerDeğiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkinYönetmeliğin ‘’ Amaç ‘’başlıklı 1.maddesinde; ‘’ (1) Bu Yönetmeliğinamacı; Millî Savunma Bakanlığı, GenelkurmayBaşkanlığı ve Kuvvet KomutanlıklarınınKarargâhları ile bağlı birlik, kurum vekuruluşlarında görevli Devlet memurlarının yerdeğiştirme suretiyle atanmalarının usul ve esaslarınıbelirlemektir.’’ hükmü yer almakta olup,
Yer Değiştirme SuretiyleAtamanın temel ilkelerini düzenleyen 5.maddesinde; ‘’ (1)Yer değiştirme suretiyle atamalarda esas alınacak temel ilkelerşunlardır;
a) Bu Yönetmelikkapsamındaki Devlet memurları için hizmet alanlarındakigörevin sürekliliği esastır.
b) Yer değiştirme sureti ileatamalarda, atanmak istenilen hizmet bölgesi ve alanındakikadro imkânları ile ayrılmak istenen yerdeki hizmetihtiyacı öncelikle dikkate alınır.
c) Kurumun hizmet ihtiyacınedeniyle hizmet bölgelerindeki zorunlu çalışmasürelerine bakılmaksızın belirli bir süre görev yapmaküzere sürekli görevle atama yapılabilir.
ç) Hizmet ihtiyacınedeniyle yapılacak atamalarda, görevin özelliğinegöre hizmet bölgeleri ve alanları arasında memurlarınadil ve dengeli dağılımının sağlanmasıesastır.
d) Atama isteklerinindeğerlendirilmesinde birlik komutanı veya kurum amirleriningörüşleri de dikkate alınır.
e) Atanacak memurun asaletininonaylanmış olması gerekir. ‘’ hükümleriyer almakta olup, davacının ataması da, görevyaptığı birliğin lağvedilmesi sonucu, KadroKapatılması nedeniyle, Yer Değiştirme Suretiyleyapılmış bulunmaktadır.
Öteyandan; Anayasa’nın 157. maddesinde,Askeri Yüksek İdareMahkemesi’nin askeri olmayan makamlarca tesis edilmiş olsa bile,asker kişileri ilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idariişlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların yargıdenetimini yapan ilk ve son derece mahkemesi olduğu; ancak askerlikyükümlülüğünden doğanuyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartınınaranmayacağı belirtilmiş; 20.7.1972 tarih ve 1602sayılı Yasa’nın 25.12.1981 tarih ve 2568 sayılıYasa ile değişik 20. maddesinde de aynı hüküm yeralmıştır.
AskeriYüksek İdare Mahkemesi’nin bir davaya bakabilmesi içindava konusu idari işlemin “asker kişiyi ilgilendirmesi”ve “askeri hizmete ilişkin bulunması”koşullarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.
1602sayılı Yasa’nın değişik 20. maddesinde,Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli bulunan veya hizmettenayrılmış olan, subay, askeri memur, astsubay, askeriöğrenci uzman çavuş, uzman jandarma çavuş,erbaş ve erler ile sivil memurlar asker kişi sayılmaktadır.
AnılanYasa’nın değişik 21. maddesinin birincifıkrasında “20 nci maddede belirtilen kişileriilgilendiren ve askeri hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerdendolayı; yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ilehukuka aykırı olduklarından bahisle menfaatleri ihlâledilenler tarafından açılacak iptal davaları, aynıidari işlem ve eylemlerin haklarını ihlal etmesi halindeaçılacak tam yargı davaları, doğrudan doğruyave kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeçözümlenir ve karara bağlanır.”denilmiştir.
Bubağlamda, davacının 1602 sayılı Yasa’nın20. maddesinde belirtilen asker kişi sayılanlardan olan sivil memurolması karşısında dava konusu işlemin askerkişiyi ilgilendirdiği tartışmasızdır.
Davakonusu işlemin askeri hizmete ilişkin olup olmadığınagelince:
İdariişlemin, görevli yargı yerinin tespiti yönünden“askeri hizmete ilişkin” olup olmadığınınsaptanabilmesi için işlemin konusuna bakılmasıgerekmektedir. Eğer idari işlem askeri gereklere, askeri usul veyönteme ve askeri hizmete göre tesis edilmiş ise, buişlemin askeri hizmete ilişkin olduğu kabul edilmelidir. Dahaaçık bir ifadeyle, askeri hizmete ilişkin idari işlemler;idarenin bir asker kişinin askeri yeterlik ve yeteneklerinin, tutum ve davranışlarının,askeri geçmişinin, asker kişi olmaktan kaynaklanan hak veödevlerinin; askerlik hizmetinin amacı, askeri görev yerlerininözellikleri, askeri kural ve gerekler göz önünde tutularakdeğerlendirilmesi sonucunda tesis edilen işlemlerdir. İşlem,askeri olmayan bir makam tarafından tesis edilmiş olsa bile durumdeğişmemekte, menfaati ihlal edilen asker kişininaçtığı davanın Askeri Yüksek İdareMahkemesi’nde görülmesi gerekmektedir.
Buyasal düzenlemeler ve kabuller ışığında olayabakıldığında; davalı idare tarafından tesisedilen ve TSK da görevli sivil memur statüsündekidavacının bir askeri birlikten başka bir askeri birliğe, öncekiteşkilat kadrosunun lağvedilmesi nedeniyle yer değiştirmesuretiyle atanması şeklinde gerçekleşen idariişlemin, askeri görev yerlerinin özellikleri, askeri kural vegerekler göz önünde tutularak askeri hizmet gereklerinegöre vücut bulduğu anlaşıldığından; buişlemin yargısal denetimi sırasında da anılanhususların dikkate alınması gerekliliğikarşısında, davacı hakkında tesis edilen idariişlemin askeri hizmete ilişkin olduğunun kabulügerekmektedir.
Belirtilendurumlara göre ve olayda Anayasa’nın 157. ve 1602sayılı Yasa’nın 20. maddelerinde öngörülen,idari işlemin asker kişiyi ilgilendirmesi ve askeri hizmeteilişkin bulunması koşulları birliktegerçekleştiğinden, davanın görüm veçözümü Askeri Yüksek İdare Mahkemesi’ningörevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle, AskeriYüksek İdare Mahkemesi Başsavcısı’nınbaşvurusunun kabulü ile, davalı Milli Savunma Bakanlığıvekilinin görev itirazının Denizli İdare Mahkemesincereddine ilişkin 23.1.2014 gün ve E:2013/1143 sayılıgörevlilik kararının kaldırılması gerekmiştir.
S O N U Ç : Davanınçözümünde ASKERİ YÜKSEK İDAREMAHKEMESİ’NİN görevli olduğuna, bu nedenle AYİMBaşsavcısı’nın başvurusunun kabulü ile,davalı Milli Savunma Bakanlığı vekilinin görevitirazının Denizli İdare Mahkemesince reddine ilişkin23.1.2014 gün ve 2013/1143 sayılı GÖREVLİLİKKARARININ KALDIRILMASINA, 02.06.2014 günündeOYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan
Serdar
ÖZGÜLDÜR
Üye
Eyüp Sabri
BAYDAR
Üye
Ertuğrul ARSLANOĞLU
Üye
Ali
ÇOLAK
Üye
Ayhan
AKARSU
Üye
Nurdane
TOPUZ
Üye
Mehmet
AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy