T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 410
KARAR NO : 2014 / 510
KARAR TR : 5.5.2014
ÖZET : İdarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasından doğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :A.E.
Vekilleri : Av. F.T., Av. U.T.
Davalılar : 1-Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı
Vekili : Av. A.K.
2-Mamak BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. L.D.
O L A Y : Davacı vekili davadilekçesinde, müvekkilinin maliki bulunduğu, Ankaraİli, Mamak İlçesi 2.Bölge, Altıağaç Mh.37361 ada 6 parselin 65/595 hissesi ile 7 parselin 1/564 hissesinin, MamakAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi MahalleleriKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamında kaldığını; müvekkilinin imar parselliarsası üzerinde, Altıağaç Mh.211.Sk. No:55/Akapı numaralı mesken olarak kullandığı tesisi,muhtelif cins ve yaşta ağaçlarının bulunduğunu;5393 Sayılı Belediye Kanununun 73.maddesine dayalı olarakBüyükşehir Belediyesi tarafından kentseldönüşüm alanı olarak ilan edilen bölgedekikamulaştırma ve imar işlemlerinin, BüyükşehirBelediyesi ile Mamak Belediyesi tarafından ortaklaşayürütülmekte olduğunu; Belediye Encümeninin04.09.2012 tarih ve 1564/1847 sayılı kararı ile KaymakamlıkMakamınca kamu yararı kararı alınmasına kararverildiğini ve 06.09.2012 tarih ve 2031207868 sayılı yazıile Kaymakamlık Makamınca kamu yararı kararıalınmış olduğunu; anılan kararlarçerçevesinde kentsel dönüşüm alanınagiren taşınmaz ile ilgili olarak uzlaşma ve dolayısıile daire karşılığı sözleşme yapmaniyetlerinin bulunmadığını; buna karşın aradangeçen zaman içerisinde, KamulaştırmaYasasının 10.maddesi çerçevesinde bir işlem deyapılmadığını; tarafların uzlaşmasağlayamadığını, süreklilik arz eden fiilive hukuki el atma sebebi ile kamulaştırmasız el atmanınunsurlarının oluştuğunu; 5393 Sayılı Yasanın73/8.fıkrasında yer alan, “Kentsel dönüşümve gelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkullerile belediyelerin anlaşma sağladığı veyakamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindekiinşaatların tamamı belediyeler tarafından yapılırveya yaptırılır. Belediye ile anlaşma yapmayan veya belediyecekamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkulsahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18inci maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkıverilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atma davasıaçabilirler” hükmü doğrultusunda müvekkilinindava açma hakkının doğduğunu ifade ederek; fazlayailişkin hak ve alacakları saklı kalmak kaydı ileşimdilik; Ankara İli, Mamak İlçesi 2.BölgeAltıağaç Mh. 37361 ada 6 parseldeki 65/595 m2 ve 7 parseldeki1/564 m2 arsa vasfındaki taşınmaz, arsa üzerindeki tesis veağaçlar için 10.000,00 TL kamulaştırmasız elatma tazminatının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziile birlikte davalılardan tahsiline; kamulaştırma bedelikarşılığında, taşınmaz mülkiyetinindavalı Büyükşehir Belediyesine devrine karar verilmesi istemiyle, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ileMamak Belediye Başkanlığına karşı adli yargıyerinde dava açmış; talep üzerine davaBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığınada ihbar edilmiştir.
DavalıAnkara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ileMamak Belediye Başkanlığının vekilleri, süresiiçerisinde, davanın idari yargının görevalanına girdiğini öne sürerek görev itirazındabulunmuşlardır.
DavalılardanAnkara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili24.12.2013 tarihli oturuma katılmış ve görevitirazlarını tekrar etmiştir.
ANKARA 12.ASLİYE HUKUKMAHKEMESİ:24.12.2013 gün ve E:2013/366 sayı ile,davalının görev itirazının reddine kararvermiştir.
Davalılardan AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı vekilincesüresi içinde verilen dilekçe ile, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunulması üzerine dilekçe, dava dosyasınınonaylı örneği ile birlikte DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir.
DANIŞTAY BAŞSAVCISI; “(…)5393sayılı Belediye Kanunu'nun "Kentsel dönüşümve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesinde;Büyükşehir belediye ve mücavir alansınırları içinde kentsel dönüşüm vegelişim projesi alanı ilan etmeye büyükşehirbelediyelerinin yetkili olduğu, Büyükşehir belediyemeclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerinin kendisınırları içinde kentsel dönüşüm vegelişim projelerini uygulayabileceği, Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyelerinin yetkili olduğu,kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındabulunan yapıların boşaltılması, yıkımıve kamulaştırılmasında anlaşma yolunun esasolduğu, kentsel dönüşüm ve gelişim projealanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına AykırıYapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılıİmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi HakkındaKanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerle anlaşmalarıhalinde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanındahaklarının verileceği, 2981 sayılı Kanunkapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaç bedellerininverileceği veya belediye imkanları ölçüsündekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışıyapılabileceği, bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı ile işbirliği yapılmak suretiylekonut satışı da yapılabileceği, enkaz veağaç bedellerinin arsa veya konut bedellerinden mahsupedileceği, kentsel dönüşüm ve gelişim alanıilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerinanlaşma sağladığı veyakamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindeki inşaatlarıntamamının belediyeler tarafından yapılacağı veyayaptırılacağı, belediye ile anlaşma yapmayan veyabelediyece kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkulsahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18.maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkı verilmemişolanların kamulaştırmasız el atma davasıaçabilecekleri, belediyenin, kentsel dönüşüm vegelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imaruygulaması yapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardakitaşınmazların değerlerini tespit etmeye ve bu değerüzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkiliolduğu; bu Kanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık TopluKonut İdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarlaverilen yetkilerin saklı olduğu hükümleri yeralmıştır.
2985 sayılı Toplu KonutKanunu'nun "İskan Sahalarının Tespiti,Kamulaştırma Ve Kadastro" başlıklı 4. maddesinde;"Başkanlık, gecekondu dönüşüm projesiuygulayacağı alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsa vearazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenenalanlarda çevre ve imar bütünlüğünübozmayacak şekilde her tür ve ölçekteki planlar ile imarplanlarını yapmaya, yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Buplanlar; büyükşehir belediye sınırlarıiçerisinde kalan alanlar için büyükşehir belediyemeclisi tarafından, il ve ilçe belediye sınırlarıile mücavir alanları içerisinde kalan alanlar içinilgili belediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerdeilgili valilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğeintikal ettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynenveya değiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valiliktarafından üç ay içerisinde onaylanmayan planlarBaşkanlık tarafından re'sen onaylanır. Belediyeler, valilikveya Başkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilanve itiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılıİmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumlan tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re'sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlık kanundakigörevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapıları kamulaştırmayayetkilidir. Başkanlık tarafından yapılacak kamulaştırmalar,4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki iskânprojelerinin gerçekleştirilmesi amaçlıkamulaştırma sayılır." hükmüne yerverilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden;davacının paydaşı olduğu taşınmazlarınbulunduğu yerde Mamak Belediyesi ile Başbakanlık Toplu Konutİdaresi Başkanlığı arasında 2985 sayılıToplu Konut Kanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu, 5393sayılı Belediye Kanunu, 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu, 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleri çerçevesinde"Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkinolarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolün imzalandığı,protokol gereği anılan bölgenin Başbakanlık TopluKonut İdaresi Başkanlığınca 775 sayılı Kanunuyarınca Gecekondu Önleme Bölgesi olarak ilan edildiği,19.03.2013 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulukararıyla proje alanında kalan taşınmazların TopluKonut İdaresi Başkanlığı tarafından acelekamulaştırılmasına karar verildiği, anılan protokolgereği kamulaştırma işlemlerinin davalı MamakBelediyesince yürütüldüğü, dava konusutaşınmazın söz konusu proje kapsamındakaldığı ve kamulaştırma işlemlerinin devamettiği; dava dilekçesinde, Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi alanında kalan taşınmazlarakamulaştırılmasız el atıldığındanbahisle zararın tazmini ve taşınmazların mülkiyetinindavalı idareye devrinin istenildiği anlaşılmıştır.
Uygulama ve öğreti'de, kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,"idari işlem"; herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, "idari eylem" olaraktanımlanmaktadır.
İdarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol,kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,işletilmesi, bakım ve onarımı sırasındakişilere verdiği zararların tazmini istemiyleaçılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapanİdari Yargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Bu bilgiler karşısında;davanın, davacının paydaşı olduğutaşınmazlara, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010günlü, E:2010/5-662 K:2010/651 sayılı kararında"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi kapsamında kalması sebebiyle mülkiyethakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyleaçıldığı sonucunaulaşılmıştır.
Dava dilekçesinde veYargıtay Hukuk Genel Kurulu kararında, mülkiyet hakkınagetirildiği söylenen kısıtlamanın,taşınmazın maliki yönünden zarar doğurucu sonuçlarınınolabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya dasonuçlar, bir idari işlem olan Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesindeki taşınmaza yönelikbelirlemeden, bu projede öngörülen kamulaştırmaişlemlerinin zamanında yapılmamasından; başkaanlatımla da, idari işlemlerden ve davalı Mamak Belediyesi ileBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığıtarafından söz konusu proje gereği yapılması gerekenkamulaştırmalar konusundaki hareketsizlik şeklinde ortayaçıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır.
Bu bakımdan, hukukauygunluklarının denetimi ve zarar doğurucusonuçlarının giderilmesi idari yargının görevalanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzenindeoluşturdukları etki ve sonuçların, "hukuki elatma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgilitazminat taleplerinin Adli Yargı yerlerinde açılacak tazminatdavalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Dolayısıyla, davanın,davacıya ait taşınmazlara kamulaştırmasız elatıldığından bahisle zararın tazmini istemineilişkin kısmının, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'incifıkrasının (b) bendinde yer alan "İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,"hükmü gereğince İdari Yargı yerindegörülmesi gerekmektedir.
Nitekim, 11.06.2013 günlü,28674 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6487 sayılıKanun'un 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun Geçici6'ncı maddesinde değişiklik yapan 21 'inci maddesinde"Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlaraayrılmak suretiyle veya ilgili kanunların uygulanmasıylatasarrufu kısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülenidari başvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıdadava açılabilir." hükmüne yer verilmek suretiyle"hukuki el atma" olarak nitelendirilen, ilgili kanununuygulanması suretiyle proje kapsamında kalması sebebiylemülkiyet hakkına getirilen kısıtlamadan kaynaklanantazminat davalarının görüm veçözümünde İdari Yargı yerinin görevliolduğu öngörülmüş bulunmaktadır.
SONUÇ: Açıklanannedenle, davanın, davacıya ait taşınmazlarakamulaştırmasız el atıldığından bahislezararın tazmininin yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemineilişkin kısmı yönünden 2247 sayılı Kanun'un10'uncu maddesi uyarınca, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına vedosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine…”karar vermiştir.
Başkanlıkça,2247 sayılı Yasa’nın 13. maddesine göre YargıtayCumhuriyet Başsavcısı’ndan yazılıdüşüncesi istenilmemiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE: Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, SıddıkYILDIZ, Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 5.5.2014 günlü toplantısında;
l-İLK İNCELEME: Dosyaüzerinde 2247 sayılı Yasa’nın 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre; davalılardan AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı vekilininanılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazının reddedilmesive 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine DanıştayBaşsavcısı’nca, anılan davalı idare vedavanın, davacıya ait taşınmazlarakamulaştırmasız el atıldığından bahislezararın tazmininin yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemineilişkin kısmı yönünden 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesineoybirliği ile karar verildi.
II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK’in, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Mehmet BAYHAN’ın davada adli yargının, ileDanıştay Savcısı Mehmet AliGÜMÜŞ’ün davada idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının hissedarıbulunduğu parseller üzerindeki mesken veağaçlarının, MamakAltıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi MahalleleriKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamında kaldığından bahisle; söz konusu tesis veağaçlara karşılık, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 10.000 TLkamulaştırmasız el atma tazminatının faiziyle birliktetahsili istemiyle açılmıştır.
03.07.2005 tarih ve 5393sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentsel dönüşümve gelişim alanı” başlıklı 73. maddesinde;
“(Değişik: 17/6/2010-5998/1 md.)
Belediye, belediye meclisikararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaretalanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyonalanları ve her türlü sosyal donatı alanlarıoluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşave restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veyadeprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Biralanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanıolarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardanbirinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bualanın belediye veya mücavir alan sınırlarıiçerisinde bulunması şarttır. Ancak, kamununmülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesive uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi veÇevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifiüzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanın büyüklüğününen az 5 en çok 500 hektar arasında olması, etaplar halindeyapılabilmesi hususlarının takdiri münhasıran belediyemeclisinin yetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ileproje alanı ile ilişkili birden fazla yer tek birdönüşüm alanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentsel dönüşümve gelişim proje alanında hakları verilir. 2981 sayılıKanun kapsamına girmeyen gecekondu sahiplerine enkaz ve ağaçbedelleri verilir veya belediye imkanları ölçüsündekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir.
Kentsel dönüşüm vegelişim proje alanlarında yapılacak alt yapı ve rekreasyonharcamaları, proje ortak gideri sayılır. Belediyelere aitinşaatların proje ortak giderleri belediyeler tarafındankarşılanır. Kendilerine ayrı ada veya parsel tahsis edilengayrimenkul sahipleri ile kamulaştırma dışı kalangayrimenkul sahipleri, sahip oldukları inşaatın toplammetrekaresi oranında proje ortak giderlerine katılmakzorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaat ruhsatı,yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su, doğalgaz veelektrik bağlanamaz.
Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, busınırlar içindeki gayrimenkullerin tapukütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzeretapu sicil müdürlüğüne, paftasındagösterilmek üzere kadastro müdürlüğünebildirilir. Söz konusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişikliklerbelediyeye bildirilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır. (İptal ikinci ,üçüncü, dördüncü cümleler: AnayasaMahkemesi’nin 18/10/2012 tarihli ve E.: 2010/82, K.:2012/159sayılı Kararı ile)
Belediye,kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedelleri mahkemecetayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına bloke edilir.Belediye kentsel dönüşüm ve gelişim projelerininuygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları yapılabilir. Cephedeğişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibiproje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecekcephe veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük netasgari ücret tutarını geçmemek üzere telifhakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygungörülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesiiçindeki ilçe belediyeleri kendi sınırlarıiçinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları için yapılması gerekeniş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payıçoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
(Ekfıkra: 16/5/2012-6306/17 md.) Büyükşehir belediyelerince,kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilenalanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenileme alanı ilanedilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine göre kamu kurum vekuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir.
BuKanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konutİdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilenyetkiler saklıdır.” hükmü yer almış; bu Kanunun işaret ettiği 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun" İskan sahalarının tespiti, kamulaştırma vekadastro " başlıklı 4. maddesinde; "(Değişik: 5/5/2004 – 5162/2 md.)
(Değişik birinci fıkra:24/7/2008-5793/7 md.) Başkanlık, gecekondudönüşüm projesi uygulayacağı alanlarda veyamülkiyeti kendisine ait arsa ve arazilerde veya valiliklerce toplu konutiskan sahası olarak belirlenen alanlarda çevre ve imarbütünlüğünü bozmayacak şekilde her türve ölçekteki planlar ile imar planlarını yapmaya, yaptırmayave tadil etmeye yetkilidir. Bu planlar; büyükşehir belediyesınırları içerisinde kalan alanlar içinbüyükşehir belediye meclisi tarafından, il ve ilçebelediye sınırları ile mücavir alanlarıiçerisinde kalan alanlar için ilgili belediye meclisleri tarafından,beldelerde ve diğer yerlerde ilgili valilik tarafından,planların belediyelere veya valiliğe intikal ettiği tarihtenitibaren üç ay içerisinde aynen veyadeğiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valilik tarafındanüç ay içerisinde onaylanmayan planlar Başkanlıktarafından re’sen onaylanır. Belediyeler, valilik veyaBaşkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilan veitiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılı İmarKanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumları tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re’sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur.
Başkanlık kanundakigörevleri çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilere ait arazi ve arsaları ve bunların içerisindeveya üzerinde bulunan her türlü eklenti ve yapılarıkamulaştırmaya yetkilidir. Başkanlık tarafındanyapılacak kamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesininikinci fıkrasındaki iskân projeleriningerçekleştirilmesi amaçlı kamulaştırmasayılır.” hükmüne yer verilmiştir.
Öte yandan; 3194 sayılıİmar Kanunu’nun “Planların hazırlanması veyürürlüğe konulması” başlıklı 8.maddesinde; “Planların hazırlanmasında veyürürlüğe konulmasında aşağıdabelirtilen esaslara uyulur.
a)Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini,yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımınıbelirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını,gerekli gördüğü hallerde Devlet PlanlamaTeşkilatı yapar veya yaptırır.
b)İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmarPlanından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevredüzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediyesınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulamaimar planları ilgili belediyelerce yapılır veyayaptırılır. Belediye meclisince onaylanarakyürürlüğe girer. (Değişik dördüncücümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibarenbelediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde veilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlıolarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlaraitiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediyemeclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisionbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediyeve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacakplanlar valilik veya ilgilisince yapılır veyayaptırılır. Valilikçe uygungörüldüğü takdirde onaylanarakyürürlüğe girer. (Değişiküçüncü cümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Onaytarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgiliidarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlıolarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlaraitiraz edilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilikitirazları ve planları onbeş gün içerisindeinceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmışplanlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usulleretabidir.
Kesinleşenimar planlarının bir kopyası, Bakanlığagönderilir.
İmarplanları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idareleringörevidir. Belediye Başkanlığı ve mülkiamirlikler, imar planının tamamını veya birkısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getiripçoğaltarak tespit edilecek ücret karşılığındaisteyenlere verir.
c)(Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve AraziKullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsalamaç dışında kullanılmak üzereplânlanamaz.” hükmü yer almıştır.
Dava dosyasınınincelenmesinden; Davaya konu taşınmazların Ankara, Mamakilçesi, Altıağaç Mahallesi sınırlarıiçerisinde, Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi Mahalleleri KentselDönüşüm Projesi Alanında kaldığı; tapukayıtlarına göre; Mamak ilçesi, AltıağaçMahallesi sınırları İçerisinde bulunan 595 m2 yüzölçümlü 37361 ada 6 parsel üzerinde davacı adına65,m2, 564 m2 yüzölçümlü 37361 ada 7 parselüzerinde 1 m2 hissesinin bulunduğu; söz konusutaşınmazların daha sonra imar görerek 39802 ada 6 parseleşuyulandırıldığı; Davacı adına 2144 m2 yüzölçümlü 39802 ada 6 parsel üzerinde 65,01 m2 hissesinin bulunduğu; Mamak Belediye Başkanlığı, İmar veŞehircilik Müdürlüğü’nün 09.01.2014tarih ve 145 sayılı yazılarında; Dava konusuAltıağaç Mahallesi, 37361 ada 6 parselin imar uygulamasıneticesinde 39802 ada 6 parsel, 37361 ada 7 parselin ise 39618 ada 1 parselolarak yeniden tescil edildiği; Altıağaç-Karaağaç-HüseyingaziMahalleleri Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesineİlişkin olarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolİmzalandığı ve Belediye Meclislerinin kararıylaUygulama Yönetmeliğinin hazırlandığı, protokolgereği bölgenin gecekondu Önleme bölgesi ilanedildiği, belediyece kamulaştırma yapabilmek için,04.09.2012 tarih ve 1564/1847 sayılı kararıyla kamu yararıkararı alındığı, kararın kaymakamlıkmakamının 06.09.2012 tarihli kararıylaonaylandığı, 2942 sayılı KamulaştırmaKanunun 27. Maddesi uyarınca Bakanlar Kurulunun 11.02.2013 tarihlikararı ile anılan bölgede bulunan taşınmazlarınacele kamulaştırılmasına karar verildiği; ayrıcaprojenin daha hızlı ilerlemesi ve konut inşaatlarınınbir an önce başlaması İçin anlaşmayan haksahipleri ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu’nun 19.03.2013 tarih ve 4320sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğegiren "Acele Kamulaştırma” kararıalındığı anlaşılmış; davadosyasına sunulan Mamak Belediye Başkanlığınıncevap dilekçesinde; dava konusu taşınmaza idarelerininherhangi bir hukuki ya da fiili el atmasının söz konusuolmadığı savunulmuştur.
Mahkememizce bu kapsamda yapılanincelemeye ışık tutması amacıyla, dava konusutaşınmaza fiili el atma olup olmadığı hususundaaraştırma/inceleme yapılıp yapılmadığıhususunun sorulması üzerine, Ankara 12. Asliye Hukuk MahkemesinceMahkememize gönderilen 9.4.2014 tarih ve 2013/366 Esas sayılıüst yazı ekindeki 2.4.2014 kayıt tarihli Bilirkişi KuruluRaporunun “İnceleme” bölümünde;“Dava konusu 211. Sokak No: 55/A kapı numaralı meskeninmahallinde yapılan incelemede yıkıldığını,sadece enkazının kaldığını,
Fotoğraflardan dagörüleceği üzere, bölgedeki gecekondularınbirçoğunun yıkıldığı, birkısmının boşaltıldığı, yollarınkapandığını, mevcut insani yaşamın ortadankaldırıldığını, dolayısıylabölgeye fiilen el atıldığını,…”yönünde; yine aynı Raporun, “2-Mahallindeyapılan İnceleme” alt başlıklıbölümünde; “Davaya konu Ankara ili, Mamak ilçesi,Altıağaç Mahallesi, 211. Sokak No:55/A adresinde yapılanincelemede aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir;
Gecekondunun keşifsırasında yıkılmış olduğu, sadece enkazkalıntılarının yerinde mevcut olduğugörülmüştür…” yönünde tespityapıldığı görülmüş; dolayısıyla; davaya konu taşınmazların üzerinde bulunan meskeninyıkıldığı ve fiilen el atıldığıanlaşılmıştır.
Belediyelerin 3194 sayılıimar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetki ile arazi vearsalar üzerinde imar planlarının hazırlanması veyürürlüğe konulması, arazi ve arsa düzenlemesigibi faaliyetleri kapsamında yaptıkları imar planlarındankaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamu gücüne dayananirade açıklamaları ile tesis edilen genel ve düzenleyiciişlemler olduğu bu yönü ile de idari eylem veişlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların idari yargıyerlerinde çözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır. Buna karşılık, Belediyece,Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul veyöntemlere uygun idari nitelikte uygulama işlemleriyapılmaksızın, dava konusu taşınmaza fiilen elatılması karşısında, idarenin bu eylemininkamulaştırmasız el atma niteliğinitaşıdığı açıktır.
İdarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol,kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,işletilmesi ve bakımı sırasında kişilereverdiği zararların tazmini istemiyle açılacakdavaların görüm ve çözümünün, idarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlartarafından açılacak tam yargı davalarıkapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine aitolduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu,özel mülkiyete konu taşınmazakamulaştırmasız el atıldığı veya plan veprojeye aykırı iş görüldüğüiddiasıyla açılacak müdahalenin men’i ve meydanagelen zararın tazmini davalarının ise, mülkiyetetecavüzün önlenmesine ve haksız fiillere ilişkinözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümleneceği, yerleşik yargısaliçtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Nitekim, yukarıda belirtilengenel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15sayılı kararının III. bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde amme teşekkülüİstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malını elindenalmış olması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuşdurumdadır. Ve bu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerinegiren mülkiyete tecavüzün önlenmesi veya haksız fiilneticesinde meydana gelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdanadliye mahkemesinin vazifesi içindedir.”görüşüne yer verilmiştir.
Bu durumda, idarenin dava konusutaşınmaza kamulaştırmasız el atmasındandoğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın,haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümü, adliyargı yerinin görevine girmektedir.
Açıklanan nedenlerle,Danıştay Başsavcısı’nın başvurusununreddine karar vermek gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle DanıştayBaşsavcısı’nın BAŞVURUSUNUN REDDİNE,5.5.2014 gününde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi. Başkan Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Eyüp Sabri BAYDAR Üye Nurdane TOPUZ Üye Ali ÇOLAK Üye Ayhan AKARSU Üye Sıddık YILDIZ Üye Mehmet AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy