T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/448
KARAR NO : 2023/75
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 21. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Ö. T. G. San.ve Tic.A.Ş.
Vekili : Av. M. Y
Davalı : TepebaşıKaymakamlığı
Vekili : Av. A. C
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Tepebaşı Kaymakamlığıİlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün18/03/2022 tarihli ve 2022/23 sayılı işlemi ile; Eskişehirili, Tepebaşı ilçesi, ...... mahallesinde kain, davacışirket tarafından işletilen ve 2011 yılında terkonayı yapıldığı beyan edilen İR 74044 ruhsatnumaralı tuğla ve kiremit ocağında yapılan incelemesonucu, toprak koruma projesine aykırı hareket edilerek kiremitocağında 33.750 m²'lik bozulan alan olduğunun tespitedildiğinden bahisle 5403 sayılı Toprak Koruma ve AraziKullanımı Kanunu’nun 21. maddesinin ikincifıkrasının (b) bendi uyarınca davacı şirketadına 736.425 TL idari para cezası verilmiştir.
2. Davacı vekili, idari paracezasının iptali istemiyle adli yargı yerine başvurudabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Eskişehir 1. Sulh Ceza Hakimliği07/06/2022 tarihli ve D.İş 2022/2869 sayılı kararı ile,"idari yaptırım kararına ilişkinuyuşmazlığın idari yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği ve başvuru konusunun 5326sayılı Kabahatler Kanunu kapsamında olmadığı"gerekçesiyle, 5326 sayılı Kanun'un 28/1-b. maddesigereğince başvurunun reddine karar vermiştir. Bu karara itirazedilmiştir.
4. Eskişehir 2. Sulh Ceza Hakimliği22/06/2022 tarihli ve D. İş 2022/3950 sayılı kararıile itirazın reddine kesin olarak karar vermiştir.
5. Davacı vekili, bu kez aynı istemleidari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
6. Eskişehir 2. İdare Mahkemesi05/08/2022 tarihli ve E.2022/715 sayılı kararı ile, "5403sayılıKanun uyarınca verilen idari para cezasınakarşı açılan davanın, 5403 sayılı Kanunve5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca görüm veçözümünün adli yargı yerine aitolduğu" gerekçesiyle, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulmasına ve davanın incelenmesinin UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
7. 5403 sayılı Kanun’un “Amaç”başlığı altında düzenlenen 1. maddesişöyledir:
“Bu Kanunun amacı; toprağınkorunması, geliştirilmesi, tarım arazilerininsınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yetergelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi vebölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirlitarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilirkalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımınısağlayacak usul ve esasları belirlemektir.”;
8. “Kapsam”başlığı altında düzenlenen 2. maddesişöyledir:
“Bu Kanun; arazi ve toprakkaynaklarının bilimsel esaslara uygun olaraksınıflandırılması, tarımsal arazi ve yetergelirli tarımsal arazilerin asgari büyüklüklerininbelirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, arazi kullanımplanlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecindetoplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarınınkatılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaçdışı ve yanlış kullanımların önlenmesi,korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulması ilegörev, yetki ve sorumluluklara ilişkin usul ve esaslarıkapsar.”
9. “Tarım dışıamaçlı arazi kullanımlarına ilişkin cezalar veyükümlülükler” başlıklı 21.maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:
“Tarımsalamaçlı yapılarda ve tarım dışı arazikullanımlarında izin alınması ve toprak koruma projelerineuyulması zorunludur.
Tarımsalamaçlı yapılara ve tarım dışı arazikullanımına izinsiz başlanılması, alınan izneuygun kullanılmaması veya hazırlanan toprak koruma projelerineuyulmaması halinde, aşağıdaki işlemlergerçekleştirilir ve yaptırımlar uygulanır:
a) Arazikullanımı için izinsiz işe başlanılması yada alınan izne uygun kullanılmaması halinde; valilik işitamamen durdurur, yapılan iş tamamlanmış isekullanımına izin verilmez. Arazi sahibine veya araziyi bozana binTürk Lirasından az olmamak kaydıyla, kullanılan veya zararverilen alanın her metrekaresi için on Türk Lirasıidarî para cezası verilir. Büyük ova korumaalanlarında bu ceza iki katı olarak uygulanır. İdarîpara cezasının tebliğinden itibaren bir ay içindebaşvurularak 13 üncü veya 14 üncü maddelerdekiizinlerin alınması şartıyla işin tamamlanmasına,bitmiş ise kullanımına izin verilebilir. Başvuruyapmayanlara veya izin talepleri uygun görülmeyenlere, izinsizbütün yapılarını yıkması ve araziyitarımsal üretime uygun hale getirmesi için iki ay süre verilir.Verilen süre içinde izinsiz yapılarınyıkılmadığı ve arazinin tarımsal üretimeuygun hale getirilmediğinin Bakanlık birimlerince tespit edilmesidurumunda; valilikçe faaliyet durdurulur ve bu bendin ikincicümlesinde belirtilen idarî para cezası üçkatı olarak uygulanır. İzinsiz bütün yapılar,masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla, biray içinde belediyeler veya il özel idarelerinceyıkılır ve taşınmazlar tarımsal üretimeuygun hale getirilir. Arazinin tarımsal üretime uygun halegetirilmesi için yıkım ve temizleme masraflarısorumlulardan Bakanlıkça genel hükümlere göre tahsiledilir.
b) Toprak korumaprojelerine aykırı hareket edilmesi halinde valilik tarafındanbin Türk Lirasından az olmamak kaydıyla, bozulan arazinin hermetrekaresi için on Türk Lirası idarî para cezasıuygulanır ve projeye uygunluk sağlanması için azami ikiay süre verilir. Büyük ova koruma alanlarında bu ceza ikikatı olarak uygulanır. Bu sürenin sonunda aykırıkullanımların devam etmesi durumunda; valilikçe faaliyetdurdurulur, verilen kullanım izni iptal edilir ve bu bendin birincicümlesinde belirtilen idarî para cezası üçkatı olarak uygulanır. İzinsiz bütün yapılar,masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla, biray içinde belediyeler veya il özel idarelerinceyıkılır ve taşınmazlar tarımsal üretimeuygun hale getirilir. Arazinin tarımsal üretime uygun halegetirilmesi için yıkım ve temizleme masraflarısorumlulardan Bakanlıkça genel hükümlere göre tahsiledilir."
10. Öte yandan, 30/03/2005 tarihli ve 5326sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren06/12/2006 tarihli, 5560 sayılı Kanun’un 31. maddesişöyledir:
“ (1) BuKanunun;
a)İdarî yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde,
b) Diğergenel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetinkamuya geçirilmesi yaptırımını gerektirenbütün fiiller hakkında, uygulanır.”
11. Bu Kanun'un 16. maddesinde,kabahatler karşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuya geçirilmesive ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler olduğu hükmebağlanmış; "Başvuru yolu"başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise, “idaripara cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidari yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beşgün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir”düzenlemeleri yer almıştır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL’ın başkanlığında, ÜyelerNilgünTAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, MahmutBALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıylayapılan 23/01/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idariyargı yerince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra; gereği görüşülüpdüşünüldü:
14. Dava, davacı şirket tarafındanişletilen ve 2011 yılında terk onayıyapıldığı beyan edilen tuğla ve kiremitocağında yapılan inceleme sonucu, toprak koruma projesineaykırı hareket edilerek kiremit ocağında bozulan alan olduğununtespit edildiğinden bahisle verilen idari para cezasının iptaliistemiyle açılmıştır.
15. Olayda, davanın, 5403 sayılıKanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendiuyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyleaçıldığı, 5403sayılı Kanun’da daidari para cezasına karşı kanun yoluna ilişkin birdüzenlemeye yer verilmediği anlaşılmıştır.
16. Yukarıda izah edilen düzenlemeleregöre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmamasıhalinde uygulanacağı, diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
17. İncelenen uyuşmazlıkta, 5403sayılı Kanun’un 21. maddesi uyarınca verilen idari paracezasının,5326 sayılı Kanun’un 16. maddesindebelirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 5403 sayılıKanun’da idari para cezasına itiraz konusunda görevlimahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Budurumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesindebelirtildiği üzere, idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevlimahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleridikkate alınacağından, idari para cezasına karşıaçılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
18. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, Eskişehir 2. İdare Mahkemesinceyapılan başvurunun kabulü ile Eskişehir 1. Sulh CezaHakimliğinin 07/06/2022 tarihli D.İş 2022/2869 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Eskişehir 2. İdare MahkemesininBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Eskişehir 1. Sulh Ceza Hakimliğinin07/06/2022 tarihli D.İş. 2022/2869 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
23/01/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN