T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
HUKUK BÖLÜMÜ
ESAS NO : 2014 / 79
KARAR NO : 2014 / 130
KARAR TR : 3.2.2014
ÖZET : İdarenin yürütmekle yükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesinin uygulanması sırasında idarece kamu gücüne dayanılarak, re'sen ve tek yanlı şekilde tesis edilen arsa payı tahsis işlemi nedeniyle açılan davanın, imar hukuku ilkeleri ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk. K A R A R Davacı :M.E. Vekilleri :Av. F.T. & U.T. Davalılar :1.Mamak BelediyeBaşkanlığı Vekili :Av. L.D. 2.AnkaraBüyükşehir Belediyesi Başkanlığı Dahili Davalı :Toplu Konutİdaresi Başkanlığı Vekili :Av.T.D. O L A Y :Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinhissedarı olduğu Ankara İli Mamak İlçesi 2.Bölge Karaağaç Mahallesi 37378 Ada 2 Parsel sayılıtaşınmazın, Kentsel Dönüşüm ProjesiKapsamına alındığını, dava konusutaşınmazın da bu kapsamda kamulaştırılmasınakarar verildiğini, Mamak Belediye Başkanlığı Emlak veİstimlak Müdürlüğü’nün 21.09.2012gün ve 20312208232 sayılı yazısı ile dava konusutaşınmazın imar yolu üzerindekaldığının bildirildiğini, bu kapsamda davacıyauzlaşma davetiye gönderildiğini; ancak davataraflarının anlaşamadıklarını, bu nedenledavalı idarenin dava konusu taşınmaza yönelikuygulamalarının kamulaştırmasız el atmakapsamında kaldığını belirterek; dava konusutaşınmaz, üzerindeki ev ve ağaçlar içinfazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile 10.000TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birliktedavalılardan alınarak davacıya verilmesi vetaşınmazın davalılar adına tesciline karar verilmesi istemiile adli yargı yerinde dava açmıştır. DavalılardanMamak Belediye Başkanlığı vekili, süresiiçerisinde verdiği cevap dilekçesinde özetle;görev itirazında bulunmuştur. Ankara 3. AsliyeHukuk Mahkemesi; 10.10.2013 gün ve 2012/636 Esas sayılıkararı ile görev itirazının reddine karar vermiştir. Davalı MamakBelediye Başkanlığı vekilinin idari yargıyararına olumlu görev uyuşmazlığıçıkartılması yolunda süresi içindeverdiği dilekçesi üzerine dava dosyasınınonaylı bir örneği DanıştayBaşsavcılığı’na gönderilmiştir. Danıştay Başsavcısı; “ 5393sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentsel dönüşümve gelişim alanı" başlıklı 73. maddesinde;‘’Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları,sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamuhizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyaldonatı alanları oluşturmak, eskiyen kentkısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentintarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşıtedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm vegelişim projeleri uygulayabilir. Bir alanın kentseldönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesiiçin yukarıda sayılan hususlardan birinin veya birkaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediyeveya mücavir alan sınırları içerisindebulunması şarttır. Ancak, kamunun mülkiyetinde veyakullanımında olan yerlerde kentsel dönüşüm vegelişim proje alanı ilan edilebilmesi ve uygulama yapılabilmesiiçin ilgili belediyenin talebi ve Çevre ve ŞehircilikBakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca buyönde karar alınması şarttır. Kentsel dönüşüm vegelişim proje alanı olarak ilan edilecek alanın; üzerindeyapı olan veya olmayan imarlı veya imarsız alanlar olması,yapı yükseklik ve yoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektararasında olması, etaplar halinde yapılabilmesihususlarının takdiri münhasıran belediye meclisininyetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile projealanı ile ilişkili birden fazla yer tek birdönüşüm alanı olarak belirlenebilir. Büyükşehir belediye vemücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Büyükşehir belediyeleritarafından yapılacak kentsel dönüşüm vegelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir. Kentsel dönüşüm vegelişim proje alanlarında bulunan yapılarınboşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır. Kentsel dönüşüm vegelişim alanları içinde yer alan eğitim vesağlık alanları hariç kamuya ait gayrimenkuller harcaesas değer üzerinden belediyelere devredilir. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır. Kentsel dönüşüm ve gelişimproje alanlarındaki gayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına AykırıYapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılıİmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi HakkındaKanuna istinaden, hak sahibi olmuş kimselerle anlaşmalarıhalinde kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanındahakları verilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyengecekondu sahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkanları ölçüsünde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir. Kentsel dönüşüm vegelişim alanı ilan edilen yerlerde belediyelere ait gayrimenkullerile belediyelerin anlaşma sağladığı veyakamulaştırdıkları gayrimenkuller üzerindekiinşaatların tamamı belediyeler tarafından yapılırveya yaptırılır. Belediye ile anlaşma yapmayan veyabelediyece kamulaştırılmasına gerek duyulmayan gayrimenkulsahiplerinden proje alanında kendilerine 3194 sayılı Kanunun 18inci maddesine göre ayrı ada ve parselde imar hakkıverilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atma davasıaçabilir. Kentsel dönüşüm vegelişim proje alanlarında yapılacak alt yapı ve rekreasyonharcamaları, proje ortak gideri sayılır. Belediyelere aitinşaatların proje ortak giderleri belediyeler tarafındankarşılanır. Kendilerine ayrı ada veya parsel tahsis edilengayrimenkul sahipleri ile kamulaştırma dışı kalangayrimenkul sahipleri, sahip oldukları inşaatın toplammetrekaresi oranında proje ortak giderlerine katılmakzorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaat ruhsatı,yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su, doğalgaz veelektrik bağlanamaz. Dönüşüm alanısınırı kesinleştiği tarihte, bu sınırlariçindeki gayrimenkullerin tapu kütüğününbeyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu sicil müdürlüğüne,paftasında gösterilmek üzere kadastromüdürlüğüne bildirilir. Söz konusugayrimenkullerin kaydında meydana gelen değişiklikler belediyeyebildirilir. Kentsel dönüşüm vegelişim alanı ilan edilen yerlerde; ifraz, tevhit,sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ile yapılır. Belediye, kentsel dönüşümve gelişim projelerini gerçekleştirmek amacıyla; imaruygulaması yapmaya, imar uygulaması yapılan alanlardakitaşınmazların değerlerini tespit etmeye ve bu değerüzerinden hak sahiplerine dağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir. Kentsel dönüşüm vegelişim projelerinin uygulanması sırasında, tapukayıtlarında mülkiyet hanesi açık olan veya aynihakları davalı olan taşınmazlar doğrudan kamulaştırılarakbedelleri mahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adınabloke edilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir. Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları yapılabilir. Cephedeğişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibiproje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecekcephe veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük netasgari ücret tutarını geçmemek üzere telifhakkı ödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygungörülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesiiçindeki ilçe belediyeleri kendi sınırlarıiçinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir. Bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları için yapılması gerekeniş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payıçoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır. Büyükşehir belediyelerince,kentsel dönüşüm ve gelişim alanı ilan edilenalanlar ile 5366 sayılı Kanuna göre yenileme alanı ilanedilen alanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine göre kamu kurum vekuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerdeibadethane ve yurt inşa edilebilir. Kentsel dönüşüm vegelişim projesi kapsamındaki işler, kamu idareleriyle 75 incimadde çerçevesinde ortak hizmet projeleriaracılığıyla gerçekleştirilebilir. Bu Kanunun konusu ile ilgili hususlardaBaşbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985 sayılı Kanun vediğer kanunlarla verilen yetkiler saklıdır.”hükmü yer almaktadır. 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu'nun"İskan Sahalarının Tespiti, Kamulaştırma VeKadastro" başlıklı 4. maddesinde;"Başkanlık, gecekondu dönüşüm projesiuygulayacağı alanlarda veya mülkiyeti kendisine ait arsa vearazilerde veya valiliklerce toplu konut iskan sahası olarak belirlenenalanlarda çevre ve imar bütünlüğünübozmayacak şekilde her tür ve ölçekteki planlar ile imarplanlarını yapmaya, yaptırmaya ve tadil etmeye yetkilidir. Buplanlar; büyükşehir belediye sınırlarıiçerisinde kalan alanlar için büyükşehir belediyemeclisi tarafından, il ve ilçe belediye sınırlarıile mücavir alanları içerisinde kalan alanlar içinilgili belediye meclisleri tarafından, beldelerde ve diğer yerlerdeilgili valilik tarafından, planların belediyelere veya valiliğeintikal ettiği tarihten itibaren üç ay içerisinde aynenveya değiştirilerek onaylanır. Belediyeler ve valiliktarafından üç ay içerisinde onaylanmayan planlarBaşkanlık tarafından re'sen onaylanır. Belediyeler, valilikveya Başkanlık tarafından onaylanan bu planlar; askı, ilanve itiraza dair kararlar da dahil olmak üzere 3194 sayılıİmar Kanunu hükümlerine göre belediyeler ve ilgili kamukurumlan tarafından yapılacak tüm işlemlerBaşkanlık tarafından re'sen yapılmak suretiyleyürürlüğe konur. Başkanlık kanundaki görevleriçerçevesinde gerçek ve tüzel kişilere ait arazive arsaları ve bunların içerisinde veya üzerinde bulunanher türlü eklenti ve yapıları kamulaştırmayayetkilidir. Başkanlık tarafından yapılacakkamulaştırmalar, 4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanununun 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasındakiiskân projelerinin gerçekleştirilmesi amaçlıkamulaştırma sayılır." hükmüne yerverilmiştir. Dosyanın incelenmesinden; davacıyaait taşınmazın bulunduğu yerde davalılardan MamakBelediyesi ile Başbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı arasında 2985 sayılı Toplu KonutKanunu, 775 sayılı Gecekondu Kanunu, 5393 sayılı BelediyeKanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 3194sayılı İmar Kanunu hükümleriçerçevesinde"Altıağaç-Karaağaç-Hüseyingazi KentselYenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi"ne ilişkinolarak hazırlanan 14.08.2012 tarihli protokolünimzalandığı, protokol gereği anılan bölgeninBaşbakanlık Toplu Konut İdaresiBaşkanlığınca 775 sayılı Kanun uyarıncaGecekondu Önleme Bölgesi olarak ilan edildiği, 19.3.2013 tarihliResmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulu kararıyla projealanında kalan taşınmazların Toplu Konut İdaresiBaşkanlığı tarafından acelekamulaştırılmasına karar verildiği, anılanprotokol gereği kamulaştırma işlemlerinin davalı MamakBelediyesince yürütüldüğü, dava konusutaşınmazın söz konusu proje kapsamındakaldığı ve kamulaştırma işlemlerinin devamettiği; dava dilekçesinde, Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesi alanında kalan taşınmazakamulaştırılmasız el atıldığındanbahisle 10.000 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesi vetaşınmazın mülkiyetinin Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı’na devrinin istenildiğianlaşılmıştır. Uygulama ve öğreti'de, kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış oldukları işlemler,"idari işlem"; herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, "idari eylem" olaraktanımlanmaktadır. İdarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu plan ve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal,baraj, su yolları, su şebekesi gibi tesislerin kurulması,işletilmesi, bakım ve onarımı sırasındakişilere verdiği zararların tazmini istemiyleaçılacak davaların görüm veçözümünde, idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılacaktam yargı davaları kapsamında yargısal denetim yapan idariyargı yerleri görevli bulunmaktadır. Bu bilgiler karşısında;davanın, davacının taşınmazının,Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 15.12.2010 günlü, E:2010/5-662K:2010/651 sayılı kararında "hukuki el atma" olaraknitelendirilen, Kentsel Yenileme ve Gecekondu DönüşümProjesindeki belirleme sebebiyle mülkiyet hakkına getirilenkısıtlamadan kaynaklanan tazminat talebiyle açıldığısonucuna ulaşılmıştır. Dava dilekçesinde ve Yargıtay HukukGenel Kurulu kararında, mülkiyet hakkına getirildiğisöylenen kısıtlamanın, taşınmazın malikiyönünden zarar doğurucu sonuçlarınınolabileceğinde kuşku yoktur. Ancak bu sonuç ya dasonuçlar, bir idari işlem olan Kentsel Yenileme ve GecekonduDönüşüm Projesindeki taşınmaza yönelikbelirlemeden, bu projede öngörülen acele kamulaştırmaişlemlerinin zamanında yapılmamasından; başkaanlatımla da, idari işlemlerden ve davalı Mamak Belediyesi ileBaşbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığıtarafından söz konusu proje gereği yapılması gerekenkamulaştırmalar konusundaki hareketsizlik şeklinde ortayaçıkan idari eylemlerden kaynaklanmaktadır. Bu bakımdan, hukukauygunluklarının denetimi ve zarar doğurucusonuçlarının giderilmesi idari yargının görevalanında bulunan idari işlem ve eylemlerin hukuk düzenindeoluşturdukları etki ve sonuçların, "hukuki elatma" olarak nitelendirilmesine ve bu olumsuz sonuçlarla ilgilitazminat taleplerinin adli yargı yerlerinde açılacak tazminatdavalarına konu edilmelerine hukuken olanak bulunmamaktadır. Dolayısıyla, davanın,davacıya ait taşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle 10.000 TL tazminatın yasalfaiziyle birlikte ödenmesi istemine ilişkin kısmının,2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2'ncimaddesinin 1 'inci fıkrasının (b) bendinde yer alan"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları," hükmü gereğince idariyargı yerinde görülmesi gerekmektedir.” şeklindekigerekçesi ile 2247 sayılı Yasa'nın 10'uncu maddesiuyarınca, olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesi’ne gönderilmesine karar vermiştir. İNCELEME VE GEREKÇE : Uyuşmazlık Mahkemesi HukukBölümü’nün, Zehra Ayla PERKTAŞ’ın Başkanlığında,Üyeler: Eyüp Sabri BAYDAR, Ali ÇOLAK, Sıddık YILDIZ,Nurdane TOPUZ, Ayhan AKARSU, Mehmet AKBULUT ’unkatılımlarıyla yapılan 3.2.2014 günlütoplantısında: l-İLK İNCELEME: Başvuruyazısı ve dava dosyası örneği üzerinde 2247sayılı Yasa'nın 27. maddesi gereğince yapılanincelemeye göre, davalı Mamak Belediye Başkanlığıvekilinin anılan Yasanın 10/2 maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine DanıştayBaşsavcısı'nca, davalı Mamak BelediyeBaşkanlığı bakımından 10.maddedeöngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığıanlaşılmaktadır. Usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi. II-ESASIN İNCELENMESİ:Raportör-Hakim Birgül YİĞİT’in, davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Mehmet BAYHANile Danıştay Savcısı Mehmet AliGÜMÜŞ’ün idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra GEREĞİ GÖRÜŞÜLÜPDÜŞÜNÜLDÜ: Dava, davacınıntaşınmazına, imar planında “Altıağaç-Karaağaç-HüseyingaziKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesi" alanındakaldığı, bu plan kapsamında dava konusutaşınmazın imar yolu alanındabırakıldığı, dava konusu taşınmazailişkin yürütülen kamulaştırma işlemlerisırasında davacı ile davalı idareninuzlaşamadıkları, dava konusu taşınmaza buşekilde kamulaştırmasız el atıldığı vedavacının bu nedenle zarar gördüğü belirtilmeksureti ile taşınmaz, üzerindeki ev ve ağaç bedeliolarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile10.000 TL’nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ilebirlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesi istemiyleaçılmıştır. 03.07.2005 tarihve 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun “Kentseldönüşüm ve gelişim alanı”başlıklı 73. maddesinde; “Belediye,belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları,ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları,rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatıalanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarınıyeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültüreldokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almakamacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleriuygulayabilir. Bir alanın kentsel dönüşüm vegelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıdasayılan hususlardan birinin veya bir kaçınıngerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alansınırları içerisinde bulunması şarttır.Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullanımında olan yerlerdekentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilanedilebilmesi ve uygulama yapılabilmesi için ilgili belediyenintalebi ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığınınteklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alınmasışarttır. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilanedilecek alanın; üzerinde yapı olan veya olmayan imarlıveya imarsız alanlar olması, yapı yükseklik veyoğunluğunun belirlenmesi, alanınbüyüklüğünün en az 5 en çok 500 hektararasında olması, etaplar halinde yapılabilmesihususlarının takdiri münhasıran belediye meclisininyetkisindedir. Toplamı 5 hektardan az olmamak kaydı ile proje alanıile ilişkili birden fazla yer tek bir dönüşümalanı olarak belirlenebilir. Büyükşehirbelediye ve mücavir alan sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projesi alanı ilan etmeyebüyükşehir belediyeleri yetkilidir. Büyükşehirbelediye meclisince uygun görülmesi halinde ilçe belediyelerikendi sınırları içinde kentseldönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir. Büyükşehirbelediyeleri tarafından yapılacak kentsel dönüşümve gelişim projelerine ilişkin her ölçekteki imarplanı, parselasyon planı, bina inşaat ruhsatı, yapıkullanma izni ve benzeri tüm imar işlemleri ve 3/5/1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda belediyelere verilen yetkilerikullanmaya büyükşehir belediyeleri yetkilidir. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunanyapıların boşaltılması, yıkımı vekamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunangayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar,mahkemelerde öncelikle görüşülür ve kararabağlanır. Kentseldönüşüm ve gelişim alanları içinde yeralan eğitim ve sağlık alanları hariç kamuya aitgayrimenkuller harca esas değer üzerinden belediyelere devredilir.Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarındayıkılarak yeniden yapılacak münferit yapılarda ilgilivergi, resim ve harçların dörtte biri alınır. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındakigayrimenkul sahipleri ve 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmarve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara UygulanacakBazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun BirMaddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanuna istinaden, hak sahibiolmuş kimselerle anlaşmaları halinde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanında haklarıverilir. 2981 sayılı Kanun kapsamına girmeyen gecekondusahiplerine enkaz ve ağaç bedelleri verilir veya belediyeimkanları ölçüsünde kentseldönüşüm ve gelişim proje alanıdışında arsa veya konut satışı yapılabilir.Bu kapsamda bulunanlara Toplu Konut İdaresi Başkanlığıile işbirliği yapılmak suretiyle konut satışı dayapılabilir. Enkaz ve ağaç bedelleri arsa veya konutbedellerinden mahsup edilir. Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerdebelediyelere ait gayrimenkuller ile belediyelerin anlaşmasağladığı veya kamulaştırdıklarıgayrimenkuller üzerindeki inşaatların tamamı belediyelertarafından yapılır veya yaptırılır. Belediye ileanlaşma yapmayan veya belediyece kamulaştırılmasınagerek duyulmayan gayrimenkul sahiplerinden proje alanında kendilerine 3194sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre ayrı ada ve parseldeimar hakkı verilmemiş olanlar kamulaştırmasız el atmadavası açabilir. Kentseldönüşüm ve gelişim proje alanlarındayapılacak alt yapı ve rekreasyon harcamaları, proje ortak giderisayılır. Belediyelere ait inşaatların proje ortak giderleribelediyeler tarafından karşılanır. Kendilerine ayrıada veya parsel tahsis edilen gayrimenkul sahipleri ile kamulaştırmadışı kalan gayrimenkul sahipleri, sahip olduklarıinşaatın toplam metrekaresi oranında proje ortak giderlerinekatılmak zorundadır. Proje ortak gideri ödenmeden inşaatruhsatı, yapılan binalara yapı kullanma izni verilemez; su,doğalgaz ve elektrik bağlanamaz. Dönüşümalanı sınırı kesinleştiği tarihte, busınırlar içindeki gayrimenkullerin tapukütüğünün beyanlar hanesine kaydedilmek üzeretapu sicil müdürlüğüne, paftasındagösterilmek üzere kadastro müdürlüğünebildirilir. Söz konusu gayrimenkullerin kaydında meydana gelendeğişiklikler belediyeye bildirilir. Kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen yerlerde;ifraz, tevhit, sınırlı ayni hak tesisi ve terkini, cinsdeğişikliği ve yapı ruhsatı verilmesine ilişkinişlemler belediyenin izni ileyapılır.(Yürürlüğün Durdurulancümleler: Anayasa Mah. 18/10/2012 tarih ve 2012/82 E. ve 2012/34Yürürlüğü Durdurma K. ile) Belediye, kentseldönüşüm ve gelişim projelerinigerçekleştirmek amacıyla; imar uygulaması yapmaya, imaruygulaması yapılan alanlardaki taşınmazların değerlerinitespit etmeye ve bu değer üzerinden hak sahiplerinedağıtım yapmaya veya hasılatpaylaşımını esas alan uygulamalar yapmaya yetkilidir. Kentseldönüşüm ve gelişim projelerinin uygulanmasısırasında, tapu kayıtlarında mülkiyet hanesiaçık olan veya ayni hakları davalı olantaşınmazlar doğrudan kamulaştırılarak bedellerimahkemece tayin edilen bankaya belli olacak hak sahipleri adına blokeedilir. Belediye kentsel dönüşüm ve gelişimprojelerinin uygulama alanında bulunan taşınmazlarınkamulaştırılması sırasında veraset ilamıçıkarmaya veya tapudaki kayıt malikine göre işlemyapmaya yetkilidir. (Ek fıkra:16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Büyükşehirlerdebüyükşehir belediye meclisinin, il ve ilçelerde belediyemeclislerinin salt çoğunluk ile alacağı karar ilemasrafların tamamı veya bir kısmı belediyebütçesinden karşılanmak kaydıyla kentin uygungörülen alanlarında bina cephelerinde değişiklik veyenileme ile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları yapılabilir. Cephedeğişikliği yapılacak binalarda telif hakkı sahibiproje müelliflerine talep etmeleri hâlinde, değiştirilecekcephe veya cephelerin beher metrekaresi için bir günlük netasgari ücret tutarını geçmemek üzere telif hakkıödenir. Büyükşehir belediye meclisince uygungörülmesi hâlinde, büyükşehir belediyesiiçindeki ilçe belediyeleri kendi sınırlarıiçinde bu fıkrada belirtilen iş ve işlemleri yapabilir. (Ek fıkra:16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Bina cephelerinde değişiklik ve yenilemeile özel aydınlatma ve çevre tanzimiçalışmaları için yapılması gerekeniş, işlem ve yetkilendirmeler, kat maliklerinin arsa payıçoğunluğu ile verecekleri karara göre yapılır. (Ek fıkra:16/05/2012-6306 S.K/17. md.) Büyükşehir belediyelerince, kentseldönüşüm ve gelişim alanı ilan edilen alanlar ile5366 sayılı Kanuna göre yenileme alanı ilan edilenalanlarda veya bu Kanunun 75 inci maddesine göre kamu kurum vekuruluşları ile protokol yapmaları hâlinde,büyükşehir belediye meclisi kararı ile, yıkılanibadethane ve yurtların yerine veya ihtiyaç duyulan yerlerde ibadethaneve yurt inşa edilebilir. Kentseldönüşüm ve gelişim projesi kapsamındakiişler, kamu idareleriyle 75 inci madde çerçevesinde ortakhizmet projeleri aracılığıylagerçekleştirilebilir. Bu Kanunun konusuile ilgili hususlarda Başbakanlık Toplu Konut İdaresine 2985sayılı Kanun ve diğer kanunlarla verilen yetkilersaklıdır.’’ denilmek sureti ile KentselDönüşüm Projesi kapsamında alanıntaşınmazlar hakkında uygulanacak usuli prosedürbelirlenmiştir. 24.05.2013gün ve 6487 sayılı Yasa’nın 21. Maddesi ile değişik2942 sayılı Yasa’nın “KamulaştırılmaksızınKamu Hizmetine Ayrılan Taşınmazların Bedel Tespiti” başlıklı Geçici 6. Maddesinin 10. fıkrasında;”Vukubulduğu tarih itibarı ile bu maddenin kapsamında olankamulaştırmasız el koymadan dolayı bu maddeninyürürlüğe girmesinden önce tazmin talebiyle davaaçmış olanlar; bu madde hükümlerine göreuzlaşma yoluna gitmeyi isteyip istemediklerini bu maddenin yürürlüğegirmesinden itibaren üç ay içinde idareye ve mahkemeyeverecekleri dilekçeler ile bildirebilirler. Uzlaşma talebiüzerine, uzlaşma görüşmelerinin neticesine kadar davabekletilir; uzlaşılamaması hâlinde, uzlaşmazlıktutanağının mahkemeye sunulmasından sonra davaya devamedilir. Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmîkurumlara ayrılmak suretiyle veya ilgili kanunlarınuygulamasıyla tasarrufu kısıtlanan taşınmazlarhakkında, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunundaöngörülen idari başvuru ve işlemlertamamlandıktan sonra idari yargıda dava açılabilir. Bumadde hükümleri karara bağlanmamış veya kararıkesinleşmemiş tüm davalara uygulanır. Kararı kesinleşendavalara ise, bu maddenin yalnızca sekizinci fıkrahükümleri uygulanır.” şeklindeki düzenleme ilehakkında kamulaştırma işlemlerinebaşlanmamış ya da başlanmakla birliktetamamlanmamış olan taşınmazlar ile ilgili imarplanı uygulamalarından kaynaklanan uyuşmazlıklarda idariyargının görevli olduğu belirtilmiştir. Öte yandan, taşınmazınimar planında “dere mutlak koruma alanı”nda kalmasınedeniyle taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisininkısıtlanması nedenine dayalı olarak davacınınAsliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığı tazminatdavasında, bu Mahkemece 4.11.1983 günlü, 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu’nun Geçici 6 ncı maddesinin kimifıkralarının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine yapılanitiraz başvurusunda; Anayasa Mahkemesi 25.9.2013 tarih ve E: 2013/93, K:2013/101 sayılı kararında ”… Davacınınmülkü üzerinde tasarruf etme hakkınınkısıtlanması, idarenin bir eyleminden değil, idari birişlem niteliğinde olduğu tartışmasız olan imarplanından kaynaklanmaktadır. Olayda, idarenin fiili el koymaniteliği taşıyan bir eylemi henüz bulunmamakta, aksinekanunen yapması gereken kamulaştırma işlemlerini yapmamakbiçiminde tezahür eden bir eylemsizliği söz konusudur.Öte yandan kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesiiçin taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi vetaşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olmasıgerekmektedir. Oysa, mahkemede görülen davaya konu olayda olduğugibi imar kısıtlamaları’nda taşınmazzilyetliği malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikinilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruzkalması söz konusu olmaktadır. Sonuç olarak,davacının taşınmazının imar planlarında“ dere mutlak koruma alanı” nda bırakılmasınedeniyle, tasarruf hakkının kısıtlanmasınınkamulaştırmasız el atma sonucu olduğu ve tasarrufhakkının kısıtlanması sebebiyle doğanzararın ancak idari yargıda açılacak bir tam yargıdavasına konu edilebileceği sonucuna ulaşılmaktadır.Dolayısıyla bakılmakta olan dava, itiraz başvurusundabulunan mahkemenin görev alanına girmemektedir. Nitekim,Anayasanın 158. maddesi ile, adli, idari ve askeri yargı merciileriarasındaki görev ve hükümuyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeyeyetkili kılınan Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarbulmuş içtihatları da bu yöndedir…”gerekçesiyle, Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itirazbaşvurusu, başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyleoybirliğiyle reddedilmiştir. Yine taşınmazı imarplanında “spor alanı” olarak ayrılandavacının Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığıtazminat davasında, davalı idarelerin görev itirazlarınedeniyle Danıştay Başsavcılığıncaçıkartılan olumlu görevuyuşmazlığında, Uyuşmazlık Mahkemesi’nceolumlu görev uyuşmazlığı talebinin kabulü ileilgili Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilik kararınınkaldırılması yolunda verilen karar nedeniyle, anayasalhaklarının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesineyapılan bireysel başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi İkinciBölümünce 18.9.2013 tarihinde verilen kararda (Başvuru No:2013/1586) “…Mahkemenin gerekçesi ve başvurucununiddiaları incelendiğinde, iddiaların özününUyuşmazlık Mahkemesi tarafından delillerindeğerlendirilmesinde ve hukuk kurallarının yorumlanmasındaisabet olmadığına ve esas itibariyle yargılamanınsonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.Yargılama, Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından usul şartlarınave hukuka uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, başvurucuderece mahkemelerinde kendi delillerini ve iddialarını sunmafırsatını bulmuş ve bunlar UyuşmazlıkMahkemesi’nce gereği gibi değerlendirilmiştir…Açıklanan nedenlerle, adil yargılanma hakkının ihlaledildiği iddialarının kanun yolu şikayeti niteliğindeolduğu, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bariz birşekilde keyfilik de içermediğianlaşıldığından, başvurunun, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin‘açıkça dayanaktan yoksun olması’ nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir…”gerekçesiyle, davacının başvurusu oybirliğiylereddedilmiştir. (Resmi Gazete, 30.10.2013, Sayı:28806) Son olarak, Yargıtay Hukuk GenelKurulunun 30.10.2013 tarih ve E.2013/603, K.2013/1503 sayılıkararında, “Önsorun olarak tartışılan 6487sayılı Yasa’nın 21. Maddesi ile 2942 sayılıYasa’ya eklenen geçici 6.maddenin onuncu fıkrasınınüçüncü cümlesinde de, “Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle veya ilgili kanunların uygulamasıyla tasarrufukısıtlanan taşınmazlar hakkında, 03.05.1985 tarihli ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemler tamamlandıktan sonra idari yargıda davaaçılabilir, hükmüne yer verilerek imarkısıtlamalanndan kaynaklanan tazminat davalarının idariyargıda açılacağının teyit edildiği,eldeki davanın da idari yargı yerinde görülmesigerektiği sonucuna varılması nedeniyle önsorun kabuledilerek, hükmün görev yönünden bozulması HukukGenel Kurulu çoğunluğunca benimsenmiştir.” şeklindekigerekçesi ile imar planındaki kısıtlamalardan kaynaklanan‘hukuki el atmalardan’ kaynaklanan tazminat istemli davalarınidari yargının görevinde olduğu hüküm altınaalınmıştır. Bunun yanı sıra Uygulama veöğreti'de, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, "idari işlem";herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızıngerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgilihareketsizlikleri de, "idari eylem" olaraktanımlanmaktadır. Bu tanıma göre, idarelerin 3194sayılı imar Kanunu uyarınca tek yanlı iradeaçıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyiciimar planları, kentsel dönüşüm ve gelişimprojeleri, 2981 sayılı Yasa uyarınca tek yanlı iradeaçıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyiciıslah imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilenparselasyon, kamulaştırma, ruhsat, tahliye, arsa payı tahsisigibi bireysel işlemlerin, "idari işlem"; bu imar planıuyarınca yapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bununiçin gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudakihareketsizliklerinin de, idari eylem niteliğitaşıdığı açıktır. Belirtilen yasalmevzuat çerçevesinde dava dosyası incelendiğinde; davakonusu taşınmazın 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun73. Maddesinde belirtildiği şekilde Altıağaç-Karaağaç-HüseyingaziKentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projesikapsamına alındığı, dahili davalı Toplu Konutİdaresi Başkanlığı ile 14.08.2012 tarihliprotokolün imzalandığı ve sonrasında ElmadağKaymakamlığı’nın 06.09.2012 tarihli oluru ile kamuyararı kararı alındığı, davacının 21.09.2012tarihli yazı ile uzlaşmaya davet edildiği, 30.10.2012 tarihindedavacı ile davalının görüştükleri; ancak, taraflararasında uzlaşma sağlanmaması üzerindedavacının 6487 sayılı Yasa ile değişik 2942sayılı Yasa’nın Geçici 6. Maddesi gereğincekamulaştırmasız el atma davası açtığı,mahkemesince dava konusu taşınmaz üzerinde 12.07.2013 tarihindekeşif icra edildiği ve sonrasında 03.09.2013 tarihlibilirkişi raporunun dosyaya sunulduğu, söz konusu raporda; dava konusu taşınmaz üzerinde davacıya ait 1 adet 90m² büyüklüğünde konut, 1 adet 3 m²büyüklüğünde kömürlük ve 1 adet 12 muzunluğunda 170 cm yüksekliğinde 30 cm genişliğindeistinat duvarı bulunduğunun tespit edildiği ve bu şekildedava konusu taşınmaza davalı idarelerce fiilen elatılmadığı tespit edilmiştir. Bu durumda, idarenin yürütmekleyükümlü bulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarakuygulamaya koyduğu Kentsel Dönüşüm ve GelişimProjesinin uygulanması sırasında idarece kamu gücünedayanılarak, re'sen ve tek yanlı şekilde tesis edilen imarplanı uygulaması nedeniyle açılan davanın, imarhukuku ilkeleri ve 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu kapsamında idari yargı yerince çözümlenmesigerekmektedir. Açıklanan nedenlerle,Danıştay Başsavcısı’nın başvurusununkabulü ile davalı Mamak Belediye Başkanlığıvekilinin görev itirazının Ankara 3. Asliye HukukMahkemesi’nce reddine ilişkin kararın tazminata ilişkinkısım yönünden kaldırılması gerekmiştir. S O N U Ç : Davanınçözümünde İDARİ YARGININ görevliolduğuna, bu nedenle DanıştayBaşsavcısı’nın, BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile,davalı Mamak Belediye Başkanlığı vekilinin GÖREVİTİRAZININ REDDİNE İLİŞKİN, Ankara 3. AsliyeHukuk Mahkemesi’nin 10.10.2013 gün ve 2012/636 Esas sayılıKARARININ TAZMİNATA İLİŞKİN KISIM YÖNÜNDENKALDIRILMASINA, 3.2.2014 gününde OY BİRLİĞİİLE KESİN OLARAK karar verildi. Başkan Vekili Zehra Ayla PERKTAŞ Üye Eyüp Sabri BAYDAR Üye Nurdane TOPUZ Üye Ali ÇOLAK Üye Ayhan AKARSU Üye Sıddık YILDIZ Üye Mehmet AKBULUT
Full & Egal Universal Law Academy