T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 407
KARAR NO : 2014 / 446
KARAR TR : 1.4.2014
ÖZET : İdarenin dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız el atmasından doğan zararın tazminine yönelik bulunan davanın, haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : A.M.(M.)
Vekili : Av. A.A.
Davalı : Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı
Vekili : Av. B.V.
OL A Y : Davacı vekili davadilekçesinde özetle; Davacının, Ankara İli,Çankaya İlçesi Dikmen Mahallesi 154 nolu kadastro parselindehissedar iken, bu parseldeki hissesinin imar sonucu Ankara İli,Çankaya İlçesi Dikmen Mahallesi, 29273 ada 1 parsel, 29273ada 3 parsel ve 29274 ada 1 parsel nolu taşınmazlaraşuyulandırıldığını, davacınıntaşınmazının bulunduğu mahallin Dikmen vadisi 4. ve 5.etaplar Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamındakalması nedeniyle 29.11.1990 tarih ve 3967 karar nolu Kamu YararıKararı ve Valilik Makamının 27.12.1990 tarihli onayı ilekamulaştırılmasına karar verilmiş olmasınakarşın, davalı idarenin Kamulaştırma Yasası’nın10. maddesine göre bedel tespiti ve tescil davası açarak davacınıntaşınmazının bedelini vermesi gerekirken, bütün bunlarıyapmadan dava konusu taşınmaza kamulaştırmasız olarakfiilen el attığını, mülkiyet tamamen kendisinegeçtikten sonra proje kapsamında yapması gereken projeuygulama imar planını da yaparak tapuya tescil ettirdiğini, davalıidarenin Dikmen Vadisi 3. etap alanı ile ilgili mülkiyethakkını hiçe sayan davranışlarını 4. ve 5.etaplarda da sürdürdüğünü vekamulaştırma yapmaksızın 1/1000 ölçekliuygulama imar planı doğrultusunda hazırladığı81210 nolu parselasyon planının, Ankara BüyükşehirBelediye Encümenince 10.01.2008 tarihinde onaylandığınıve 06.03.2008 tarihinde kesinleştiğini, Ankara 14.Asliye HukukMahkemesi’nin 2008/26 D.Îş sayılı dosyasındayapılan tespitte, Dikmen Vadisi 4. ve 5. etaplarınbirleştirildiğini, onanarak kesinleşen 81210 nolu proje uygulamaimar planı kapsamında rızai anlaşma yapmayan mülkiyetsahiplerinin bulunduğunu, davalı idare ile kamulaştırmayasası uyarınca rızai anlaşma yapan hissedarlara aitevlerin yıkıldığını, yıkımıyapılan binalar sebebiyle yolların tamamen bozulduğunu, elektrikve telefon hatlarının kesik olduğunu, 4. ve 5. etapalanının açık inşaat alanı olmasısebebiyle can ve mal güvenliğinin bulunmadığınıve bu sebeple meskenlerini terk etmek zorunda kaldıklarını,proje alanında bulunan mülkiyet sahiplerinin taşınmazlarındanhiçbir şekilde istifade imkanınınkalmadığını ve taşınmazlara davalı idaretarafından kamulaştırmasız olarak elatıldığı hususunun tespit edildiğini, davalı idaretarafından davacının taşınmazınınbulunduğu 4. ve 5. etaplarda kentsel dönüşüm projesiuyguladığından bahisle imar planlarınınkesinleştirildiğini ve bölgeye hiçbir belediye hizmetigötürmeyerek kendisi ile anlaşma yapmayan mülkiyetsahiplerinin cezalandırıldığını, bu şekildekendisi ile rızai anlaşma yapmaları için projealanının tümünün yaşanmaz hale getirildiğinibelirterek, davacının hissedarı bulunduğu kadastronun 154parselinden imar sonucu oluşan Ankara İli, Çankayaİlçesi, Dikmen Mahallesi, 29273 ada 1 parsel, 29273 ada 3 parsel ve29274 ada 1 parsel nolu taşınmazlardaki hisselerinin davalıidare adına tescili karşılığında, fazlayailişkin talep ve dava hakkı saklı kalmak kaydıylaşimdilik 10.000,00 TL’nin yasal faizi ile birlikte davalıdantahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
DavalıAnkara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilisüresi içerisinde sunduğu cevap dilekçesindeözetle, görev itirazında bulunmuştur.
Ankara24. Asliye Hukuk Mahkemesi: 12.11.2013 gün ve E:2013/324 sayıile, davalı Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekilinin görev itirazınınreddine karar vermiştir.
DavalıAnkara Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin,idari yargı yararına olumlu görevuyuşmazlığı çıkartılması yolundasüresi içinde verdiği dilekçe üzerine, davadosyasının onaylı bir örneği DanıştayBaşsavcılığı'na gönderilmiştir.
DanıştayBaşsavcısı;“ 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun Kentseldönüşüm ve gelişim alanı başlıklı73. maddesinde; ‘’Belediye, belediye meclisi kararıyla; konutalanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknolojiparkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve hertürlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kentkısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentintarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşıtedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm vegelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanın kentseldönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesiiçin yukarıda sayılan hususlardan birinin veya birkaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediyeveya mücavir alan sınırları içerisindebulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veyakullanımında olan yerlerde kentsel dönüşüm vegelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesiiçin ilgili belediyenin talebi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığınınteklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektararasında olması, etaplar halinde yapılabilmesihususlarının takdiri münhasıran belediye meclisininyetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile projealanı ile ilişkili birden fazla yer tek birdönüşüm alanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondusahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkanları ölçüsünde kentsel dönüşümve gelişim proje alanı dışında arsa veya konutsatışı yapılabilir. Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konutİdaresi Başkanlığı ile işbirliğiyapılmak suretiyle konut satışı da yapılabilir. Enkazve ağaç bedelleri arsa veya konut bedellerinden mahsup edilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip oldukları inşaatıntoplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerine katılmakzorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaat ruhsatı,yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su, doğalgaz veelektrik bağlanamaz.
Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlariçindeki gayrimenkullerin tapu kütüğününbeyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicilmüdürlüğüne, paftasında gösterilmeküzere kadastro müdürlüğüne bildirilir. Sözkonusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişikliklerbelediyeye bildirilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır.
Belediye,kentsel dönüşüm ve gelişim projelerini gerçekleştirmekamacıyla; imar uygulaması yapmaya, imar uygulaması yapılanalanlardaki taşınmazların değerlerini tespit etmeye ve budeğer üzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veyahasılat paylaşımını esas alan uygulamalar yapmayayetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedellerimahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına blokeedilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir.
Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimi çalışmalarıyapılabilir. Cephe değişikliği yapılacak binalardatelif hakkı sahibi proje müelliflerine talep etmeleri hâlinde,değiştirilecek cephe veya cephelerin beher metrekaresi içinbir günlük net asgari ücret tutarını geçmemeküzere telif hakkı ödenir. Büyükşehir belediyemeclisince uygun görülmesi hâlinde, büyükşehirbelediyesi içindeki ilçe belediyeleri kendisınırları içinde bu fıkrada belirtilen iş veişlemleri yapabilir.
Binacephelerinde değişiklik ve yenileme ile özel aydınlatma veçevre tanzimi çalışmaları içinyapılması gereken iş, işlem ve yetkilendirmeler, katmaliklerinin arsa payı çoğunluğu ile verecekleri kararagöre yapılır.
Büyükşehirbelediyelerince, kentsel dönüşüm ve gelişim alanıilan edilen alanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenilemealanı ilan edilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine görekamu kurum ve kuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir.
BuKanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konutidaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkilersaklıdır.” hükmü yer almaktadır.
Uygulamave öğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, suyolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi, bakım ve onarımısırasında kişilere verdiği zararların tazmini istemiyleaçılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idariYargı yerleri görevli bulunmaktadır.
Bubilgiler karşısında; davanın, davacınınhissedarı olduğu taşınmazın, KentselDönüşüm ve Gelişim Projesi kapsamındakalması sebebiyle proje uygulama imar planı yapılarak tapuyatescil ettirilmek suretiyle kamulaştırmasız olarak elatıldığından bahisle tazminat talebiyle açılandavanın,davacıya ait taşınmazakamulaştırmasız el atıldığından bahisle10.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemineilişkin kısmının, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2'nci maddesinin 1 'incifıkrasının (b) bendinde yer alan İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,hükmü gereğince İdari Yargı yerindegörülmesi gerekmektedir.” demek suretiyle 2547 sayılıYasanın 10'uncu maddesi uyarınca, davanın, davacıya aittaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmıyönünden, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine’’ karar vermiştir.
İNCELEME VEGEREKÇE :
UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü’nün, SerdarÖZGÜLDÜR’ün Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ,Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU ve Mehmet AKBULUT’unkatılımlarıyla yapılan 1.4.2014 günlütoplantısında:
l-İLKİNCELEME: Başvuru yazısı ve dava dosyasıörneği üzerinde 2247 sayılı Yasa'nın 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre,davalı Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı vekilinin anılan Yasanın10/2.maddesinde öngörülen yönteme uygun olarak yaptığıgörev itirazının reddedilmesi ve dahi 12/1.maddede belirtilensüre içinde başvuruda bulunması üzerineDanıştay Başsavcısı'nca, davalı AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı açısından,10.maddede öngörülen biçimde, davanın, davacıyaait taşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmıyönünden, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı anlaşılmaktadır.
II-ESASINİNCELENMESİ: Raportör-Hakim Selim ŞamilKAYNAK’ın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHAN ile DanıştaySavcısı Mehmet Ali GÜMÜŞ’ün davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ:
Dava, davacının hissedarı olduğu taşınmazların,Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi kapsamındakalması sebebiyle davalı idare tarafından proje uygulama imarplanı yapılarak tapuya tescil ettirilmek suretiylekamulaştırmasız olarak el atıldığındanbahisle, 10.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesive taşınmazın mülkiyetinin davalı idareye devriistemiyle açılmıştır.
Dosyakapsamında yapılan incelemede; 13.07.2010 tarih, 27640sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 07.07.2010 gün, 2010/667sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile, davaya konutaşınmazların da yer aldığı bir kısımalanların 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 73.maddesiuyarınca Dikmen Vadisi Son Etap Kentsel Dönüşüm veGelişim Proje Alanı ilan edilmesine karar verildiğianlaşılmıştır.
AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı İmar veŞehircilik Dairesi Başkanlığı Harita ŞubeMüdürlüğü’nün 23.07.2013 günlüyazısında;kadastro 154 nolu parselin Dikmen Vadisi Son Etap KentselDönüşüm ve Gelişim Proje Alanındakaldığı, söz konusu proje alanı sınırıBakanlar Kurulu Kararı ile onaylı Dikmen Vadisi Son Etap KentselDönüşüm ve Gelişim Proje Alanısınırının Ankara Büyükşehir BelediyeMeclisinin 16.07.2010 gün ve 2199 sayıl kararı ileonaylandığı, Dikmen Vadisi Son Etap KentselDönüşüm ve Gelişim Proje Alanına ilişkin1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000ölçekli Uygulama İmar Planının AnkaraBüyükşehir Belediye Meclisinin 13.08.2010 tarih ve 2496sayılı kararı ile onaylandığı, söz konusuplana askı süresinde yapılan itirazlara ilişkinBüyükşehir Belediye Meclisinin 30.11.2010 tarih ve 3392 sayılıkararı ile karar alınarak söz konusu planınkesinleştiği, onaylanan imar planına istinaden hazırlanan81210/1 nolu parselasyon planının Belediye Encümeninin30.12.2010 tarih ve 2357 sayılı kararı ileonaylandığı, kadastro 154 nolu parseldeki AkifMelikoğlu’na ait 524,00 m2 hissenin 122,00 m2 sinin Konut Alanıolarak ayrılan 29273 ada 1 nolu parsele, 152,40 m2 sinin BölgeselTicaret Merkezi kullanımına ayrılan 29274 ada 1 nolu parsele, 40m2 sinin proje kapsamında kalan tüm parsellerden eşit orandakesintiden oluşturulan Kültürel Tesis kullanımınaayrılan 29273 ada 3 nolu parseleşuyulandırıldığı, 209,60 m2 sinin DOP olarakkesildiği, 81210/1 nolu parselasyon planının ÇankayaKadastro Müdürlüğüne tescile esas teknik kontrollerinyapılması için gönderildiği, Çankaya Tapu Müdürlüğünce15.06.2011 tarih ve 32030 yevmiye no ile tescil edildiği hususunun belirtildiğianlaşılmıştır.
03.07.2005tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentseldönüşüm ve gelişim alanı”başlıklı 73. maddesinde;
‘’Belediye,belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları,ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları,rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatıalanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarınıyeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültüreldokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almakamacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleriuygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm vegelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıdasayılan hususlardan birinin veya bir kaçınıngerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alansınırları içerisinde bulunması şarttır. Ancak,kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edilebilmesive uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenin talebi veÇevre ve Şehircilik Bakanlığının teklifiüzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektararasında olması, etaplar halinde yapılabilmesihususlarının takdiri münhasıran belediye meclisininyetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile projealanı ile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşümalanı olarak belirlenebilir.
Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.
Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondusahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkanları ölçüsünde kentsel dönüşümve gelişim proje alanı dışında arsa veya konutsatışı yapılabilir. Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konutİdaresi Başkanlığı ile işbirliğiyapılmak suretiyle konut satışı da yapılabilir. Enkazve ağaç bedelleri arsa veya konut bedellerinden mahsup edilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip olduklarıinşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerinekatılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaatruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su,doğalgaz ve elektrik bağlanamaz.
Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, busınırlar içindeki gayrimenkullerin tapukütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzeretapu sicil müdürlüğüne, paftasındagösterilmek üzere kadastro müdürlüğünebildirilir. Söz konusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelendeğişiklikler belediyeye bildirilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ileyapılır.(Yürürlüğün Durdurulancümleler: Anayasa Mah. 18/10/2012 tarih ve 2012/82 E. ve 2012/34Yürürlüğü Durdurma K. ile)
Belediye,kentsel dönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazlarındeğerlerini tespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedellerimahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına blokeedilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir.
(Ekfıkra: 16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları yapılabilir. Cephedeğişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibiproje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecekcephe veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük netasgari ücret tutarını geçmemek üzere telifhakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygungörülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesiiçindeki ilçe belediyeleri kendi sınırlarıiçinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir.
(Ekfıkra: 16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Bina cephelerinde değişiklikve yenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları için yapılması gerekeniş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payıçoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır.
(Ekfıkra: 16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Büyükşehirbelediyelerince, kentsel dönüşüm ve gelişim alanıilan edilen alanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenilemealanı ilan edilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine görekamu kurum ve kuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir.
Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir.
BuKanunun konusu ile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konutİdaresine 2985 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilenyetkiler saklıdır.’’ denilmiştir.
Dosyanınincelenmesinden; davacıya ait taşınmazın Dikmen Vadisi SonEtap Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje alanındakaldığı,proje alan sınırının Bakanlar KuruluKararıyla onaylı Dikmen Vadisi Son Etap KentselDönüşüm ve Gelişim Proje Alanısınırının Ankara Büyükşehir BelediyeMeclisinin 16.7.2010 gün ve 2199 sayılı kararı ileonaylandığı, bu alana ilişkin 1/5000 ölçekliNazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imarplanlarının Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin13.8.2010 gün ve 2496 sayılı kararı ileonaylandığı, onaylanan imar planlarına dayanılarakhazırlanan parselasyon planına göre 154 parseldeki davacıyaait hissenin düzenleme ortaklık payı kesildikten sonra birkısmının konut alanı olarak ayrılan 29273 ada 1sayılı parsele, bir kısmının Bölgesel TicaretMerkezi kullanımına ayrılan 29274 ada 1 sayılıparsele, bir kısmının da proje kapsamında kalan tümparsellerden eşit oranda kesintiden oluşturulan KültürelTesis kullanımına ayrılan 29273 ada 3 sayılı parselleşuyulandırıldığı, dava dilekçesinde de,Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi alanında kalantaşınmaza kamulaştırılmasız elatıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi ve taşınmazın mülkiyetinindavalı idareye devrinin istenildiğianlaşılmıştır.
Öteyandan; 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Planlarınhazırlanması ve yürürlüğe konulması”başlıklı 8. maddesinde; “Planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaaşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a)Bölge planları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini,yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımınıbelirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını,gerekli gördüğü hallerde Devlet PlanlamaTeşkilatı yapar veya yaptırır.
b)İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmarPlanından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevredüzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediyesınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulamaimar planları ilgili belediyelerce yapılır veyayaptırılır. Belediye meclisince onaylanarakyürürlüğe girer. (Değişik dördüncücümle: 8/8/2011- KHK-648/21 md.) Bu planlar onay tarihinden itibarenbelediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde veilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eşzamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içindeplanlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediyemeclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisionbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Belediyeve mücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacakplanlar valilik veya ilgilisince yapılır veyayaptırılır. Valilikçe uygungörüldüğü takdirde onaylanarak yürürlüğegirer. (Değişik üçüncü cümle: 8/8/2011-KHK-648/21 md.) Onay tarihinden itibaren valilikçe tespit edilen ilanyerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyleeş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresiiçinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar valiliğeyapılır, valilik itirazları ve planları onbeş güniçerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Onaylanmışplanlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usulleretabidir.
Kesinleşenimar planlarının bir kopyası, Bakanlığagönderilir.
İmarplanları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idareleringörevidir. Belediye Başkanlığı ve mülkiamirlikler, imar planının tamamını veya birkısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getiripçoğaltarak tespit edilecek ücretkarşılığında isteyenlere verir.
c)(Ek: 3/7/2005 - 5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve AraziKullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsalamaç dışında kullanılmak üzereplânlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Mahkememizcebu kapsamda yapılan incelemeye ışık tutmasıadına,dava konusu taşınmaza fiili el atma olupolmadığı hususunda araştırma yapılıpmahkememize bilgi verilmesi için mahkemesine müzekkereyazılmış, Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin cevabiyazısı ekinde davaya konu taşınmaza ilişkin olarakyapılan keşif sonrasında tanzim edilmiş olan bilirkişiraporları gönderilmiş olup, her ne kadar Harita veKadastro Bilirkişisi tarafından tanzim edilmiş olanbilirkişi raporunda davaya konu taşınmazların üzerininboş olduğu belirtilmiş ise de, İnşaat Mühendisi,Mimar ve Mülk Bilirkişilerinden oluşan 5 kişilikbilirkişi heyeti tarafından tanzim edilmiş olan bilirkişiraporunda “Dava konusu parselleri içine alan Dikmen Vadisi 4. ve5. Etaplar ile Doğu Yakası Kentsel Dönüşüm veGelişim Alanı içerisinde Dikmen deresi üzerinde DikmenVadisi 3. etabın devamından itibaren Yukarı Dikmene doğrukanal yapım çalışmasınınyapıldığı, dikmen deresi içerisinde kanaliçerisinde çalışan işçilerin kaldığışantiyenin bulunduğu, kanalda iş makinelerininçalıştığı, 4. ve 5. etap içerisindebulunan ve imara uygun olmayan yapıların (evler) yer yeryıkıldığı, bazı evlerin terk edildiği,bazı yolların kullanılmaz durumda ve bu bölgenin harap veterk edilmiş bir durumda olduğu tespit edilmiştir.’’ denilmiş olup, böylece davaya konu taşınmazların daiçerisinde yer aldığı alana kanal yapımçalışması yapılmak suretiyle fiilen elatıldığı anlaşılmıştır.
Belediyelerin 3194sayılı imar Kanunu 8. maddesi ve 18. maddesinin verdiği yetkiile arazi ve arsalar üzerinde imar planlarınınhazırlanması ve yürürlüğe konulması,arazi vearsa düzenlemesi gibi faaliyetleri kapsamında yaptıklarıimar planlarından kaynaklanan işlemlerin tek yanlı ve kamugücüne dayanan irade açıklamaları ile tesis edilengenel ve düzenleyici işlemler olduğu bu yönü ile deidari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklarınidari yargı yerlerinde çözümlenmesi gerektiğitartışmasızdır. Buna karşılık, Belediyece,Kamulaştırma Kanunu’nda öngörülen usul ve yöntemlereuygun idari nitelikte uygulama işlemleri yapılmaksızın,dava konusu taşınmazın bir kısmına fiilen el atılmasıkarşısında, idarenin bu eyleminin kamulaştırmasızel atma niteliğini taşıdığıaçıktır.
İdareninyürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetineilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydanagetirdiği yol, kanal, baraj, su yolları, su şebekesi gibitesislerin kurulması, işletilmesi ve bakımısırasında kişilere verdiği zararların tazminiistemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız el atıldığıveya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men’i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerinde çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
Nitekim, yukarıda belirtilengenel kabul doğrultusundaki Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulunun 11.2.1959 günlü, E:1958/17, K:1959/15sayılı kararının III. bölümünde, “İstimlaksiz el atma halinde amme teşekkülüİstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.” görüşüne yerverilmiştir.
Bu durumda, idarenin davakonusu taşınmazlara kamulaştırmasız el atmasındandoğan zararın tazminine ve dahi taşınmazlarındavalı idare adına tesciline yönelik bulunan davanın, haksızfiillere ilişkin özel hukuk hükümlerine göregörüm ve çözümü, adli yargı yeriningörevine girmektedir.
Açıklanannedenlerle, Danıştay Başsavcısı’nınbaşvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.
S O N UÇ : Davanın çözümünde ADLİYARGININ görevli olduğuna, bu nedenle Danıştay Başsavcısı’nınBAŞVURUSUNUN REDDİNE, 1.4.2014 gününde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Eyüp Sabri BAYDAR Üye Nurdane TOPUZ Üye Ali ÇOLAK Üye Ayhan AKARSU Üye Sıddık YILDIZ Üye Mehmet AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy