T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/342
KARAR NO : 2023/27
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: Fiili el atma durumu olmayan ve imar planında kamusal hizmetlere ayrılmış bulunan taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle açılan tazminat davasının, 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür." hükmü uyarınca, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :S. İ. T. T. A.Ş.
Vekili :Av. M. A
Davalı :Tuzla Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. G. G
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin paydaşı olduğuİstanbul ili, Tuzla ilçesi, .....Mahallesi, ...pafta, ....parselsayılı taşınmazın Ömerli Havzası, Tuzlailçesi,.....Mahallesi1/1000 ölçekli uygulama imarplanında kısmen konut alanında, kısmen yolda, kısmenyeşil alanda, kısmen enerji nakil hattı korumakuşağında, kısmen park alanında, kısmensağlık tesis alanında, kısmen kentsel hizmet alanındakaldığı nedeniyle gerçekleştiğiönesürülen zararın tazmini ile, yolların tapudanterkinine, diğer kısıtlı yerlerin tapu kaydınıniptali ve idare adına tescili istemiyle adliyargı yerinde davaaçmıştır.
2. Davalı vekili, taşınmaza hukuken el atmayailişkin uyuşmazlığın idari yargı yerindegörülmesi gerektiğini ileri sürerek görevitirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. İstanbul Anadolu 16. Asliye Hukuk Mahkemesi 14/10/2021tarihli ve E.2020/143 sayılı kararı ile, davalıidarenin görev itirazının reddinekarar vermiştir.
4. Davalı vekili tarafından, süresi içindeverilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının örneği ilebirlikte Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcısı, 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin l.fıkrasının (b) bendi hükmü gereğince idariişlem olan imar planlarındaki hukuki el atmalardan kaynaklanantazminat istemli davalarda idari yargı yerinin görevli olduğugörüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına karar vererek dosyayıUyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının da yazılı düşüncesiistenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
7. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı,taşınmaza davalı idareler tarafından fiilen elatılmadığı, imar planı ve buna dayalı imaruygulaması sonucunda uğranılan zararın tazminineyönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1.bmaddesinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları" kapsamında idariyargı yerince çözümlenmesi gerektiğini belirterek,Danıştay Başsavcılığınınbaşvurusunun kabulü ile Asliye Hukuk Mahkemesinin görevlilikkararının kaldırılmasına karar verilmesigerektiği yönünde düşünce bildirmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu"başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Mahkemelerinkuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılamausulleri kanunla düzenlenir."
9. 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 2942 sayılı KamulaştırmaKanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birinci fıkrasının birincicümlesi şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında,uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesindenitibaren beş yıllık süre içerisinde imarprogramları veya imar uygulamaları yapılır vebütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlarilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâldemülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecekkısıtlılığı kaldıracak şekilde imarplanı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
10. 6745 sayılı Kanun'la 2942 sayılı Kanun'aeklenen Ek Madde 1'in birinci fıkrasının "Bu süreiçerisinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhâlinde taşınmazların malikleri tarafından, buKanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonra taşınmazınkamulaştırmasından sorumlu idare aleyhine idari yargıdadava açılabilir." şeklindeki ikinci cümlesi,Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/181, K.2018/111sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
11. 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılıKanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasına eklenen cümle şöyledir:
"Busüre içinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhalinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür. "
12. 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasının son durumu şöyledir:
" (Ek:20/8/2016-6745/33 md.)
Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır. (İptal: Anayasa Mahkemesinin20/12/2018 tarihli ve E.: 2016/181 K.: 2018/111 sayılı Kararıile) (Ek cümle:16/11/2022-7421/3 md.) Bu süre içindebelirtilen işlemlerin yapılmaması halindetaşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür."
B. Yargı Kararları
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 tarihli ve E.2019/213,K.2019/416 sayılı kararında; Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018tarihli ve E.2016/181, K.2018/111 sayılıiptal kararının,Uyuşmazlık Mahkemesinin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birduruma yol açmadığı belirtilmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"...İptaledilen bölüm içerisinde kalan 'Bu süre içerisindebelirtilen işlemlerin yapılmaması hâlindetaşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunungeçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir.' cümlesi kapsamında,bakılan görev uyuşmazlığında yargı yolunundeğişip değişmeyeceği hususu irdelendiğinde;davacıların taşınmazları üzerinde tasarruf etmehakkının kısıtlanmasının, idarenin bir eylemindendeğil, idari bir işlem niteliğindeki imar planındankaynaklanması; davacıların bu işlem sebebiyledoğduğunu iddia ettikleri zararın ancak idari yargıdaaçılacak bir tam yargı davasına konuedilebileceğinin tartışmasız olmasınınyanında; Anayasa Mahkemesinin belirtilen kararınıngerekçesinde; bu konuya ilişkin uyuşmazlıkların adliyargıda görülmesinin gerektiği, diğer biranlatımla taşınmazın malikleri tarafından idariyargıda dava açılabileceğinin hukuka aykırıolduğu yönünde herhangi bir irdelemeye yer verilmediğigözetildiğinde; Mahkememizin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birdurum bulunmadığı sonucunavarılmıştır...."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
14. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalıvekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine DanıştayBaşsavcısınca 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
15. Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın,davanın çözümünde adliyargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
16. Dava, davacının paydaşı olduğutaşınmazın imar planında kamu alanı olarakayrıldığından bahisle taşınmazındeğerinin ödenmesi istemiyle açılmıştır.
17. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
18. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni bir Kanun ile görevsiz halegelmiş ise, davanın açıldığı andagörevli olan ve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen,mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeniKanunda'ki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerinin varlığıhalinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceğiaçıktır.
19. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
20. Olayda, taşınmazın "kısmen yolda,kısmen yeşil alanda, kısmen enerji nakil hattı korumakuşağında, kısmen park alanında, kısmensağlık tesis alanında, kısmen kentsel hizmet alanında"kaldığı, dosya kapsamında, taşınmaza fiili elatıldığı yolunda bir bilgi ve belgeninbulunmadığı anlaşılmaktadır.
21. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemleri, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleri ve görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
22. Bu bakımdan, idarece kamu gücü kullanılarak,tek yanlı biçimde yapılanuygulamalar sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararları ile2577 sayılıKanun'un2/1-b. maddesi kapsamında,imar mevzuatı hükümleriçerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmekte ise de, somut uyuşmazlıktagörevli mahkemeyi belirleyen ve 26/11/2022 tarihli ve 32025sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasınaeklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür. "hükmü uyarınca, davanınçözümündeadliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
23. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, DanıştayBaşsavcısınınbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay Başsavcısının BAŞVURUSUNUNREDDİNE
23/01/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN