T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/674
KARAR NO : 2023/21
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı olarak belirlenen binanın yıkılması yolunda tesis edilen işlemlerin iptali ile, bu işlemlere bağlı olarak oluştuğu öne sürülen zararların tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar : M. D vd.
Vekili :Av. K. K
Davalı :Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. Y. O. E
I. DAVA KONUSU OLAY
1. 6306 sayılı Kanun uyarınca işleme tabi tutulan,Ankara ili, Mamak ilçesi, ..... Mahallesi, ..... pafta, ..... ada,....parsel sayılı, .....Caddesi, No.688, yeni No.16-16/A, adresindekitapu tahsis belgeli yapının yıkımına yönelikmuarazanın men'i ile yıkımın engellenmesi içintedbir kararı verilmesi, taşınmazın adlarınatescilinin yapılması, mümkün olmaması durumundaaraziye eşdeğer bir arazinin belirlenerek adlarına tescili;tescilin yapılamaması durumunda arsa ve üzerindeki evinbugün itibarıyla değerinin belirlenerek, faizi ile kendilerineödenmesi, taşınmazın kullanımınınengellendiği tarih itibarıyla mevcut hak kaybınınbelirlenerek faizi ile ödenmesine karar verilmesi istemiyle adliyargıyerinde dava açmıştır.
2. Davalı vekili, cevap dilekçesinde davanın idariyargı yerinde çözülmesi gerektiğinden bahislegörev itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 38. Asliye Hukuk Mahkemesi 18/05/2022 tarihli veE.2021/566 sayılı kararı ile, davalı idareningörev ve yargı yolu itirazlarının yerleşik yüksekmahkeme kararları dikkate alınarak ve mahkemelerinin görevliolması sebebiyle reddine karar vermiştir.
4. Davalı idare vekili tarafından, süresi içindeverilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının örneği ilebirlikte Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcısı, davanın, idariyargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle, 2247sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri gereğince olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Uyuşmazlıkta,6306 sayılı Afet Riski Altındaki AlanlarınDönüştürülmesi Hakkındaki Kanunhükümlerine göre lisanslı kurum/kuruluşçatespiti yapılarak "Riskli Yapı” kapsamına alınanve Tapu Müdürlüğü tarafından "RiskliYapı” şerhi konulan dava konusu yapı hakkında,davalı idarenin, imar uygulamalarına başlamadan önce riskliyapıların yıktırılması amacıyla, 6306sayılı Kanun hükümleri uyarınca kamugücünü kullanarak, re'sen ve tek taraflı olarak işlemtesis ettiği açıktır.
Bu durumda;davalı idarenin, yürütmekle yükümlü bulunduğukamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu plan ve projeningerçekleşmesi amacıyla 6306 sayılı Kanunhükümleri uyarınca tek taraflı ve kamugücünü kullanarak tesis ettiği işlemlerden kaynaklananuyuşmazlığın görüm ve çözümyerinin idari yargı yeri olduğu sonucunavarılmıştır.
SONUÇ:Açıklanan nedenle; 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığı,çıkarılmasına ve dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine, durumun anılan Mahkemeye bildirilmesine."
6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının da yazılıdüşüncesi istenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
7. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, 2247sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca yapılanbaşvurunun kabulü gerektiği yolunda düşüncevermiştir. Görüşünilgili kısmışöyledir:
"Yukarıdabelirtilen mevzuat hükümleri dikkate alınarak davaya konu olanolay incelendiğinde, uyuşmazlıkta, 6306 sayılı Kanunhükümlerine göre "Riskli Yapı" kapsamına almanve Tapu Müdürlüğü tarafından "RiskliYapı" şerhi konulan dava konusu yapı hakkında,davalı idarenin, imar uygulamalarına başlamadan önce riskliyapıların yıktırılması amacıyla, 6306sayılı Kanun hükümleri uyarınca kamugücünü kullanarak, resen ve tek taraflı olarak işlemtesis ettiği açıktır. Öte yandan davacılarvekilinin talebinin, bu işlemin iptali ile 2981 sayılı Kanunuyarınca mirasçılarına verilen tapu tahsis belgesinindikkate alınarak bu Kanun uyarınca dava konusutaşınmazın veya muadili başka bir taşınmazınadlarına tescili, mümkün olmadığı takdirdetaşınmazın bedelinin ödenmesi ve söz konusutaşınmazı kullanamamaktan kaynaklanan zararın tazminiolduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda;davalı idarenin, yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projenin gerçekleşmesi amacıyla 6306 sayılı Kanunhükümleri uyarınca tek taraflı ve kamugücünü kullanarak tesis ettiği işlemlerden kaynaklananuyuşmazlıkla, 2981 sayılı Kanun'da öngörülenhak sahipliği esasına dayanan davacıların diğertaleplerine konu uyuşmazlığınçözümünde, 6306 ve 2981 sayılı Kanun'daöngörülen şartların gerçekleşipgerçekleşmediğinin belirlenmesi gerektiğinden, idariyargı yerinin görevli olduğudüşünülmektedir.
Bu nedenle,Danıştay Başsavcılığının 2247sayılı Kanun'un 10. maddesi gereğince yapmışolduğu başvurunun kabulü ile Ankara 38. Asliye HukukMahkemesinin 18.05.2022 tarihli ve 2021/566 Esas sayılıgörevlilik kararının kaldırılmasına kararverilmesi gerekmektedir."
IV. İLGİLİ HUKUK
8. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1.(Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a)(İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılıkararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarîişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
9. 6306 sayılı Afet Riski AltındakiAlanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un "Tahliyeve yıktırma” başlıklı 5. maddesişöyledir:
“(l) Riskliyapıların yıktırılmasında ve bunlarınbulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanlarındakiuygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesiesastır. Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine,kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıylasınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut veyaişyeri tahsisi ya da kira yardımı yapılabilir.
Uygulamayabaşlanmadan önce, riskli yapılarınyıktırılması için, bu yapılarınmaliklerine altmış günden az olmamak üzere süreverilir. Bu süre içinde yapı, malik tarafından yıktırılmadığıtakdirde, yapının idari makamlarcayıktırılacağı belirtilerek ve tekrar süreverilerek tebligatta bulunulur. Verilen bu süre içinde demaliklerince yıktırma yoluna gidilmediği takdirde, buyapıların insandan ve eşyadan tahliyesi ve yıktırmaişlemleri, yıktırma masrafı ile gereken diğeryardım ve krediler öncelikle dönüşüm projeleriözel hesabından karşılanmak üzere, mahallîidarelerin de iştiraki ile mülki amirler tarafındanyapılır veya yaptırılır.
Birinci, ikincive üçüncü fıkralarda belirtilen usullere göresüresinde yıktırılmadığı tespit edilenriskli yapıların yıktırılması,Bakanlıkça yazılı olarak idareye bildirilir. Bunarağmen yıktırılmadığı tespit edilenyapılar, Bakanlıkça yıkılır veyayıktırılır. Uygulamanın gerektirmesi hâlindeBakanlık, yukarıdaki fıkralarda belirtilen tespit, tahliye veyıktırma iş ve işlemlerini bizzat da yapabilir.Bakanlık veya idare tarafından yapılan veya yaptırılanriskli yapı tespit, tahliye ve yıktırma masrafları,hisseleri oranında maliklerden 6183 sayılı Kanuna göretahsil edilir.”
10. 15/12/2012 tarih ve 28498 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6306Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği'nin "Riskliyapıların tespiti ve itiraz” başlıklı 7.maddesinin 5. fıkrası şöyledir:
" İlgilitapu müdürlüğünce, tapu kütüğüneişlenen belirtmeler, riskli yapı tespitine karşı tebligattarihinden itibaren onbeş gün içinde riskli yapınınbulunduğu yerdeki Müdürlüğe itiraz edilebileceği,aksi takdirde İdarece verilecek süre içinde riskli yapınınyıktırılması gerektiği de belirtilmek suretiyle,aynî ve şahsî hak sahiplerine 11/2/1959 tarihli ve 7201sayılı Tebligat Kanununa göre tebliğ edilir ve yapılanbu tebligat yazılı olarak veya elektronik ortamdaMüdürlüğe bildirilir. Arsa paylı tapularda, arsaüzerindeki riskli yapının arsa malikleridışındaki bir başkasına ait olması durumundaMüdürlükçe tapu müdürlüğünebildirilecek yapı sahibine; arsa üzerinde birden fazla yapıolması ve riskli yapının arsa maliklerinden sadecebazılarına ait olması durumunda ise sadece riskliyapının sahibi olan arsa hissedarlarına ve ilgili aynî veşahsî hak sahiplerine tebligat yapılır. Tapudakayıtlı malikin ölmüş olması hâlinde,Bakanlık, Müdürlük veya İdare tebligat işlemleriiçin 4721 sayılı Kanun hükümlerine göremirasçılık belgesi çıkartmaya, kayyım tayinettirmeye veya tapuda kayıtlı son malike göre işlem yapmayayetkilidir.”
11. "Riskliyapıların yıktırılması”başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"("(I)Riskli yapı tespitine karşı yapılan itirazınreddedilmesi veya riskli yapı tespitine itiraz edilmemesi suretiyle,riskli yapı tespitinin kesinleşmesi halinde Müdürlük,gerekli tebligatların yapılmasını ve riskliyapının yıktırılmasını idareden ister.
(2) idarece;
Altmışgünden az olmamak üzere süre verilerek riskliyapıların tahliyesi ve yıktırılması yapımaliklerinden istenir. Maliklere yapılacak tebligatta, riskliyapıyı kiracı veya sınırlı ayni hak sahibikullananlara tahliye için malik tarafından bildirimyapılması gerektiği belirtilir. Malik tarafındankiracı veya sınırlı ayni hak sahibine tahliye içinbildirim yapılmadığının tespit edilmesi halindebildirim idarece yapılır,
Yıkımruhsatı; yapı maliklerinden biri veya birkaçınınveya bunların vekillerinin müracaatı üzerine,yıkılacak yapının tahliye edildiğine ve elektrik, suve doğalgaz hizmetlerinin kapatıldığına dair ilgilikurum ve kuruluşlardan alınmış belgelerin sunulmasınaveya yapının tahliye edildiğinin ve elektrik, su vedoğalgaz hizmetlerinin fiilen kapatıldığınınidarece tespit edilerek tutanağa bağlanmasına ve yıkımsorumlusu olarak statik fenni mesulün belirlenmesine istinaden, maliklerinmuvafakati aranmaksızın altı işgünüiçerisinde düzenlenir.
(a) bendindeverilen bu süre içerisinde riskli yapılarınyıktırılıp yıktırılmadığımahallinde kontrol edilir ve riskli yapılar, malikleri tarafındanyıktırılmamış ise, yapının İdarîmakamlarca yıktırılacağı belirtilerek otuz gündenaz olmak üzere ek süre verilerek tebligatta bulunulur.
ç) (a) ve(c) bentlerinde belirtilen şekilde verilen süreler içinderiskli yapıların maliklerce yıktırılmamasıdurumunda, hak sahiplerinin de görüşü alınarak riskliyapılara elektrik, su ve doğal gaz verilmemesi ve verilen hizmetlerindurdurulması ilgili kurum ve kuruluşlardan istenir. İdarenintalebi üzerine, ilgili kurum ve kuruluşların riskliyapılara verilen elektrik, su ve doğal gaz gibi hizmetlerini durdurmasızorunludur.”
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalıvekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine DanıştayBaşsavcısınca 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın,davanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
14. Dava, 6306 sayılı Kanun uyarınca işleme tabitutulan, Ankara ili, Mamak ilçesi, ..... Mahallesi, ..... pafta, .....ada, ....parsel sayılı, .... Caddesi No.688, yeni No.16-16/A,adresindeki tapu tahsis belgeli yapının yıkımınayönelik muarazanın men'i ile yıkımın engellenmesiiçin tedbir kararı verilmesi, taşınmazınadlarına tescilinin yapılması, mümkün olmamasıdurumunda araziye eşdeğer bir arazinin belirlenerek adlarınatescili; tescilin yapılamaması durumunda arsa ve üzerindeki evinbugün itibarıyla değerinin belirlenerek faizi ile kendilerineödenmesi istemiyle açılmıştır.
15. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları kesin ve yürütülmesi gerekliişlemler, idari işlem olarak tanımlanmaktadır. Bunagöre, bir işlemin idari işlem olarak kabul edilebilmesiiçin bu işlemi kamu idaresinin yapması, kamu hizmetininyürütülmesi amacıyla tesis edilmiş bulunması,kamu idaresinin tek taraflı irade açıklamasınınürünü olması ve kesin ve icraî nitelikte olmasıgerekmektedir.
16. Dava dosyasının incelenmesinden, davacılara mirasyoluyla intikal eden, Ankara ili, Mamak ilçesi, ..... Mahallesi, .....pafta, ..... ada, ....parsel sayılı, ..... Caddesi No.....yeni No.16-16/A adresindeki tapu tahsis belgeli yapı ile ilgili olarak; imar planındaPazar Alanı olarak ayrılmış olan yapının 6306sayılı Kanun Hükümlerine göre lisanslı kurumca,kuruluşça tespiti yapılarak "Riskli Yapı"kapsamına girdiğinden, yazının tebliğ tarihindenitibaren 60 gün içerisinde yıkılması gerektiğiyolunda 27/05/2020 tarih ve E.487872 sayılı Mamak BelediyeBaşkanlığı işleminin tesis edildiği, anılanişlemin tebliğine rağmen verilen yasal süreiçerisinde yapınınyıkılmadığının tespit edildiğinden bahisle,6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği'nin 8. maddesinin2. fıkrasının (c) bendi uyarınca yapının,yazının tebliğ tarihinden itibaren 5 gün içerisindetaraflarınca yıktırılması gerektiği,yıktırılmadığının tespit edilmesi halinde,kolluk kuvveti yardımıyla yıkımın Belediyeceyapılacağına ilişkin 04/10/2021 tarih ve 675505sayılı Mamak Belediye Başkanlığı işleminintebliğ edildiği, bunun üzerine davacılar tarafından,yıkım kararının hukuka aykırı olduğubelirtilerek, taraflar arasındaki muarazanın men'i ile taşınmazınyıkımının engellenmesi için tedbir kararıverilmesi, taşınmazın adlarına tescilininyapılması mümkün olmaması durumunda araziyeeşdeğer bir arazinin belirlenerek adlarına tescili, tescilinyapılamaması durumunda arsa ve üzerindeki evin bugünitibarı ile değerinin belirlenerek faizi ile kendilerineödenmesi, taşınmazın kullanımının engellendiğitarih itibarıyla mevcut hak kaybının belirlenerek faizi ileödenmesine karar verilmesi istemiyle bu davanınaçıldığı anlaşılmıştır.
17. Bu durumda uyuşmazlığınçözümünün, idari işlemlerden dolayıdavacının haklarının ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesinebağlı bulunduğu, bu belirlemenin ise, yukarıdaaçıklanan mevzuat hükümleri çerçevesindeidari yargı yerlerince yapılabilecek nitelikte olduğudeğerlendirilerek, davanın görüm veçözümünün idari yargının görevalanına girdiği sonucuna varılmıştır.
18. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, DanıştayBaşsavcısınınbaşvurusunun kabulü ile, davalıvekilinin görev itirazının reddine ilişkin Ankara 38. AsliyeHukuk Mahkemesinin 18/05/2022 tarihli ve E.2021/566 sayılıgörevlilik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, davalı vekilinin görevitirazının reddine ilişkin Ankara 38. Asliye Hukuk Mahkemesinin18/05/2022 tarihli ve E.2021/566 sayılı GÖREVLİLİKKARARININ KALDIRILMASINA
23/01/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN