T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/646
KARAR NO : 2023/62
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: TEİAŞ tarafından yapılan yarışma ihalesi sonrası imzalanan Rüzgar Enerjisi Santrali katkı payı anlaşmasının uygulanmasından kaynaklı RES katkı payı bedelinden doğan uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :D. E. Y. Ü. ve Tic. A.Ş.
Vekili :Av. T. K
Davalı :Türkiye Elektrik İletim A.Ş.
Vekili :Av. Z. P
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, taraflar arasında imzalanan RES KatkıPayı Anlaşmasına aykırı olarak tahakkuk edilipfazladan tahsil edilen 20.000 TL'nin fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak üzere TCMB'nin değişen oranlarda enyüksek ticari avans faizi ile birlikte tahsili talebiyle adli yargıyerinde dava açmıştır.
2. Davalı vekili cevap dilekçesinde, davanıngörüm ve çözümünde idari yargınıngörevli olduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 14. Asliye Ticaret Mahkemesinin 05/10/2022 tarihli veE.2022/284 sayılı kararı ile, davalı vekilininyargı yolu itirazının reddine karar verilmiştir.
4. Davalı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması talebiylebaşvurusu üzerine dilekçe, dava dosyasınınörneği ile birlikte DanıştayBaşsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcısı, "TEİAŞGenel Müdürlüğünce kamu hukuku alanında, kamugücüne dayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilen RESKatkı Payı bedellerinin tazmini için açılan davadayargısal denetimin idari yargıda yapılmasıgerektiği" görüşüyle, 2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre YargıtayCumhuriyetBaşsavcısının da yazılı düşüncesiistenilmiştir.
7. YargıtayCumhuriyet Başsavcısı, "davalıTEİAŞ'ın hukuki statüsünden bağımsızolarak, anlaşmanın imzalanmasından sonra TEİAŞ'atanınan imtiyazlı bir yetkiden, sözleşmeyi tek taraflıdeğiştirme, denetleme, cezai işlem tesis etme veya tektaraflı feshetme gibi üstün bir kamu gücünden sözetmek mümkün değildir. Anlaşmada taraflarınkarşılıklı yükümlülüklerininbulunduğu, tarafların bununla bağlı olduğu,uyuşmazlığın anlaşma öncesindeki ihalesürecine ilişkin olmadığı ve anlaşmahükümleri çerçevesinde özel hukuksözleşmesi niteliğindeki RES Katkı PayıAnlaşmasında düzenlenen RES katkı payı bedelindenkaynaklandığı anlaşıldığından,davanın çözümünde adli yargı yerleriningörevli olduğu" yolunda görüş vermiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin1. fıkrasının (b) bendinde de, tam yargı davaları,idarenin eylem ve işlemlerinden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olaraktanımlanmıştır.
9. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Üretimfaaliyeti" başlıklı 7/4. maddesi şöyledir:
"(4)Rüzgâr veya güneş enerjisine dayalı elektriküretim tesisi kurulması için yapılan önlisansbaşvurularının değerlendirilmesi aşağıdabelirtilen esaslara göre yapılır:
a) Üretimtesisinin kurulacağı sahanın maliki tarafından başvuruyapılması durumunda, aynı saha için yapılandiğer başvurular dikkate alınmaz.
b)Başvurularda kaynak bazında tesisin kurulacağı sahaüzerinde ve/veya sahayı temsil edecek son sekiz yıliçinde elde edilmiş standardına uygun belirli süreliölçüm verisi bulunması istenir. Sahanınbelirlenmesi, ölçümler ve değerlendirilmesi, verilerinelde edilmesi ve güvenliği ile bunların belgelendirilmesi Bakanlıktarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. 5346sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında belirlenenyenilenebilir enerji kaynak alanlarında kurulacak üretim tesisleriaçısından ölçüm verisi aranmaz.
c) TEİAŞveya ilgili dağıtım şirketi tarafından,kullanılacak teknolojilerin şebeke bakımından etkileri dedikkate alınarak uygun bağlantı görüşüverilen başvurular değerlendirmeye alınır.
ç)Değerlendirmede aynı bağlantı noktasına ve/veyaaynı bağlantı bölgesine bağlanmak için birdenfazla başvurunun bulunması hâlinde başvurulararasından ilan edilen kapasite kadar sisteme bağlanacak olanlarıbelirlemek için TEİAŞ tarafından, 5346 sayılıKanun kapsamında YEK Destekleme Mekanizmasındanyararlanabileceği sürelerde geçerli olmak ve aynı Kanunaekli (II) sayılı cetvelde belirtilen hakları da saklı olmaküzere 5346 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yeralan fiyatlar üzerinden en düşük fiyatın teklifedilmesi esasına dayanan yarışma yapılır. Eşitlikhâlinde uygulanacak hususlar ile yarışmaya ilişkin usul veesaslar TEİAŞ tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Rüzgârve güneş enerjisi lisans başvurularının teknikdeğerlendirmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıktarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
10. 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji KaynaklarınınElektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımınaİlişkin Kanun'un "Yenilenebilir Enerji KaynakAlanlarının Belirlenmesi, Korunması, Kullanılması ileYenilenebilir Kaynaklardan Elde Edilen Elektrik Enerjisinin Belgelendirilmesi"ana başlıklı İkinci Bölümün, "Kaynakalanlarının belirlenmesi, korunması vekullanılması" başlıklı4. maddesinin ikincifıkrası şöyledir:
"Elektrikenerjisi üretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynak alanlarınınilgili kurum ve kuruluşların görüşü alınarakbelirlenmesi, derecelendirilmesi, korunması, kullanılması, bualanları kullanacak tüzel kişilerde aranacakkoşulların belirlenmesi, TEİAŞ ve/veya ilgilidağıtım şirketi tarafından bağlantı vesistem kullanımı hakkında görüş verilmesi vekapasite tahsisi yapılması, yapılacak yarışma,yenilenebilir enerji kaynak alanı tahsisi, teminat alınması,yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlindeteminatın irat kaydedilmesi, yerli malı kullanımşartlı aksamın özellikleri ile uygulamaya ilişkin usulve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilir enerji kaynak alanlarındakurulacak üretim tesisleri için Bakanlık tarafındanTürk lirası olarak belirlenecek tavan fiyat üzerinden teklifedilecek en düşük fiyat, söz konusu yenilenebilir enerjikaynak alanı için yarışma şartlarındabelirlenecek süre boyunca YEK Destekleme Mekanizması kapsamındauygulanır. Yarışma sonucunda oluşacak fiyatınyarışma şartlarında belirlenecek süreiçerisinde güncellenmesine ilişkin usul ve esaslar ilgiliyarışma şartnamesinde Bakanlık tarafından belirlenir.Bu madde kapsamında kurulacak üretim tesisleri için önlisans ve lisans verme koşulları, iptali ve tadili ile ilgilihususlar EPDK tarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
11. 22/09/2010 günlü ve 27707 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girenRüzgâr Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Lisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği'nin "Amaç" ve "Kapsam"başlıklı 1. ve 2. maddeleri şöyledir:
"1- BuYönetmeliğin amacı, 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılıElektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde, rüzgârenerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmanın veyarışma sonunda belirlenen Rüzgâr Enerjisine DayalıElektrik Üretim Santrali Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesidir
2- Bu Yönetmelik4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde,rüzgâr enerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmaya ve yarışmasonunda belirlenen RES Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esaslar ile bu yarışmaya katılacaktüzel kişilerin yükümlülüklerini kapsar."
12. Aynı Yönetmeliğin "RES katkı payıanlaşması" başlıklı 10. maddesişöyledir:
"Lisansverilmesi EPDK tarafından uygun bulunan şirket ile TEİAŞarasında EPDK tarafından belirlenen süre içerisindeEk-3’te yer alan RES Katkı Payı Anlaşmasıimzalanır. RES Katkı Payı Anlaşmasınınimzalanabilmesi için, 8 inci maddeye göre belirlenen banka teminatmektubunun TEİAŞ’a sunulması zorunludur. RES KatkıPayı Anlaşması imzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirkettarafından kendisine sunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder."
13. 13/05/2017 günlü ve 30065 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren Rüzgar veyaGüneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Önlisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliği'nin "RES katkı payıtutarlarının ödenmemesi" başlıklıGeçici 3. maddesi şöyledir:
"22/9/2010tarihli ve 27707 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananRüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Lisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği kapsamında kapasite tahsis edilen tüzelkişilerin imzaladıkları RES Katkı PayıAnlaşması kapsamında, yıllık net elektrik enerjisiüretimi üzerinden hesaplanan yıllık toplam RES KatkıPayı tutarını, o yılın 31 Ocak günü saat17.00’a kadar ödememesi hâlinde söz konusu tutar, teminatmektubunun karşılık gelen kısmının iratkaydedilmesi yoluyla tahsil edilir. Bu durumun şirkete tebliğinimüteakip 1 (bir) ay içerisinde teminat mektubunun irat kaydedilenkısmı tamamlanır. İşbuyükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde RESKatkı Payı Anlaşması ve BağlantıAnlaşması feshedilerek Kuruma bildirilir."
14. Davalı TEİAŞ Ana Statüsünün "HukukiBünye" başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"BuAnastatü ile teşkil olunan Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (Teşekkül) tüzel kişiliğe sahip,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür.
TeşekkülEPK, K.H.K., ve bu Anastatü hükümleri saklı kalmaküzere özel hukuk hükümlerine tabiidir"
B. Yargı Kararları
15. Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortayaçıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adlî yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarihli ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarihli veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162 sayılıkararlarında olduğu gibi.)
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17. Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
18. Dava, davacı ve davalı arasında imzalanan RESkatkı payı anlaşması hükümlerine aykırıolarak fazladan tahakkuk ve tahsil edildiği iddia edilen RES KatkıPayı bedelinin faizi ile birlikte tahsili talebiyleaçılmıştır.
19. Dosyanın incelenmesinden, davanın davalıTEİAŞ tarafından yukarıda anılan Yönetmelikhükümlerine göre açılan yarışma ihalesisonucunda imzalanan RES Katkı Payı Anlaşmasınaaykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddia edilen RES katkıpayı bedeli faturası kapsamında fazladan ödenentutarın tahsili istemiyle açıldığıanlaşılmış olup, uyuşmazlığınesasının ve çözümünün buanlaşmanın hukuki durumuna, bir başka deyişle,anlaşmanın idari sözleşme ya da özel hukuksözleşmesi niteliğinde olup olmadığına göregörevli yargı yolunun belirleneceği açıktır.
20. İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı,kamusal yetkiye dayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesiiçin kamu yararı amacı ile taraflar arasında akdedilen veidareye üstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
21. Tip RES Katkı Payı Anlaşmasınınincelenmesinden 5. maddede, "bu anlaşmanınhükümlerinin uygulanmasından dolayı doğacak veyaçıkacak anlaşmazlıklarınçözümünde Ankara Mahkemeleri ve İcra Daireleriyetkilidir." hükmü ile 6. maddede düzenlenen "RESkatkı payının ödenmemesi halinde 6183 sayılıKanun'un 51 inci maddesinde belirlenen gecikme zammı oranında gecikmefaizi uygulanacağı" ve yine 7. maddededüzenlenen "lisansıniptali veya mücbir sebepler ya da EPDK tarafından uygun bulunan hallerdışında herhangi bir nedenle sona ermesi hallerinde teminatmektubunun TEİAŞ tarafından irat kaydedilmesi" hükümlerinin,idarenin üstün yetkilerle donatılmış olduğunakarine teşkil etmeyeceği anlaşılmaktadır.
22. Somut olayda, davalı TEİAŞ'ın hukuki statüsündenbağımsız olarak, anlaşmanın imzalanmasından sonraTEİAŞ'a tanınan imtiyazlı bir yetkiden, başka birdeyişle sözleşmeyi tek taraflı değiştirme, denetleme,cezai işlem tesis etme veya tek taraflı feshetme gibi üstünbir kamu gücünü kullanma yetkisine haiz olduğundan sözetmek mümkün değildir. Anlaşmada taraflarınkarşılıklı yükümlülüklerininbulunduğu, bununla bağlı olduğu, uyuşmazlığınanlaşma öncesindeki yarışma ihale sürecineilişkin olmadığı, taraflar arasında anlaşmayapıldıktan sonra, özel hukuk sözleşmesiniteliğinde olan ve sözleşme hükümleriçerçevesinde tahakkuk edilen RES katkı payı bedelindenkaynaklı olduğu anlaşıldığından davanınadli yargı yerinde görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
23. Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusunun reddigerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
23/01/2023 tarihinde, Başkan Muammer TOPAL ve Üye AhmetARSLAN'ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞI OY
Dava, davacı şirket ile davalı arasında imzalanananlaşma hükümlerine aykırı olarak fazla tahakkukettirildiği iddia edilen RES Katkı Payı bedelinin tahsilitalebiyle açılmıştır.
Bir kamu hizmetinin yürütülmesiiçin ihtiyaç duyulan mal veya hizmet temini sırasında, idaredekanunilik ilkesi gereğince idarenin belirli usul ve esaslarauyması zorunlu olup; işin sözleşmeyebağlanmasından önce geçen bu süreçte tesisedilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olması nedeniyle idari işlem niteliğini taşımasıkarşısında, yargısal denetiminin idare hukuku ilkelerinegöre idari yargı yerlerince yapılacağıtartışmasızdır.
İdari sözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak,kamu hizmeti gerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıklarısözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı veüstün, hak ve yetkilerini içerirler. İdare, busözleşme hükümlerinde tek yanlı değişiklikyapabilir ya da sözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayandiğer sözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında,özel hukuk kurallarına göre düzenlenir.
Davalı TEİAŞ tüzelkişiliğe sahip, özel hukuk hükümlerine tabi,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ilesınırlı bir iktisadi devlet teşekkülüdür.Üstün ayrıcalıklara sahip olan veyükümlülükler rejimine tabi tutulan, sorumluluğu iledenetimi bir kamu otoritesi tarafından üstlenilen kamu hizmetiniteliğindeki elektrik iletim faaliyetini yürüten davalıTEİAŞ ile davacı şirket arasında yukarıdaalıntılanan Yönetmeliğe dayanılarak düzenlenenkatkı payı anlaşması, bir idari sözleşme niteliğindedir.Aynı Yönetmelik kapsamında davalıya verilen yetkininkullanımı sırasında kamu gücüne dayalı,re’sen ve tek yanlı olarak tesis edilen RES katkıpayıfaturası bedelinin fazla hesaplandığına ve tazminineilişkin davanın görüm ve çözümündeidari yargı yerinin görevli olduğuanlaşılmaktadır.
Bu hususlar göz önünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusununkabulü ile Ankara 8. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen görevitirazının reddi (görevlilik) kararınınkaldırılması gerektiği görüşüyle, aksiyöndeki çoğunluk kararınakatılmıyoruz.23/01/2023
Başkan Üye
Muammer Ahmet
TOPAL ARSLAN