T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/688
KARAR NO : 2023/37
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: TEİAŞ tarafından yapılan yarışma ihalesi sonrası imzalanan Rüzgar Enerjisi Santrali katkı payı anlaşmasının uygulanmasından kaynaklı RES katkı payı bedelinden doğan uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :Y. B. E. E. Ü. San. ve Ticaret A.Ş.
Vekili :Av. R. Ç
Davalı :Türkiye Elektrik İletim A.Ş.
Vekili :Av. V. N
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, taraflar arasında imzalanan RES KatkıPayı Anlaşmasına aykırı olarak tahakkuk edilenfaturanın KDV dahil 11.352.922,66 TL'lik kısmıbakımından davacının borçluolmadığının tespiti talebiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
2. Davalı TEİAŞ vekili cevap dilekçesinde,davanın görüm ve çözümünde idariyargının görevli olduğunu ileri sürerek yargıyolu itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesi 06/07/2022 tarihli veE.2022/161 sayılı kararı ile, uyuşmazlığıntaraflar arasında imzalanan özel hukuk hükümlerine tabisözleşmeden kaynaklandığınınanlaşıldığını belirterek, davada mahkemeleriningörevli olduğu gerekçesiyle, davalı itirazınınreddine karar vermiştir.
4. Davalı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması talebiylebaşvurusu üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikteDanıştay Başsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcısı, "TEİAŞGenel Müdürlüğünce kamu hukuku alanında, kamugücüne dayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilen RESKatkı Payı bedellerinin tazmini için açılan davadayargısal denetimin idari yargıda yapılmasıgerektiği" görüşüyle, 2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
6. Emsal dosyalardaki görüşü bilinmekle, 2247sayılı Kanun'un 13/3. maddesi çerçevesindeYargıtay Cumhuriyet Başsavcısınıngörüşünün alınmasına gerekgörülmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1.fıkrasının (b) bendinde de, tam yargı davaları,idarenin eylem ve işlemlerinden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olaraktanımlanmıştır.
8. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Üretimfaaliyeti" başlıklı 7/4. maddesi şöyledir:
"(4)Rüzgâr veya güneş enerjisine dayalı elektriküretim tesisi kurulması için yapılan önlisansbaşvurularının değerlendirilmesi aşağıdabelirtilen esaslara göre yapılır:
a) Üretimtesisinin kurulacağı sahanın maliki tarafından başvuruyapılması durumunda, aynı saha için yapılandiğer başvurular dikkate alınmaz.
b)Başvurularda kaynak bazında tesisin kurulacağı sahaüzerinde ve/veya sahayı temsil edecek son sekiz yıliçinde elde edilmiş standardına uygun belirli süreliölçüm verisi bulunması istenir. Sahanınbelirlenmesi, ölçümler ve değerlendirilmesi, verilerinelde edilmesi ve güvenliği ile bunların belgelendirilmesiBakanlık tarafından teklif edilen ve Kurum tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir. 5346 sayılı Kanunun 4üncü maddesi kapsamında belirlenen yenilenebilir enerji kaynakalanlarında kurulacak üretim tesisleri açısındanölçüm verisi aranmaz.
c) TEİAŞveya ilgili dağıtım şirketi tarafından,kullanılacak teknolojilerin şebeke bakımından etkileri dedikkate alınarak uygun bağlantı görüşüverilen başvurular değerlendirmeye alınır.
ç)Değerlendirmede aynı bağlantı noktasına ve/veyaaynı bağlantı bölgesine bağlanmak için birdenfazla başvurunun bulunması hâlinde başvurulararasından ilan edilen kapasite kadar sisteme bağlanacak olanlarıbelirlemek için TEİAŞ tarafından, 5346 sayılıKanun kapsamında YEK Destekleme Mekanizmasındanyararlanabileceği sürelerde geçerli olmak ve aynı Kanunaekli (II) sayılı cetvelde belirtilen hakları da saklı olmaküzere 5346 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yeralan fiyatlar üzerinden en düşük fiyatın teklifedilmesi esasına dayanan yarışma yapılır. Eşitlikhâlinde uygulanacak hususlar ile yarışmaya ilişkin usul veesaslar TEİAŞ tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Rüzgârve güneş enerjisi lisans başvurularının teknikdeğerlendirmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıktarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir."
9. 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji KaynaklarınınElektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımınaİlişkin Kanun'un "Yenilenebilir Enerji KaynakAlanlarının Belirlenmesi, Korunması, Kullanılması ileYenilenebilir Kaynaklardan Elde Edilen Elektrik EnerjisininBelgelendirilmesi" ana başlıklı İkinciBölümün, "Kaynak alanlarının belirlenmesi,korunması ve kullanılması" başlıklı4.maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:
"Elektrikenerjisi üretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynakalanlarının ilgili kurum ve kuruluşlarıngörüşü alınarak belirlenmesi, derecelendirilmesi,korunması, kullanılması, bu alanları kullanacak tüzelkişilerde aranacak koşulların belirlenmesi, TEİAŞve/veya ilgili dağıtım şirketi tarafındanbağlantı ve sistem kullanımı hakkında görüşverilmesi ve kapasite tahsisi yapılması, yapılacakyarışma, yenilenebilir enerji kaynak alanı tahsisi, teminatalınması, yükümlülüklerin yerine getirilmemesihâlinde teminatın irat kaydedilmesi, yerli malı kullanımşartlı aksamın özellikleri ile uygulamaya ilişkin usulve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilir enerji kaynak alanlarındakurulacak üretim tesisleri için Bakanlık tarafındanTürk lirası olarak belirlenecek tavan fiyat üzerinden teklifedilecek en düşük fiyat, söz konusu yenilenebilir enerji kaynakalanı için yarışma şartlarında belirleneceksüre boyunca YEK Destekleme Mekanizması kapsamındauygulanır. Yarışma sonucunda oluşacak fiyatınyarışma şartlarında belirlenecek süreiçerisinde güncellenmesine ilişkin usul ve esaslar ilgiliyarışma şartnamesinde Bakanlık tarafından belirlenir.Bu madde kapsamında kurulacak üretim tesisleri için önlisans ve lisans verme koşulları, iptali ve tadili ile ilgilihususlar EPDK tarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
10. 22/09/2010 günlü ve 27707 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girenRüzgâr Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Lisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği'nin "Amaç" ve "Kapsam"başlıklı 1. ve 2. maddeleri şöyledir:
"1- BuYönetmeliğin amacı, 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılıElektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde, rüzgârenerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmanın veyarışma sonunda belirlenen Rüzgâr Enerjisine DayalıElektrik Üretim Santrali Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesidir
2- BuYönetmelik 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunuçerçevesinde, rüzgâr enerjisine dayalıüretim tesisi kurmak üzere yapılmış lisansbaşvurularından aynı bölge ve/veya aynı trafo merkeziiçin birden fazla başvurunun bulunması durumunda sistemebağlanacak olanı/olanları belirlemek için yapılacakyarışmaya ve yarışma sonunda belirlenen RES KatkıPayının ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ile buyarışmaya katılacak tüzel kişilerinyükümlülüklerini kapsar."
11. Aynı Yönetmeliğin "RES katkı payıanlaşması" başlıklı 10. maddesişöyledir:
"Lisansverilmesi EPDK tarafından uygun bulunan şirket ile TEİAŞarasında EPDK tarafından belirlenen süre içerisindeEk-3’te yer alan RES Katkı Payı Anlaşmasıimzalanır. RES Katkı Payı Anlaşmasınınimzalanabilmesi için, 8 inci maddeye göre belirlenen banka teminatmektubunun TEİAŞ’a sunulması zorunludur. RES KatkıPayı Anlaşması imzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirkettarafından kendisine sunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder."
12. 13/05/2017 günlü ve 30065 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Rüzgarveya Güneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi KurmakÜzere Yapılan Önlisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliği'nin "RES katkı payıtutarlarının ödenmemesi" başlıklıGeçici 3. maddesi şöyledir:
"22/9/2010tarihli ve 27707 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananRüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Lisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği kapsamında kapasite tahsis edilen tüzelkişilerin imzaladıkları RES Katkı PayıAnlaşması kapsamında, yıllık net elektrik enerjisiüretimi üzerinden hesaplanan yıllık toplam RES KatkıPayı tutarını, o yılın 31 Ocak günü saat 17.00’akadar ödememesi hâlinde söz konusu tutar, teminat mektubununkarşılık gelen kısmının irat kaydedilmesi yoluylatahsil edilir. Bu durumun şirkete tebliğini müteakip 1 (bir) ayiçerisinde teminat mektubunun irat kaydedilen kısmıtamamlanır. İşbu yükümlülüğünyerine getirilmemesi halinde RES Katkı Payı Anlaşması veBağlantı Anlaşması feshedilerek Kuruma bildirilir."
13. Davalı TEİAŞ Ana Statüsünün "HukukiBünye" başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"BuAnastatü ile teşkil olunan Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (Teşekkül) tüzel kişiliğe sahip,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür.
TeşekkülEPK, K.H.K., ve bu Anastatü hükümleri saklı kalmaküzere özel hukuk hükümlerine tabiidir"
B. Yargı Kararları
14. Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortayaçıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adlî yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarihli ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarihli veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162 sayılıkararlarında olduğu gibi.)
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
15. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
16. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
17. Dava, davacı ve davalı arasında imzalanan RES katkıpayı anlaşması hükümlerine aykırı olarakfazla tahakkuk edilen faturanın KDV dahil 11.352.922,66 TL'likkısmı bakımından borçluolunmadığının tespiti talebiyle açılmıştır.
18. Dosyanın incelenmesinden davanın davalıTEİAŞ tarafından yukarıda anılan Yönetmelikhükümlerine göre açılan yarışma ihalesisonucunda imzalanan RES Katkı Payı Anlaşmasınaaykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddia edilen RES katkıpayı bedeli faturası kapsamında fazladan ödenentutarın tahsili istemiyle açıldığı,uyuşmazlığın esasının veçözümünün bu anlaşmanın hukuki durumuna,bir başka deyişle, anlaşmanın idari sözleşme yada özel hukuk sözleşmesi niteliğinde olupolmadığına göre görevli yargı yolununbelirleneceği anlaşılmıştır.
19. İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı, kamusalyetkiye dayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesi içinkamu yararı amacı ile taraflar arasında akdedilen ve idareyeüstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
20. Tip RES Katkı Payı Anlaşmasınınincelenmesinden 5. maddede, "bu anlaşmanınhükümlerinin uygulanmasından dolayı doğacak veyaçıkacak anlaşmazlıklarınçözümünde Ankara Mahkemeleri ve İcra Daireleriyetkilidir." hükmü ile 6. maddede düzenlenen "RESkatkı payının ödenmemesi halinde 6183 sayılıKanun'un 51 inci maddesinde belirlenen gecikme zammı oranında gecikmefaizi uygulanacağı" ve yine 7. maddededüzenlenen "lisansıniptali veya mücbir sebepler ya da EPDK tarafından uygun bulunanhaller dışında herhangi bir nedenle sona ermesi hallerindeteminat mektubunun TEİAŞ tarafından irat kaydedilmesi" hükümlerinin,idarenin üstün yetkilerle donatılmış olduğunakarine teşkil etmeyeceği anlaşılmaktadır.
21. Somut olayda, davalı TEİAŞ'ın hukukistatüsünden bağımsız olarak, anlaşmanınimzalanmasından sonra TEİAŞ'a tanınan imtiyazlı biryetkiden, başka bir deyişle sözleşmeyi tek taraflıdeğiştirme, denetleme, cezai işlem tesis etme veya tektaraflı feshetme gibi üstün bir kamu gücünükullanma yetkisine haiz olduğundan söz etmek mümkün değildir.Anlaşmada tarafların karşılıklıyükümlülüklerinin bulunduğu, bununla bağlıolduğu, uyuşmazlığın anlaşma öncesindekiyarışma ihale sürecine ilişkin olmadığı,taraflar arasında anlaşma yapıldıktan sonra, özelhukuk sözleşmesi niteliğinde olan ve sözleşmehükümleri çerçevesinde tahakkuk edilen RES katkıpayı bedelinden kaynaklı olduğuanlaşıldığından davanın adli yargı yerindegörülmesi gerekmektedir.
22. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Danıştay Başsavcısınınbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
23/01/2023 tarihinde, Başkan Muammer TOPAL ve Üye AhmetARSLAN'ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava, davacı şirket ile davalı arasında imzalanananlaşma hükümlerine aykırı olarak fazla tahakkukedildiği iddia edilen RES Katkı Payı bedelinden sorumlu olmadığınıntespiti talebiyle açılmıştır.
Bir kamu hizmetinin yürütülmesi içinihtiyaç duyulan mal veya hizmet temini sırasında, idaredekanunilik ilkesi gereğince idarenin belirli usul ve esaslarauyması zorunlu olup; işin sözleşmeyebağlanmasından önce geçen bu süreçte tesisedilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olması nedeniyle idari işlem niteliğinitaşıması karşısında, yargısal denetimininidare hukuku ilkelerine göre idari yargı yerlerinceyapılacağı tartışmasızdır.
İdari sözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak,kamu hizmeti gerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıklarısözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı veüstün, hak ve yetkilerini içerirler. İdare, bu sözleşmehükümlerinde tek yanlı değişiklik yapabilir ya dasözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayan diğersözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında, özelhukuk kurallarına göre düzenlenir.
Davalı TEİAŞ tüzel kişiliğe sahip,özel hukuk hükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerk vesorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir iktisadi devletteşekkülüdür. Üstün ayrıcalıklara sahipolan ve yükümlülükler rejimine tabi tutulan,sorumluluğu ile denetimi bir kamu otoritesi tarafından üstlenilenkamu hizmeti niteliğindeki elektrik iletim faaliyetini yürütendavalı TEİAŞ ile davacı şirket arasındayukarıda alıntılanan Yönetmeliğe dayanılarakdüzenlenen katkı payı anlaşması, bir idarisözleşme niteliğindedir. Aynı Yönetmelik kapsamındadavalıya verilen yetkinin kullanımı sırasında kamugücüne dayalı, re’sen ve tek yanlı olarak tesisedilen RES katkı payı faturası bedelinin fazlahesaplandığına ilişkin davanın görüm veçözümünde idari yargı yerinin görevliolduğu anlaşılmaktadır.
Bu hususlar göz önünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusununkabulü ile Ankara 7. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen görevitirazının reddi (görevlilik) kararınınkaldırılması gerektiği görüşüyle, aksiyöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.
Başkan Üye
Muammer Ahmet
TOPAL ARSLAN