T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/714
KARAR NO : 2023/9
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: İmar uygulamaları sonucunda uğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b. maddesi
kapsamında ve imar mevzuatı hükümleri çerçevesinde İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :M. Ç
Vekili :Av. K. Ş
Davalı :Şehitkamil Belediye Başkanlığı
Vekilleri :Av.L. K. G, Av. Ş. Y
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin Gaziantep ili, Şehitkamililçesi, ......i Mahallesi, eski .....parselde kayıtlı 7950 m2taşınmazın maliki iken, davalı idarece yapılançalışmalar sonucunda müvekkilinin aynı mahalle, ....ada .... parselde 3845 m2 hissedar haline getirildiğini,taşınmaz üzerinde belediyece yapılançalışmalar sonucunda yol geçirilmesine kararverildiğini ve taşınmaz üzerinde bulunan mevcutağaçlar için, yalnızca yol geçirilen yerdekiağaç bedellerinin ödeneceğinin şifahenbelirtildiğini, müvekkilinin taşınmazı üzerindeyalnız yol geçirilen yerdeki ağaçların değil,taşınmazın üstündeki tümağaçların belediye tarafından yapılançalışmalar sonucunda kullanılamaz hale geldiğini vegeleceğini, bütün ağaç bedellerinin ödenmesiyolunda davalıya yaptıkları yazılı başvuruya bircevap verilmediği gibi, ağaç bedellerinin de müvekkilineödenmediğini ifade ederek, müvekkiline ait taşınmazdakullanılamaz hale gelen, taşınmaz üzerindeki tümağaçların bedellerinin karşılığıolarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıylaşimdilik 1.000 TL'nin yasal faiziyle birlikte ödenmesine kararverilmesiistemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Gaziantep 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 10/12/2019 tarih ve E.2018/558,K.2019/377 sayı ile, davanın idari yargıdagörülmesigerektiğinden bahisle görevsizlik kararı vermiş,istinafyoluna başvurulmasıüzerine Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi4. Hukuk Dairesi 25/05/2021 tarih ve E.2020/504, K.2021/783 sayı ilebaşvurunun reddine kesin olarak karar vermiş ve görevsizlikkararı kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Yargıtay13. Hukuk Dairesinin 2015/6245 E. 2015/7486 K. Sayılı ilamıgereği; ....İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi, bakımve onarımı sırasında kişilere verdiğizararların tazmini istemiyle açılacak davalarıngörüm ve çözümünde, idari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları ihlal olanlartarafından açılacak tam yargı davalarıkapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerlerigörevli bulunmaktadır. Uygulama ve öğreti'de, kamuidarelerinin, kamu hizmetinin yürütümü sırasında,kamu gücü kullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, “idari işlem”;herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızıngerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgilihareketsizlikleri de, “idari eylem” olaraktanımlanmaktadır. Bu tanıma göre, idarelerin 3194sayılı İmar Kanunu uyarınca tek yanlı iradeaçıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyiciimar planları, kentsel dönüşüm ve gelişimprojeleri, 2981 sayılı Yasa uyarınca tek yanlı iradeaçıklamaları ile tesis ettikleri, genel ve düzenleyiciıslah imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilenparselasyon, kamulaştırma, ruhsat, tahliye, arsa payı tahsisigibi bireysel işlemlerin, “idari işlem”; bu imarplanı uyarınca yapmak zorunda oldukları program veuygulamaları bunun için gerekli zamanda gerçekleştirmemeleri;yani, bu konudaki hareketsizliklerinin de, idari eylem niteliğitaşıdığı açıktır. Somutuyuşmalıkta dava konusu eylem İmar Kanunu kapsamındadavalı belediyenin imar planı uygulaması neticesindedoğduğundan bu eylem nedeniyle bir zararın olupolmadığının tespiti idari yargının görevalanına girdiğinden davanın yargı yolu dava şartınoksanlığından usulden reddine karar verilmiştir. "
3. Davacı vekili aynı olay nedeniyle bu kez, 13.500 TLödenmesi istemiyle idariyargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Gaziantep 1. İdare Mahkemesi 08/11/2022 tarih ve E.2021/523 sayıile, davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu gerekçesiyle 2247 sayılıKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içinişbu dava dosyasının getirtilen Gaziantep 3. Asliye HukukMahkemesi dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine, dosyanın incelenmesinin bu konudaUyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine kararvermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...taşınmazınyola gitmeyen kısmındaki ağaçların da zarargördüğünden bahisle tüm ağaç bedellerininödenmesi isteminin, idarenin kamulaştırma işlemiyapmaksızın veya bir imar planı dahilindegerçekleşmeyen, taşınmaza kısmen "fiili elatılma" durumunun, taşınmazın bütününeyönelik olarak "fiili el atma"dan söz edilmesianlamına geleceği ve idare hukukunun konusuna giren "idarieylem" veya "idari işlem" olarak kabulümümkün olmadığından, idarenin, açık veağır biçimde hukukilikten yoksun olan ve bu haliyle"haksız fiil" olarak kabul edilebilecek uygulamasınedeniyle tazminat istemiyle açılan davanın görüm veçözümü adli yargının görev alanınagirmektedir. "
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasışöyledir:
"İdare,kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
6. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1.(Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a) (İptal: AnayasaMahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılıkararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarîişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
7. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun“Amaç”başlıklı 1. maddesinde; “Bu Kanunun amacı,belediyenin kuruluşunu, organlarını, yönetimini,görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usûlve esaslarını düzenlemektir.” hükmüne yerverilmiştir.
8. Aynı Kanun'un “Belediyenin görev vesorumlulukları” başlıklı 14. maddesinin birincifıkrasının (a) bendinin ilgilikısmışöyledir:
"Belediye,mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;
a) İmar, suve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı;coğrafî ve kent bilgi sistemleri; ... hizmetlerini yapar veyayaptırır...."
9. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun"Planların hazırlanması ve yürürlüğekonulması" başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"Planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaaşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölgeplanları; sosyo - ekonomik gelişme eğilimlerini,yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımınıbelirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını,gerekli gördüğü hallerde Devlet PlanlamaTeşkilatı yapar veya yaptırır.
b) İmarPlanları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmarPlanından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevredüzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediyesınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulamaimar planları ilgili belediyelerce yapılır veyayaptırılır. (Ek cümle:14/2/2020-7221/6 md.) Planlar, plandeğişiklikleri ve plan revizyonları; kayıt altınaalınmak ve arşivlenmek üzere Bakanlıkça oluşturulanelektronik ortama yüklenmek ve aynı sistem üzerinden Planİşlem Numarası almak zorundadır. Planlar, belediyemeclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Yenidendüzenleme dördüncü cümle: 12/7/2013-6495/73 md.) Buplanlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığıncatespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarındabir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilansüresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediyebaşkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlarve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerekkesin karara bağlar.
Belediye vemücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlarvalilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarakyürürlüğe girer. (Yeniden düzenlemeüçüncü cümle: 12/7/2013-6495/73 md.) Onay tarihindenitibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerininternet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilanedilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir.İtirazlar valiliğe yapılır, valilik itirazları veplanları onbeş gün içerisinde inceleyerek kesin kararabağlar.
(Ekparagraf:14/2/2020-7221/6 md.) İmar planları ve bu planlardakideğişikliklerin nerede askıyaçıktığına dair bilgilendirme ilanı, askısüresi ile eş zamanlı olarak ilgili muhtarlıklarınpanosunda duyurulur. Ayrıca plan değişikliği hakkında,değişikliğe konu alanda görülebilir bir şekildeen az 2 adet tabela ile 30 gün süreyle bilgilendirmeyapılır.
(Ekparagraf:14/2/2020-7221/6 md.) Kentsel tasarım projeleri uygulama imarplanlarıyla birlikte hazırlanabilir. Bu kentsel tasarımprojelerinin uygulamasına ilişkin usul ve esaslarBakanlıkça belirlenir.
Onaylanmışplanlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usulleretabidir.
Kesinleşen imarplanlarının bir kopyası, Bakanlıkça oluşturulanelektronik ortamdaki
UlusalCoğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı üzerinden, ilgili idaresitarafından, arşivlenmek üzere Bakanlığagönderilir.
İmarplanları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idarelerin görevidir.Belediye Başkanlığı ve mülki amirlikler, imarplanının tamamını veya bir kısmını kopyalarveya kitapçıklar haline getirip çoğaltarak tespitedilecek ücret karşılığında isteyenlere verir.
(Ekparagraf:14/2/2020-7221/6 md.) Kesinleşen imar planları veyaparselasyon planlarına karşı kesinleşme tarihinden itibarenher halde beş yıl içinde dava açılabilir.
(Ekparagraf:14/2/2020-7221/6 md.) İmar planlarında binayükseklikleri yençok: serbest olarak belirlenemez.
(Ekparagraf:14/2/2020-7221/6 md.) Sanayi alanları, ibadethane alanlarıve tarımsal amaçlı silo yapıları hariç olmaküzere mer’i imar planlarında yençok: serbest olarakbelirlenmiş yükseklikler; emsal değerde değişiklikyapılmaksızın çevredeki mevcut teşekküller vesiluet dikkate alınarak, imar planı değişiklikleri verevizyonları yapılmak suretiyle ilgili idare meclis kararı ilebelirlenir. Bu şekilde ilgili idare tarafından belirlenmeyenyükseklikler, maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerindenkarşılanmak üzere Bakanlıkça belirlenir. Oluşacakmaliyetlerin %100 fazlası ilgili idaresinden tahsil edilir. Buşekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 2/7/2008 tarihli ve5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere GenelBütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanungereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsilolunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesihesabına gelir olarak kaydedilir.
c) (Ek: 3/7/2005 -5403/25 md.) (Değişik:4/7/2019-7181/6 md.)
Tarımarazileri, 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve AraziKullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan; tarımsalamaç dışında kullanılamaz, planlanamaz, köyve/veya mezraların yerleşik alanı ve civarı veya yerleşikalan olarak tespit edilemez...."
B. Yargı Kararları
10. Yargıtay İçtihadı Birleştirme HukukGenel Kurulunun 11/02/1959 tarihli, E.1958/17, K.1959/15 sayılıkararının III. bölümü şöyledir:
“...III-İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundan başka,bir amme teşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentte anılan davalar, içtihadıbirleştirme kararının dışındakaldıklarından kararın bunlara şümulü yoktur...”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; dosya üzerinde 2247sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Kanun'un 19.maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, idariyargı dosyasının Mahkemece, ekinde adli yargı dosyasıile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hâkim TaşkınÇELİK'in davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
13. Dava, imar çalışmasısonucu maliki olduğu parsel yerine başka bir parselde hissedar halinegelen davacının, plan gereği yol geçirilen parseldekiağaçların kesildiği, taşınmaz üzerindekiağaçların da kullanılamaz hale geldiğindenbahisleuğranılan zarara karşılık, taşınmazüzerindeki tüm ağaçların bedellerinin tazminiistemine ilişkin bulunmaktadır.
14. Dosyanın incelenmesinden, Gaziantep ili, Şehitkamililçesi, ..... Mahallesi eski ..... parselde kayıtlıtaşınmazın maliki olan davacının, yapılan imarçalışmaları sonucunda Gaziantep ili, Şehitkamililçesi, ...... Mahallesi .... ada, .... parsele hissedar haline getirildiği,oluşanyeni duruma göre davacının eski ..... parsel sayılıtaşınmazının bazı kısımlarınınyola ayrıldığı, mevcut haliyle üç tarafındanyol geçen ..../.... parsel sayılıtaşınmazınüzerinde yol gözükmediği,davacı vekili tarafından açılan davalarda, müvekkilinintaşınmazında, müvekkilinin diktiği,baktığı, büyüttüğü 10-12yaşında 200 den fazla zeytin ağacı bulunduğu,taşınmaz üzerinde bulunan mevcut ağaçlar içindavalı belediyece yalnızca yol geçirilen yerdekiağaç bedellerinin ödeneceğinin şifahen belirtildiğiancak davalı belediyece yapılan çalışma sonucundadiğer ağaçların da zarar gördüğü vekullanılamaz hale geldiği iddia edilerek, bu nedenletaşınmazda kullanılamaz hale gelen taşınmazüzerindeki tüm ağaçların bedellerininkarşılığı olarak adli yargı yerinde 1.000 TL,idari yargı yerinde ise şimdilik 13.500 TL'nin ödenmesiistemiyle davalar açıldığıgörülmüştür.
15. Adli yargı yerinde yapılankeşif sonucundadüzenlenen 14/10/2019 tarihli fen bilirkişi raporunda özetle,dava konusu taşınmazın zemininde yapılançalışma neticesinde krokide A harfi ile gösterilenkısmın 163,37 m² ve krokide B harfi ile gösterilenkısmın 2023,98 m² toplam 2187,35 m² olduğu, imarplanında sokak ve yol olarak tescil edildiğinintespit edildiği,dava konusu eski ...... Mahallesi .... nolu parselin toplam alanınınise 7950.00 m² ile bağ vasfında olduğunununbelirtildiği, 15/10/2019 tarihli bilirkişi heyet raporundaözetle, yola giden ağaçların sayısının 50adet olduğu ve toplamda ağaçların bedelinin ise 13.500 TLolduğununbelirtildiği anlaşılmıştır.
16. Bilirkişi heyeti raporundaparselin içindekiağaçların veaçılan yolun fotoğraflıgörüntüsüne de yer verilmiştir. Ancak bufotoğraflar kroki üzerinde gösterilmediğinden, imaruygulaması sonucunda davacının hissedaryapıldığı ..... ada, .... parsele bir tecavüzünolup olmadığı anlaşılamamaktadır. Davacıvekili de, adli ve idari yargı yerlerinde açtığıdavalarda " ...müvekkilin taşınmazı üzerindeyalnız yol geçirilen yerdeki ağaçlar değil,taşınmazın üstündeki tüm ağaçlarbelediye tarafından yapılan çalışmalar sonucundakullanılamaz hale gelmiştir/gelmektedir/gelecektir."şeklindeki ifadesiyle, anılan parseldeki durumu kuşkulu halegetirmiştir. Yukarıda anlatıldığı üzere,bilirkişi raporunda da bu konuya ilişkin açık bilgibulunmamaktadır.
17. İdari yargı yerindeayrıca bir keşif vebilirkişi incelemesiyaptırılmamıştır.
18.Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
19. Somut olay ve dosya kapsamı bir bütün olarakincelendiğinde, davacı tarafın uğradığınıiddia ettiği zararın, imar mevzuatı kapsamında idareceyapılan uygulamalardankaynaklandığı sonucunavarılmıştır.
20. Bu bakımdan, idarece kamu gücü kullanılarak,tek yanlı biçimde yapılan imar uygulamaları sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,2577 sayılı Kanun'un 2/1-b. maddesinde yer alan "İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları" kapsamında ve imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmektedir.
21. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak Gaziantep 1. İdare Mahkemesinin 08/11/2022 tarihli veE.2021/523 sayılı başvurusununreddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Gaziantep 1. İdare Mahkemesinin 08/11/2022 tarihli veE.2021/523 sayılı sayılı BAŞVURUSUNUNREDDİNE,
23/01/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİİLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN