T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/751
KARAR NO : 2023/41
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: Hemzemin geçitte, tren çarpması sonucu meydana gelen ölüm nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın tazmini istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : H. K vd.
Vekili : Av.N.Y
Davalılar : İdari Yargıda
1-Devlet Demir Yolları GenelMüdürlüğü
2- Ulaştırma ve AltyapıBakanlığı
: Adli Yargıda
Devlet Demir Yolları GenelMüdürlüğü
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacılar vekili, müvekkillerinden birkısmının eşi ve babası, bir kısmınınçocuğu ve kardeşi olan Z. K'un 04/12/2020 tarihinde, Manisaili, ......Mahallesindetren çarpması sonucu vefat ettiğini,olayda idarenin hizmet kusuru bulunduğunu ileri sürerek, fazlayailişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 10.000 TL maddi,450.000 TL maneviolmak üzere toplam 460.000 TL tazminatın ödenmesinekarar verilmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Manisa 1. İdare Mahkemesi 24/03/2016 tarihli veE.2016/250, K.2016/318 sayılı kararı ile, davanın 2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'ndan doğan sorumlulukdavası kapsamında olduğunu belirterek, bu türdavaların görüm ve çözümünde adliyargı yerlerinin görevli olduğu gerekçesiyle davanıngörev yönünden reddine karar vermiş, karar davacılartarafından temyiz edilmiştir.
3. Danıştay 10. Dairesi 13/11/2018 tarihli ve E.2016/12566,K.2018/3488 sayılı kararı ile, olayda davalı idarelerinhizmet kusurunun bulunup bulunmadığı araştırılmaksuretiyle işin esası hakkında karar verilmesi gerekirken,davanın görev yönünden reddi yolunda verilen kararda hukukiisabet bulunmadığını belirterek, kararıbozmuştur. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Hemzemingeçitlerin bakım ve onarımı ile hemzemin geçittegerekli emniyet tedbirlerinin alınması konusunda TCDDİşletmesi Genel Müdürlüğünün sorumluluğubulunduğu açıktır.
Olayda,davacılar tarafından, kazanın meydana geldiği hemzemingeçitte demiryolu uyarı ışıklandırması vebariyer bulunmadığı, yayalar için yeteri kadaruyarıcı levha bulunmadığı ve güvenlik tedbirininalınmadığı ileri sürülerek, her iki idarenin dekamu hizmetinin yürütülmesinde kusuru bulunduğundan bahisleuğranılan zararların tazmininin istenildiğigörülmektedir.
Bu haliylebakılan uyuşmazlık, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, TCDD İşletmesiGenel Müdürlüğü Ana Statüsünde ve 2918sayılı Karayolları Trafik Kanununda davalı idarelereverilen görevlerin tam ve eksiksiz yerine getirilmediği,dolayısıyla yürütülen hizmetlerin kusurlu işletildiği,meydana gelen zararda idarelerin hizmet kusuru bulunduğu iddiasındankaynaklanmakta olup, buna göre davanın görüm veçözümünde idare mahkemelerinin görevli olduğusonucuna varılmaktadır."
4. Manisa 1. İdare Mahkemesi 05/03/2020 tarihli ve E.2020/148,K.2020/215 sayılı kararı ile, 2918 sayılı Kanun'un110. maddesi ile Anayasa Mahkemesinin mahkemeyi bağlayıcınitelikte olan kararı gereğince, "hemzemin geçittemeydana gelen tren-trafik kazalarından doğanuyuşmazlıkların adli yargıda görüleceğininhiçbir tereddüte mahal bırakmayacak açıklıktadüzenlendiği, dolayısıyla hemzemin geçittetren-trafik kazası sonucu meydana gelen zararın tazmini istemiyleaçılan bu davanın da adli yargı yerindeçözümlenmesi gerektiğini" belirterek,önceki kararda ısrar edilmesine karar vermiş, karar temyizedilmeksizin kesinleşmiştir.
5. Davacı vekili aynı istemle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
6. Manisa 4. Asliye Hukuk Mahkemesi 23/03/2021 tarihli ve E.2021/66,K.2021/93 sayılı kararı ile, kazanın hemzemingeçit olmayan tren yolu üzerinde meydana geldiği, 2918sayılı Kanun kapsamında yer alan karayolu niteliğindebulunmadığı, istemin idareye karşı idari yargıyerinde açılacak tam yargı davasında ilerisürülmesi gerektiğini belirterek,yargı yolunun caizolmaması nedeniyle dava şartı yokluğu nedeniyledavanın usulden reddine karar vermiş, karar kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Davacıvekilince dosyaya sunulan olay yeri ölçeksiz basit krokidendemiryoluna paralel yollar gösterilmiş ise de demiryolundakarşıdan karşıya geçiş için herhangi birgeçit veya fiilen oluşturulmuş yaya yolugösterilmediği, demiryolunun her iki tarafında korkuluk vebariyer olmadığı, olay yeri veya yakınındademiryolunda üst geçit de bulunmadığı anlaşılmaklakaza hemzemin geçit olmayan tren yolu üzerinde meydanageldiğinden kaza yerinin 2918 Sayılı KTK kapsamında yeralan karayolu niteliğinde bulunmadığıanlaşıldığından bu istemin 2577 SayılıİYUK 2/1 maddesi gereğince ilgili idareye karşı idari yargıyerinde açılacak tam yargı davasında ilerisürülmesi gerektiğindendavanın 6100 Sayılı HMK'nun114/1-b bendinde yer alan yargı yolunun caiz olmasına ilişkindava şartı yokluğu nedeniyle 115/2. fıkrasıgereğince davanın usulden reddine"
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. 2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu’nun 1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanununamacı, karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlamak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemektir."
8. Kanun’un“Kapsam”başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun,trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetkive sorumluluk, çalışma usulleri ile diğer hükümlerikapsar.
Bu Kanun,karayollarında uygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındakialanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri,garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıtistasyonlarında karayolu taşıt trafiği içinfaydalanılan yerler ile,
b) Erişmekontrollü karayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarınınkamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayoluaraçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanunhükümleri uygulanır."
9. Aynı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı3. maddesinde hemzemin geçidin tanımı şöyledir:
"Demiryolugeçidi (Hemzemin geçit) : Karayolu ile demiryolunun aynıseviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersizgeçitlerdir,"
10. Kanun'un “Karayolu trafik güvenliği”başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Karayolununyapımı, bakımı, işletilmesi ile görevli vesorumlu bütün kuruluşlar, karayolu yapısını,trafik güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmaklayükümlüdür"
11. Yine Kanun'un 19/01/2011 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarakyürürlüğe giren 6099 sayılı Kanun'un 14.maddesiyle değişik 110. maddesi şöyledir:
“İşleteniveya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olanaraçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkinolanları dahil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adliyargıda görülür. Zarar görenin kamu görevlisiolması, bu fıkra hükmünün uygulanmasınıönlemez. Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafikkazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorluaraç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkindavalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir”
12. 2918 sayılıKanun'unGeçici 21. maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun110 uncu maddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkinhükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önceidari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeaçılmış bulunan davalara uygulanmaz”
B. Yargı Kararları
13. Anayasa Mahkemesinin 27/03/2014 tarihli ve 28954 sayılıResmi Gazete'de yayımlanan E.2013/68, K.2013/165 sayılıkararının ilgili kısmı şöyledir:
“…AnayasaMahkemesinin daha önceki kimi kararlarında da belirtildiğiüzere, tarihsel gelişime paralel olarak Anayasa’da adli veidari yargı ayırımına gidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevliolacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanınagiren bir uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
14. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, adli yargıdosyasının ekinde idari yargı dosyasının 15. maddedebelirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi üzerineson görevsizlik kararını veren mahkemece UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerdeherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
15. Raportör-Hakim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
16. Dava, kontrolsüz demiryolu geçidinde, davacılardanbir kısmının eşi ve babası, birkısmının çocuğu ve kardeşi olan kişiyetren çarpması sonucu vefat etmesi nedeniyle, uğranılanmaddi ve manevi zararın tazmini istemiyleaçılmıştır.
17. Dava dosyalarının incelenmesinden, davacılarınortak murisleri olan Z. K’un kontrolsüz ve bekçisiz hemzemingeçitten geçerken, Alaşehir-Alsancak seferini yapmakta olan32526 numaralı trenin çarpması sonucu vefat ettiği,davacıların uğradıkları zararlarakarşılık maddi ve manevi tazminat istemiyle davaaçtığı, kazanın olduğu yerin niteliğininanlaşılabilmesi açısından dava dosyasındabulunan, Kriminal Dairesi Başkanlığı olay yeri incelemeraporu formunda, olayın meydana geldiği hemzemin geçittedemiryolu uyarı ışıklandırma, bariyer gibiunsurların bulunmadığının belirtildiği yinedavalı teftiş kurulu kontrolörlüğütarafından tanzim olunan raporda olayın vuku bulduğu yerinkontrolsüz ve bekçisiz hemzemin geçit olduğununbelirtildiği; olay yeri genel krokisi, Manisa CumhuriyetBaşsavcılığının 2014/16224 numaralıiddianamesi ve soruşturma dosyasına sunulan bilirkişi raporiçeriğinde, davaya konu kazanın, kontrolsüz hemzemingeçitte gerçekleştiğinin belirtildiğianlaşıldığından, artık kazanın resmi olaraktanımlanmış bir hemzemin geçitte meydana geldiğininkabulü ile uyuşmazlığın çözümünde2918 sayılı Kanun'un uygulanması gerekmektedir.
18. 2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2. Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, yukarıda belirtilengerekçesi ile anılan kuralı Anayasa'ya aykırıgörmemiş ve iptal istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
19. Anayasa’nın 158. maddesinin son fıkrasında “Diğermahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında,Anayasa Mahkemesi’nin kararı esas alınır.”denilmektedir. Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yerverilen kararı, Kanun koyucunun idari yargının görevinegiren bir konuyu adli yargının görevine verebileceğine,dolayısıyla 2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrası ile öngörülen, bu Kanun’dan doğantüm sorumluluk davalarının adli yargıda görülmesidüzenlemesinin Anayasa’ya aykırı bulunmadığınadair olup, esas itibariylegörevkonusunda verilmişbir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, baştaUyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir karardır.
20. Bu durumda, 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı gözetildiğinde, bahsi geçenKanun maddesinin karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzeninin sağlanarak trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile, çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafikkazaları da dahil olmak üzere oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
21. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Manisa 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/03/2021 tarihli ve E.2021/66, K.2021/93sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Manisa 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/03/2021 tarihli ve E.2021/66,K.2021/93 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
23/01/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN