T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/692
KARAR NO: 2023/38
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: Türkiye'de geçici koruma statüsünde bulunan davacının, nüfus kaydına göre gerçek kimlik bilgilerinin tespitinin sağlanarak daha evvel verilen geçici koruma kimlik belgesindeki kaydın değiştirilmesi istemli davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : H. E.A
Davalı : Meramİlçe Nüfus Müdürlüğü
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı, savaş nedeniyle Türkiye'ye sığınmakzorunda kaldığını, refakatsiz geldiği içinkayıt konusunda sıkıntılaryaşadığını, kayınpederinin kendikızının kimlik bilgilerini vermesi neticesinde 2016yılında geçici koruma kimlik belgesi alabildiğini, M. El.A ile evli olduğu ve 4 tane çocuğu olduğunu,kayıtlara göre eşi M. El .A ile kardeş olarakgöründüklerini bunun büyük problemlere yolaçtığını, eşinin Almanya'dayaşadığını, aile birleşimi talebindebulunacaklarını bunun için nüfus kaydınındüzeltilmesi gerektiğini ileri sürerek, Suriye nüfusişlerinden alınan nüfus kaydına göre gerçekkimlik bilgilerinin tespiti sağlanarak nüfus kaydınındeğiştirilmesine karar verilmesi için adli yargı yerindedava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Konya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 26/01/2022 tarihli ve E.2021/700,K.2022/69 sayılı kararı ile, idari yargınıngörevli olduğu gerekçesiyle davanın usulden reddine kararvermiş, karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir. Bukararın ilgili kısımları şöyledir:
"...DavacıTürk Vatandaşı olmayıp, 6458 sayılı Kanunuyarınca geçici koruma kapsamında Ülkemize girişyapmış ve idare tarafından kendilerine Geçici KorumaYönetmeliği'nin 22. maddesi uyarınca düzenlenen venüfus kütüğüyle ilgisi bulunmayan geçici korumakimlik belgesi düzenlenmiştir. Bu işlem 5490 sayılıKanun ile düzenlenen nüfus hizmeti olmayıp idari niteliktedir.Bu sebeple davacıların talepleri nüfus kütüklerindekikayıtların düzeltilmesine yönelik olmayıp,geçici koruma kimlik belgelerindeki doğum tarihi bilgilerinindüzeltilmesine yönelik olduğu, bu yönüyle taleplerinNüfus Kanunu kapsamında değerlendirilmesinin mümkünolmadığı anlaşılmıştır.
Busebeplerle açılan davanın, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2/1. maddesinde belirtilen davatürlerinden olması nedeniyle uyuşmazlığın idariyargı yerinde çözümlenmesi gerektiğinden dava idariyargıda dava açılması gerektiğianlaşıldığından yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle davanın usulden reddine "
3. Davacı bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Konya 1. İdare Mahkemesi 24/02/2022 tarihli veE.2022/163, K.2022/200 sayılı kararı ile, nüfushizmetlerine ilişkin kayıt düzeltme davasının adliyargı yerinde görülmesi gerektiğini belirterek davanıngörev yönünden reddine karar vermiştir. Davacıtarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
5. Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdare Dava Dairesi25/05/2022 tarihli ve E.2022/1140, K.2022/1266 sayılı kararıile, 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevlimahkemenin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulması gerekirken davanın görev yönündenreddine karar verilmesinin isabetli olmadığını belirterek,davacının istinaf isteminin kabulüne, mahkemekararının kaldırılmasına, yeniden bir karar verilmeküzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
6. Konya 1. İdare Mahkemesi, 05/07/2022 tarihli veE.2022/719sayılı kararı ile, geçici koruma kimlikbelgesindeki maddi hatadan kaynaklanmayan ve Türkiye'de bulunanyabancıların nüfus hizmetlerine ilişkin kayıtdüzeltme talebine yönelik olan uyuşmazlığınçözümünün, adli yargı yerindegörülmesi gerektiğini belirterek, 2247 sayılıKanun'un19. maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesiiçin dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesinekarar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...5490sayılı Kanun hükümleri uyarınca, nüfuskaydına ilişkin kimi işlemlerin yargısal, kimiişlemlerinse idari kararlarla yapılması esasıbenimsendiği. 5490 sayılı Kanun'un 35. maddesinin birincifıkrasında, olayların aile kütüklerine tesciliesnasında yapılan maddî hataların nüfusmüdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarakdüzeltileceği, aynı Kanun'un 38. maddesinde ailekütüklerine tescil edilmesi gereken bilgilerden dayanak belgesindebulunduğu halde nüfus kütüklerine hatalı veya eksik olaraktescil edilen ya da hiç yazılmayan bilgiler veya mükerrerkayıtların maddî hata kapsamındadeğerlendirileceği, bu tür maddî hataların GenelMüdürlükçe ya da nüfus müdürlükleritarafından düzeltileceği veya tamamlanacağı ve butür hataların düzeltilmesi istemli başvurular üzerinetesis edilen işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidare mahkemelerinin görevinde olduğu, öte yandan belirtilenmaddi hatalar kapsamında değerlendirilmeyen kayıt düzeltmetalepleri hakkında açılan davalarınçözümünün ise adli yargı mahkemeleriningörevinde olduğu anlaşılmaktadır.
Bakılandavada, Türkiye'de yabancı olarak bulunan ve yukarıdaanılan mevzuat hükümleri uyarınca geçici kimlikkoruma belgesine sahip davacının herhangi bir maddi hatadankaynaklanmayan ve Türkiye'de bulunan yabancıların nüfushizmetlerine ilişkin olan işbu kayıt düzeltmedavasının adli yargı yerinde görülmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.
Nitekim benzerbir uyuşmazlıkta. Uyuşmazlık Mahkemesi'nce 27.12.2021 tarihve E:2021/522, K:2021/671 sayılı karar ile bu yönde kararverilmiştir."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı" başlıklı 2.maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"1.İdari dava türleri şunlardır:
a)İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkindavalar."
8. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun "Kapsam"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun,Türk vatandaşları, doğumla Türk vatandaşıolup da çıkma izni almak suretiyle Türkvatandaşlığını kaybedenler ve bunların altsoylarıile Türkiye'de bulunan yabancıların nüfushizmetlerinin düzenlenmesine, yürütülmesine vegeliştirilmesine ilişkin esas ve usûl hükümlerinikapsar."
9. 5490 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"-Aile:Aynı soydan olup, bir aile sıra numarası altındakayıtlı olan kişiler ile onların eş veçocuklarını,
-Dayanak belgesi:Aile kütüğüne işlenen nüfus olaylarınındayanağı olan form, tutanak, mahkeme kararı, noter senedi,doğum veya ölüm raporu gibi resmî belgeler ilebunların yedeklerini,
- Nüfuskaydı: Aile kütüğüne işlenmiş kişiselbilgileri,
- Nüfusolayı: Doğum, ölüm, evlenme, boşanma, evlâtedinme, tanıma, kayıt düzeltme, soybağınındüzeltilmesi, gaiplik gibi kişisel durumlarda değişiklikmeydana getiren olayı,
- Nüfus hizmetleri:Nüfus olaylarına ve kişinin nüfusa ve yerleşim yeriadresine ilişkin bilgilerinin toplanmasına, nüfuskütüklerine geçirilmesine, korunmasına vegerektiğinde tasnif edilerek değerlendirilmesine dair iş veişlemleri,
- Yabancılarkütüğü: Kimlik numarası verilen yabancılarınkayıtlarının elektronik ortamda tutulduğukütüğü,
- Değerlikâğıtlar: Kimlik kartını, uluslararası ailecüzdanını ve mavi kartı,"
10. 5490 sayılı Kanun'un "Yabancılarınkayıtlarının tutulması" başlıklı 8.maddesi şöyledir:
"4/4/2013tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası KorumaKanunu kapsamındaki yabancılara kimlik numarası vermeye,bunları yabancılar kütüğüne kaydetmeye veherhangi bir işlem sebebiyle Türkiye’de bir kamu kurumuna veyadış temsilciliklerimize müracaat eden yabancılara, talepetmeleri hâlinde yabancı kimlik numarası (YKN) vermeyeBakanlık yetkilidir. Diplomatik misyon mensupları bu hükmünkapsamı dışındadır.
Yabancıkimlik numarasının geçerlilik süresi, başvuruesnasında ve sonrasında istenilecek belgeler ile diğer hususlarİçişleri Bakanlığıncaçıkarılacak yönetmelikle belirlenir."
11. 5490 sayılı Kanun'un "Kayıtdüzeltilmesi" başlıklı 35. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Kesinleşmişmahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerininhiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtlarınanlamını ve taşıdığı bilgilerideğiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların ailekütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalarnüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarakdüzeltilir."
12. 5490 sayılı Kanun'un "Nüfus davaları"başlıklı 36. maddesi şöyledir:
"Mahkemekararı ile yapılan kayıt düzeltmelerindeaşağıdaki usûllere uyulur:
a) Nüfuskayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyiisteyen şahıslar ile ilgili resmî daireningöstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcılarıtarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdekigörevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıtdüzeltme davaları (..) nüfus müdürü veyagörevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülürve karara bağlanır.
b) Haklısebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkindüzeltme yapılması hâkimden istenebilir. Addeğişikliği hâlinde, nüfusmüdürlüğü bu kişininçocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı,soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayançocukların soyadını da düzeltir.
c) Tespit davaları,kaydın iptali veya düzeltilmesi için açılacakdavalara karine teşkil eder.
Kişilerinbaşkasına ait kaydı kullandıklarına ilişkinbaşvurular Bakanlıkça incelenipsonuçlandırılır."
13. 5490 sayılı Kanun'un "Maddi hatalar"başlıklı 38. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun 7nci maddesinde sayılan aile kütüklerine tescil edilmesi gerekenbilgilerden; dayanak belgesinde bulunduğu halde nüfuskütüklerine hatalı veya eksik olarak tescil edilen ya dahiç yazılmayan bilgiler veya mükerrer kayıtlarmaddî hata kapsamında değerlendirilir. Bu tür maddîhatalar Genel Müdürlükçe ya da nüfusmüdürlükleri tarafından düzeltilir veyatamamlanır."
14. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası KorumaKanunu'nun"Amaç" başlıklı 1. maddesişöyledir:
"(1) BuKanunun amacı; yabancıların Türkiye’yegirişleri, Türkiye’de kalışları veTürkiye’den çıkışları ileTürkiye’den koruma talep eden yabancılara sağlanacakkorumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul veesasları …düzenlemektir."
15. 6458 sayılıKanun'un "Tanımlar" başlıklı3. maddesinde belirtilenbazı tanımlarşöyledir:
"...
ı)Göç: Yabancıların, yasal yollarla Türkiye’yegirişini, Türkiye’de kalışını veTürkiye’den çıkışını ifade edendüzenli göç ile yabancıların yasadışı yollarla Türkiye’ye girişini,Türkiye’de kalışını, Türkiye’dençıkışını ve Türkiye’de izinsizçalışmasını ifade eden düzensizgöçü ve uluslararası korumayı,
r)Uluslararası koruma: Mülteci, şartlı mülteci veyaikincil koruma statüsünü,
ü)Yabancı: Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlıkbağı bulunmayan kişiyi,
v) Yabancıkimlik numarası: 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı NüfusHizmetleri Kanunu uyarınca yabancılara verilen kimliknumarasını,
..."
16. 6458 sayılı Kanun'un "Uluslararası korumastatüsü sahibi kimlik belgesi" başlıklı 83.maddesi şöyledir:
"(1)Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsüverilenlere yabancı kimlik numarasını içeren kimlikbelgesi düzenlenir.
(2)(Değişik:6/12/2019-7196/85 md.) Birinci fıkradaki kimlikbelgeleri hiçbir harca tabi olmayıp ikamet izni yerinegeçer.
(3)(Değişik:6/12/2019-7196/85 md.) Kimlik belgelerinin şekil,içerik, geçerlilik süresi ile uzatılmasınailişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir."
17. 6458 sayılıKanun'un "Geçici koruma"başlıklı 91. maddesi şöyledir:
"(1)Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış,ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil vegeçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olaraksınırlarımıza gelen veyasınırlarımızı geçen yabancılarageçici koruma sağlanabilir.
(2) Bukişilerin Türkiye’ye kabulü, Türkiye’dekalışı, hak ve yükümlülükleri, Türkiye’dençıkışlarında yapılacak işlemler, kitleselhareketlere karşı alınacak tedbirlerle ulusal veuluslararası kurum ve kuruluşlar arasındaki iş birliğive koordinasyon, merkez ve taşrada görev alacak kurum vekuruluşların görev ve yetkilerinin belirlenmesi,Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacakyönetmelikle düzenlenir."
18. 6458 sayılı Kanun’un 91. maddesine dayanılarakhazırlananve 22/10/2014 tarih ve 29153 sayılı ResmîGazete'de yayımlanan Geçici Koruma Yönetmeliği'nin 3.maddesinde yer alan bazı tanımlar şöyledir:
"BuYönetmeliğin uygulanmasında;
f) Geçicikoruma: Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış,ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil vegeçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak veya bu kitleselakın döneminde bireysel olarak sınırlarımızagelen veya sınırlarımızı geçen veuluslararası koruma talebi bireysel olarak değerlendirmeyealınamayan yabancılara sağlanan korumayı,
g) Geçicikorunan: Geçici koruma sağlanan yabancıyı,
ifadeeder.”
19. Aynı Yönetmeliğin "Geçici korumasağlanacak yabancılar" başlıklı 7. maddesişöyledir:
"(1)Geçici koruma; ülkesinden ayrılmaya zorlanmış,ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil vegeçici koruma bulmak amacıyla kitlesel veya bu kitlesel akındöneminde bireysel olarak sınırlarımıza gelen veyasınırlarımızı geçen yabancılardanhaklarında bireysel olarak uluslararası koruma statüsübelirleme işlemi yapılamayan yabancılara uygulanır.
(2) Geçicikoruma, Cumhurbaşkanı tarafından aksikararlaştırılmadıkça, geçici korumailanının geçerliliğinden önce, geçici korumailanına esas teşkil eden olayların olduğu ülkeden veyabölgeden ülkemize gelmiş olanları kapsamaz.
(3) Geçicikorunanlar, Kanuna göre belirlenen uluslararası korumastatülerinden herhangi birini doğrudan elde etmişsayılmaz"
20. Aynı Yönetmeliğin "Sevk merkezlerindeyapılacak ilk işlemler" başlıklı 19. maddesişöyledir:
"(1) Sevkmerkezlerinde, geçici koruma amacıyla ülkemize gelenyabancıların kimlik tespiti ve kayıt işlemleri, GenelMüdürlük tarafından yapılır. İhtiyaçduyulması halinde, valilik tarafından ilgili mevzuatçerçevesinde geçici süreyle personelgörevlendirilebilir.
(2) Sevkmerkezlerinin kapasitesinin yetersiz olması durumunda, buyabancıların işlemleri valilikler tarafından belirlenecekyerlerde de yürütülebilir."
(3) Kayıtsırasında yabancılar, kimlik bilgilerini doğru olarakbildirmek, varsa kimliklerini ispata yarar belgelerini yetkili makamlara teslimetmek ve yetkililerle işbirliği yapmaklayükümlüdür.
(4)Üçüncü fıkra kapsamındaki bilgi ve belgelerdengerekli görülenlerin, gizliliğe riayet edilerek ilgilinindosyasında muhafaza edilmek üzere kopyaları alınır veasılları kendisine teslim edilir.
(5) BuYönetmelik kapsamındaki yabancılar, geçici korumaylailgili süreç, hak ve yükümlülükleri ilediğer hususlarda anlayabilecekleri dilde bilgilendirilir.İhtiyaç duyulduğu takdirdebilgilendirmeyle ilgilibroşür ve doküman hazırlanabilir."
21. Aynı Yönetmeliğin "Kayıt" başlıklı21. maddesi şöyledir:
"(1) BuYönetmelik kapsamındaki yabancıların kaydı, yeterlidonanıma sahip ve kayıt işlemlerinin kesintiye uğramadantamamlanmasını sağlayacak ayrı bir yerde, kayıtusulleri ve gereklilikleri konusunda eğitim almış, GenelMüdürlük personeli tarafından yapılır.
2) Kayıtişlemleri aşağıdaki şekildeyürütülür.
a) Kayıtişlemlerinde gizlilik esas olup, bu amaçla gerekli tedbirleralınır.
b) GenelMüdürlük tarafından şekli ve içeriğibelirlenecek kayıt formu doldurulur.
c) Kimliğineilişkin belge sunamayan yabancının, aksi ispat edilinceye kadarbeyanı esas alınır.
ç)Fotoğraf, parmak izi ya da kimlik tespitine elverişli diğerbiometrik veriler alınır, merkezi veri tabanına kaydedilir,mevcut biometrik verilerle eşleştirilir.
d) Kayıtaltına alınan yabancıların bilgileri derhal GenelMüdürlüğe iletilir.
e)Yabancıların bilgileri ilgili mevzuat kapsamında dosyalanırve elektronik ortamda da saklanır.
3) Geçicikorumadan yararlananların Türkiye’de doğançocuklarının da en kısa sürede kayıtişlemleri yapılır.
4)Yabancıların kayıt bilgileri; doğum, ölüm,evlilik, boşanma, gönüllü geri dönüş gibihallerde güncellenir.
5) BuYönetmelik kapsamındaki yabancılar, adres kayıt sisteminekaydedilir. Ancak 8 inci maddenin birinci fıkrası kapsamınagirenlerin adres kayıt sistemine kayıtlarınınyapılmasına Genel Müdürlük tarafından kararverilir. "
22. Aynı Yönetmeliğin "Geçici korumakimlik belgesi" başlıklı22.maddesi şöyledir:
"(1)Kayıt işlemleri tamamlananlara, valilikler tarafındangeçici koruma kimlik belgesi düzenlenir. 8 inci maddenin birincifıkrası kapsamına girenlere geçici koruma kimlik belgesiverilmez, verilmişse iptal edilir.
2) Geçicikoruma kimlik belgesi verilenlere, 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılıNüfus Hizmetleri Kanunu kapsamında yabancı kimlik numarasıda verilir.
3) Geçicikoruma kimlik belgesinin şekli ve içeriği GenelMüdürlük tarafından belirlenir, bu belge süreli veyasüresiz olarak hiçbir ücrete tabi olmaksızındüzenlenir.
4) Geçicikoruma kimlik belgesinin yıpranması ya da kaybedilmesi durumundailgiliden açıklama istenir ve bu durum kayıt altınaalınır. Belgenin yıpranması halinde belge iptal edilir.Yıpranan ya da kaybedilen belgenin yerine yenisi düzenlenir.
5) Geçicikorumanın sona ermesi halinde geçici koruma kimlik belgesigeçerliliğini kaybeder ve yabancıdan gerialınır."
23. Aynı Yönetmeliğin "Ülkedekalış hakkı" başlıklı25.maddesişöyledir:
"(1)Geçici koruma kimlik belgesi, Türkiye’de kalışhakkı sağlar. Ancak bu belge Kanunda düzenlenen ikamet izni veyaikamet izni yerine geçen belgelere eşdeğer sayılmaz, uzundönem ikamet iznine geçiş hakkı tanımaz, süresiikamet izni toplamında dikkate alınmaz ve sahibine Türkvatandaşlığına başvuru hakkı sağlamaz."
B. Yargı Kararları
24. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun, Bölgeidare mahkemesi kararları arasındakiaykırılığın giderilmesine yönelik 15/06/2022tarihli ve E.2022/30, K.2022/39 sayılı kararıyla, geçicikoruma kimlik belgelerinde yer alan kayıtların düzeltilmesitalebiyle yapılan başvuruların reddine ilişkinişlemlere karşı açılacak davalarda, idari yargımerciilerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır. Söz konusu kararın Mahkememizönündeki uyuşmazlığa ışık tutacakgerekçesi şöyledir:
"...5490sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca, dayanakbelgelerindeki bilgilerin kayıtlara işlenmesi sırasındayapılmış bir maddi hata söz konusu değilse; nüfuskütüğünün herhangi bir kaydında düzeltmeveya değişikliğin, kesinleşmiş mahkeme kararı ileyapılacağı, nüfus kayıtlarına ilişkindüzeltme davalarının ise, düzeltmeyi isteyenşahıslar ile ilgili resmi dairenin göstereceği lüzumüzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeriadresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesindeaçılacağı, söz konusu davaların nüfusmüdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuruile görüleceği ve karara bağlanacağı, ancakGeçici Koruma Yönetmeliği kapsamındakiyabancıların kaydının, yeterli donanıma sahip vekayıt işlemlerinin kesintiye uğramadan tamamlanmasınısağlayacak ayrı bir yerde, kayıt usulleri ve gerekliliklerikonusunda eğitim almış Göç İdaresi Genel Müdürlüğüpersoneli tarafından yapılacağı, anılanYönetmeliğin 22. maddesi uyarınca, kayıt işlemleritamamlananlara, valilikler tarafından, şekli ve içeriğiGöç İdaresi Genel Müdürlüğütarafından belirlenen geçici koruma kimlik belgesi düzenleneceği,geçici koruma kimlik belgesi verilenlere, 5490 sayılı Kanunkapsamında yabancı kimlik numarası da verileceğineilişkin kurallar karşısında, Geçici KorumaYönetmeliği kapsamındaki yabancılar için tesisedilen geçici koruma kimlik belgelerinin 5490 sayılı Kanun ilebağlantısının sadece yabancı kimliknumaralarının verilmesi esnasında kurulduğu, bunun da,anılan belgelerdeki kayıtların düzeltilmesine yöneliktaleplerin, 5490 sayılı Kanun kapsamında nüfus hizmetiolarak değerlendirilmesine imkan sağlamadığıanlaşılmaktadır.
Bu durumda, 5490sayılı Kanun kapsamında olmadığıanlaşılan geçici koruma kimlik belgelerinde yer alankayıtların düzeltilmesi talebiyle yapılanbaşvuruların reddine ilişkin işlemlere karşıaçılacak davaların, anılan Kanun'un 36. maddesindedüzenlenen nüfus davaları olarak kabul edilemeyeceği, budavaların 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde belirtilen davatürlerinden olduğu, dolayısıyla söz konusuuyuşmalığın görüm veçözümünde idari yargı yerlerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır..."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
25. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ın başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
26. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
27. Dava, Türkiye'de geçici koruma statüsünde bulunandavacının, nüfus kaydına göre gerçek kimlikbilgilerinin tespitinin sağlanarak daha evvel verilen geçici korumakimlik belgesindeki kaydın değiştirilmesine karar verilmesiistemiyle açılmıştır.
28. Dava dosyalarının incelenmesinden, davacınınsavaş nedeniyle Türkiye'ye sığındığı,kayınpederinin kendi kızının kimlik bilgilerini vermesineticesinde 2016 yılında geçici koruma kimlik belgesialabildiği, M. El .A ile evli olduğu halde mevcut kayıtlaragöre eşi ile kardeş göründükleri, eşininAlmanya'da yaşadığı aile birleşimi talebindebulunacakları bunun için nüfus kaydınındüzeltilmesi gerektiği ileri sürülerek, Suriye nüfusişlerinden alınan nüfus kaydına göre gerçekkimlik bilgilerinin tespitinin sağlanarak nüfus kaydınındeğiştirilmesine karar verilmesi için adli ve idari yargıyerinde dava açtığıanlaşılmıştır.
29. Somut olayda, davacı talebinin nüfuskütüklerindeki kayıtların düzeltilmesine yönelikolmadığı, Geçici Koruma Yönetmeliğinin 22.maddesi uyarınca düzenlenen ve nüfuskütüğüyle ilgisi bulunmayan geçici koruma kimlikbelgesindeki bilgilerin düzeltilmesine yönelik olduğu, buyönüyle talebin 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunukapsamında nüfus hizmeti olarak değerlendirilmesinin mümkünolmadığı görülmektedir.
30. Bu durumda, 5490 sayılı Kanun kapsamındaolmadığı anlaşılan ve 6458 sayılı Kanun ileYönetmelik hükümleri kapsamında düzenlenengeçici koruma kimlik belgelerinde yer alan kayıtlarındüzeltilmesi talebiyle açılan davanın, nüfusdavası olarak kabul edilemeyeceği, bu davanın 2577sayılı Kanun'un 2. maddesinde belirtilen dava türlerindenolması nedeniyle, uyuşmazlığın idari yargıyerinde çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
31. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Konya 1. İdare Mahkemesinin05/07/2022 tarihli ve E.2022/719sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Konya 1. İdare Mahkemesinin 05/07/2022 tarihli ve E.2022/719sayılıBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
23/01/2023 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN ve Üye EyüpSARICALAR'ın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava, Türkiye'de geçici koruma statüsünde bulunandavacının, nüfus kaydına göre gerçek kimlikbilgilerinin tespitinin sağlanarak daha evvel verilen geçici korumakimlik belgesindeki kaydın değiştirilmesine karar verilmesiistemiyle açılmıştır.
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunun, "Kapsam"başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanun, Türkvatandaşları, doğumla Türk vatandaşı olup daçıkma izni almak suretiyle Türkvatandaşlığını kaybedenler ve bunlarınaltsoyları İle Türkiye'de bulunan yabancılarınnüfus hizmetlerinin düzenlenmesine, yürütülmesine vegeliştirilmesine ilişkin esas ve usül hükümlerinikapsar.", “Tanımlar” başlıklı 4.maddesinde, ",.s)Nüfus hizmetleri; Nüfus olaylarına vekişinin nüfusa ve yerleşim yeri adresine ilişkinbilgilerinin toplanmasına, nüfus kütüklerine geçirilmesine,korunmasına ve gerektiğinde tasnif edilerek değerlendirilmesinedair iş ve işlemleri, ... çç) Yabancılarkütüğü; Kimlik numarası verilen yabancılarınkayıtlarının elektronik ortamda tutulduğukütüğü, ... ifade eder", "Yabancılarınkayıtlarının tutulması" başlıklı 8.maddesinde, "(1) 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılarve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamındaki yabancılara kimliknumarası vermeye, bunları yabancılarkütüğüne kaydetmeye ve herhangi bir işlem sebebiyleTürkiye’de bir kamu kurumuna veya dış temsilciliklerimizemüracaat eden yabancılara, talep etmeleri hâlinde yabancıkimlik numarası (YKN) vermeye Bakanlık yetkilidir. Diplomatik misyonmensupları bu hükmün kapsamı dışındadır.(2) Yabancı kimlik numarasının geçerlilik süresi, başvuruesnasında ve sonrasında istenilecek belgeler ile diğer hususlarİçişleri Bakanlığıncaçıkarılacak yönetmelikle belirlenir.","Nüfus Davaları" başlıklı 36. maddesinin 1.fıkrasının (a) bendinde; "(1) Mahkeme kararı İleyapılan kayıt düzeltmelerinde aşağıdakiusüllere uyulur; a) Nüfus kayıtlarına ilişkindüzeltme davaları, düzeltmeyi isteyen şahıslarİle İlgili resmî dairenin göstereceği lüzumüzerine Cumhuriyet savcıları tarafından yerleşim yeriadresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesindeaçılır. Kayıt düzeltme davaları nüfusmüdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzuruile görülür ve karara bağlanır, b) Haklısebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkindüzeltme yapılması hâkimden İstenebilir. Addeğişikliği hâlinde, nüfus müdürlüğübu kişinin çocuklarının baba veya ana adınailişkin kaydı, soyadı değişikliğinde İseeşin ve ergin olmayan çocukların soyadını dadüzeltir, c) Tespit davaları, kaydın İptali veyadüzeltilmesi için açılacak davalara karine teşkileder. (2) Kişilerin başkasına ait kaydıkullandıklarına ilişkin başvurular Bakanlıkçaİncelenip sonuçlandırılır." hükmüneyer verilmiştir.
6458 sayılı Yabancılar Ve Uluslararası KorumaKanunu'nun 3. maddesinde "Yabancı kimlik numarası; 25/4/2006tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarıncayabancılara verilen kimlik numarasını, İfade eder."tanımı yer almaktadır.
20/10/2006 tarih ve 26325 sayılı Resmi Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye’deOturan Yabancıların Nüfus KayıtlarınınTutulması Hakkında Yönetmeliğin “Amaç”başlıklı 1. maddesinde, bu Yönetmeliğinamacının; Türkiye'de herhangi bir amaçla en az altıay süreli yabancılara mahsus ikamet tezkeresi alan yabancılarınkimlik bilgilerinin ve beyan edecekleri nüfus olaylarınınyabancılar kütüğünde tutulmasınaİlişkin esas ve usulleri düzenlemek olduğu;"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, buYönetmeliğin, Türkiye'de herhangi bir amaçla en azaltı ay süreli ikamet eden yabancılarınkayıtlarının tutulmasına ilişkin yabancılarkütüğünün ve bu kütüğe yazılacakbilgilere dayanak olan belgelerden meydana gelen özel kütüklerinoluşturulmasına ve düzenlenmesine İlişkinhükümleri kapsadığı; “Tanımlar”başlıklı 4. maddesinin (f) bendinde, “Nüfusolayı : Doğum, ölüm. evlenme, boşanma, evlat edinme,tanıma, kayıt düzeltme, soybağınındüzeltilmesi, gaiplik gibi kişisel durumda değişiklikmeydana getiren olayı ifade edeceği; “Maddi hatalarındüzeltilmesi” başlıklı 21 .maddesinin 2.fıkrasında,Kütüğe kayıtlı kişilerin kimlik bilgilerininilgili kişi veya emniyet makamlarınca yanlış olduğununbildirilmesi halinde, yanlış olan kimlik bilgilerinin nüfusmevzuatının öngördüğü usule göreyabancılar veri giriş formu ile düzeltileceği hükmüyer almaktadır.
22.10.2014 tarih ve 29153 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan Geçici Koruma Yönetmeliği'nin; "Sevkmerkezlerinde yapılacak ilk işlemler" başlıklı19. maddesinde, "(1) Sevk merkezlerinde, geçici korumaamacıyla ülkemize gelen yabancıların kimlik tespiti ve kayıtişlemleri, Genel Müdürlük tarafındanyapılır. ...", "Geçici koruma kimlik belgesi"başlıklı 22. maddesinde "(1) Kayıt işlemleritamamlananlara, valilikler tarafından geçici koruma kimlik belgesidüzenlenir. 8 inci maddenin birinci fıkrası kapsamınagirenlere geçici koruma kimlik belgesi verilmez, verilmişse iptaledilir. (2) Geçici koruma kimlik belgesi verilenlere, 25/4/2006 tarihlive 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu kapsamındayabancı kimlik numarası da verilir. 3) Geçici koruma kimlikbelgesinin şekli ve içeriği Genel Müdürlüktarafından belirlenir, bu belge süreli veya süresiz olarakhiçbir ücrete tabi olmaksızın düzenlenir. (4)Geçici koruma kimlik belgesinin yıpranması ya da kaybedilmesidurumunda ilgiliden açıklama istenir ve bu durum kayıtaltına alınır. Belgenin yıpranması halinde belge iptaledilir. Yıpranan ya da kaybedilen belgenin yerine yenisi düzenlenir.(5) Geçici korumanın sona ermesi halinde geçici korumakimlik belgesi geçerliliğini kaybeder ve yabancıdan gerialınır", "Hizmetler" başlıklı 26.maddesinde, "... (3) Bu Yönetmelik kapsamındaki yabancılar,geçici koruma kimlik belgeleriyle elektronik haberleşme hizmetidâhil diğer hizmetler için abonelik sözleşmesiyapabilir." hükmü; "İş piyasasınaerişim hizmetleri" başlıklı 29. maddesinde, "(1)Geçici korunanların çalışmalarınailişkin usul ve esaslar. Bakanlığın görüşüalınarak Aile, Çalışma ve Sosyal HizmetlerBakanlığının teklifi üzerineCumhurbaşkanınca belirlenir. (2) Geçici koruma kimlikbelgesine sahip olanlar, Cumhurbaşkanınca belirleneceksektörlerde, iş kollarında ve coğrafi alanlarda (il,ilçe veya köylerde) çalışma izni almak içinAile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınabaşvurabilir." hükmü yer almaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacının Suriye uyruklu olduğu,6458 sayılı Kanun kapsamında geçici korumastatüsünde ülkemize giriş yaptığı, 6458sayılı Kanun kapsamındaki yabancılara 5490 sayılıNüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca yabancı kimlik numarasıverileceği, bunlar için yabancılarkütüğünün tutulacağı; yabancılarınadresleri, nüfus kayıtları ile yabancı kimlik bilgilerininemniyet ve asayiş, çalışma hayatı, eğitim vesağlık gibi pek çok alanda kullanılıyorolmasının kamu düzeni, sağlığı vegüvenliği açısından hassas bir durum meydanagetirdiği, yabancıların kayıtlarına ilişkin hatave düzeltmelerin basit bir kayıt düzeltme olarak elealınması halinde kamu düzeni, sağlığı vegüvenliği açısından sakıncalaroluşabileceği gibi Türkiye'de Oturan YabancılarınNüfus Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmeliktede, nüfus olaylarında yapılacak düzeltmeler konusundauygulanacak usul hususunda 5490 sayılı Nüfus HizmetleriKanunu'na atıf yapıldığı da dikkatealındığında, 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesiuyarınca, kimlik kaydının düzeltilmesine ilişkinişbu uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevli olduğu sonucuna varılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, uyuşmazlığınçözümünde adli yargı yerleri görevliolduğundan idari yargı yerlerini görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyoruz
Üye Üye
AhmetARSLAN Eyüp SARICALAR