T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/716
KARAR NO : 2023/56
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: Fiili el atma durumu olmayan ve imar planında kamusal hizmetlere ayrılmış bulunan taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle açılan tazminat davasının, 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür." hükmü uyarınca, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar : E. K vd.
Vekili : Av.H. K
Davalılar : 1- İstanbulBüyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. F. T
2- Ataşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.A. R. İ
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacılar vekili, müvekkillerinin, İstanbul ili,Ataşehir ilçesi, ..... Mahallesi, ...... mevkii .... pafta, .....parselde bulunan taşınmazın maliki olduklarını, butaşınmazın imar planında"Çamaşırcı deresi koruma havzası yeşilalanı" olarak ayrılması nedeniyle mülkiyetemüdahalede bulunulduğunu ileri sürerek, taşınmazbedeli olan şimdilik 1.000 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecekfaiziyle birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesi istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalı İstanbul Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekili cevap dilekçesinde, davanıngörüm ve çözümünde idari yargınıngörevli olduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. İstanbul Anadolu 4. Asliye Hukuk Mahkemesi 17/09/2013 tarihveE.2013/77 sayılı kararı ile, davalı İstanbulBüyükşehir Belediye Başkanlığınınyargı yoluna ilişkin görev itirazının reddinekararvermiştir.
4. Davalı İstanbul Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması talebiylebaşvurusu üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikteDanıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcısı, 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin l.fıkrasının (b) bendi hükmü gereğince idariişlem olan imar planlarındaki hukuki el atmalardan kaynaklanantazminat istemli davalarda idari yargı yerinin görevli olduğugörüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına karar vererek dosyayıUyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
C. Uyuşmazlık Mahkemesinde
6. Uyuşmazlık Mahkemesinin 30/12/2013 tarih veE.2013/1859, K.2013/2045 sayılı kararı ile, davanıntaşınmaz bedelinin tazminat olarak hüküm altınaalınması istemine ilişkin kısmı yönündenbaşvurunun kabulüne, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğuna, mahkemenin görevitirazının reddine ilişkin kararınınkaldırılmasına kesin olarakkarar verilmiştir.
D. Adli Yargıda
7. İstanbul Anadolu 4. Asliye Hukuk Mahkemesi 28/11/2013 tarihve E.2013/77, K.2013/713 sayılı kararı ile, hukuki el atmanedeniyle açılan tazminat davalarınınçözüm yerinin idari yargı olduğugerekçesiyle, davanın yargı yolu bakımından reddinekarar vermiştir. Karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.
8. Davacılar vekili aynı istemle idari yargı yerindedavaaçmıştır.
E. İdari Yargıda
9. İstanbul 4. İdare Mahkemesi 21/06/2016 tarihli veE.2014/1601, K.2016/1187 sayılı kararı ile davanınkabulüne karar vermiş, bu karara karşı taraf vekillerincetemyiz isteminde bulunulmuştur.
10. Danıştay 6. Dairesi 02/03/2021 tarih ve E.2017/769, K.2021/2761sayılı kararı ile, bilirkişiler tarafından, davakonusu taşınmazın çevresinin imar durum özellikleridikkate alınarak, uyuşmazlığa konu taşınmazayakın mesafede, eş değer özellikleri olan vesatışı gerçekleşmiş somut bir emsale göredeğer tespiti yapılmadığından, ilk derece mahkemesikararının bozulmasına dosyanın mahkemesineiadesine karar vermiş, karara karşı davalılar vekilincekarar düzeltme isteminde bulunulmuştur.
11. Danıştay 6. Dairesi 21/12/2021 tarih ve E.2021/8392,K.2021/14171 sayılı kararı ile, davaya konutaşınmazın kısmen yol, kısmen park fonksiyonundakaldığı anlaşıldığından,kamulaştırmadan sorumlu idarece her fonksiyon için ayrıayrı tespit edilerek, belirlenecek bedelin her idare içinsorumluluğu nispetinde ayrı ayrı hüküm altına alınmasıgerektiği yine davaya konu taşınmaza ilişkin güncelmülkiyet durumu ile taşınmazın yürürlükteolan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ve 1/5000 ölçeklinazım imar planında hangi kullanım alanındakaldığı imar planı değişikliği varsa,değişikliğe dava açılıpaçılmadığı, açılmış isesonuçlanıp sonuçlanmadığıaraştırılarak elde edilen sonuca göre karar verilmesigerektiği belirtilerek, karar bozulmuştur.
12. İstanbul 4. İdare Mahkemesi 04/10/2022 tarih veE.2022/332 sayılı kararı ile, uyuşmazlığakonu taşınmazın fiilen el atılan kısmınıntapusunun iptal edilmediği ve güncel tapu kaydının fiilenve hukuken el atılan kısmı kapsadığı,taşınmazın bir bütün olarakdüşünülmesi ve el atmanın varlığıhalinde, taşınmazın tamamı açısından elatmanın varlığının kabul edilerek buna göredeğerlendirilmesi gerektiğini belirterek, davaya bakma görevininözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerine aitolduğu gerekçesiyle 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurmuştur.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
13. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu"başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Mahkemelerinkuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılamausulleri kanunla düzenlenir."
14. 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiylemülkiyet hakkının özüne dokunacak şekildetasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında,uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesindenitibaren beş yıllık süre içerisinde imarprogramları veya imar uygulamaları yapılır vebütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlarilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâldemülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecekkısıtlılığı kaldıracak şekilde imarplanı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
15. 6745 sayılı Kanun’la 2942 sayılı Kanun'aeklenen Ek Madde 1'in birinci fıkrasının "Bu süreiçerisinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhâlinde taşınmazların malikleri tarafından, buKanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir." şeklindekiikinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/181,K.2018/111 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
16. 26/11/2022 tarih ve 32025 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılıKanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1 inci maddesininbirinci fıkrasına eklenen cümle şöyledir:
"Busüre içinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhalinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür. "
17. 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesininbirincifıkrasının son durumu şöyledir:
" (Ek:20/8/2016-6745/33 md.)
Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğegirmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imarprogramları veya imar uygulamaları yapılır vebütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlarilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâldemülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecekkısıtlılığı kaldıracak şekilde imarplanı değişikliğiyapılır/yaptırılır. (İptal: Anayasa Mahkemesinin20/12/2018 tarihli ve E.: 2016/181 K.: 2018/111 sayılı Kararıile) (Ek cümle:16/11/2022-7421/3 md.) Bu süre içindebelirtilen işlemlerin yapılmaması halindetaşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür."
18. Diğer taraftan, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyisi Hakkında Kanun'un "Kararlarınkesinliği ve yayınlanması"başlıklı 29.maddesi şöyledir:
"UyuşmazlıkMahkemesinin kararları kesindir. Başkanın uygungöreceği kararlar Resmî Gazete’deyayımlanır."
B. Yargı Kararları
19. Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 tarih ve E.2019/213,K.2019/416 sayılı kararında; Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018tarih ve E.2016/181, K.2018/111 sayılıiptal kararının,Uyuşmazlık Mahkemesinin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birduruma yol açmadığı belirtilmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"...İptaledilen bölüm içerisinde kalan 'Bu süre içerisindebelirtilen işlemlerin yapılmaması hâlinde taşınmazlarınmalikleri tarafından, bu Kanunun geçici 6 ncı maddesindekiuzlaşma sürecini ve 3194 sayılı İmar Kanunundaöngörülen idari başvuru ve işlemleri tamamlandıktansonra taşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir.' cümlesikapsamında, bakılan görev uyuşmazlığındayargı yolunun değişip değişmeyeceği hususuirdelendiğinde; davacıların taşınmazlarıüzerinde tasarruf etme hakkınınkısıtlanmasının, idarenin bir eyleminden değil, idaribir işlem niteliğindeki imar planından kaynaklanması;davacıların bu işlem sebebiyle doğduğunu iddiaettikleri zararın ancak idari yargıda açılacak bir tamyargı davasına konu edilebileceğinin tartışmasızolmasının yanında; Anayasa Mahkemesinin belirtilenkararının gerekçesinde; bu konuya ilişkinuyuşmazlıkların adli yargıda görülmesiningerektiği, diğer bir anlatımla taşınmazınmalikleri tarafından idari yargıda davaaçılabileceğinin hukuka aykırı olduğuyönünde herhangi bir irdelemeye yer verilmediğigözetildiğinde; Mahkememizin bu konuda istikrar bulmuşkararları doğrultusunda, yargı yolunun değişmesinigerektirecek bir durum bulunmadığı sonucunavarılmıştır...."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
20. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Bilal ÇALIŞKAN,RecepKILIÇ ve Ali ÖZGÜR'ün katılımlarıylayapılan 23/01/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,İdare Mahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
21. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendiktensonragereği görüşülüpdüşünüldü:
22. Dava, davacıların paydaşı olduğutaşınmazın imar planında "Çamaşırcıderesi koruma havzası yeşil alanı" olarakayrılması nedeniyle mülkiyete müdahalede bulunulduğuileri sürülerek, taşınmaz bedeli olan 1.000 TL'nin faiziile birlikte tazmin edilmesi istemine ilişkindir.
23. Görev kuralları kamudüzenine ilişkin olduğundan, görev konusunda taraflariçin bir müktesep hak doğmayacağı, bu nedenle yenibir kanunla kabul edilen görev kurallarının, geçmişede etkili olacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
24. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni bir Kanun ile görevsiz halegelmiş ise, davanın açıldığı andagörevli olan ve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelenmahkemenin, görevsizlik kararı vermesi gerekeceği ancak yeniKanundaki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
25. Yine, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
26. Olayda uyuşmazlık konusuİstanbul ili, Ataşehir ilçesi, ..... Mahallesi, ...... mevkii.... pafta, ..... parselde bulunan taşınmazın imar planında"Çamaşırcıderesi koruma havzası yeşil alanı" olarakayrılması nedeniyle, mülkiyete müdahalede bulunulduğuileri sürülerek, kamulaştırmasız el atma nedeniyletaşınmaz bedelinin ödenmesi talebiyle adli yargı yerindedava açıldığı, davalı İstanbulBüyükşehir Belediye Başkanlığının,yargı yoluna ilişkin görev itirazının mahkemecereddine karar verilmesi üzerine davalı BüyükşehirBelediye Başkanlığı vekili tarafından, olumlugörev uyuşmazlığı çıkarılmasıistemiyle başvuruda bulunulduğu, dava dosyasınınörneği ile birlikte DanıştayBaşsavcılığına gönderildiği,Başsavcılığın imar planlarındaki hukuki elatmalardan kaynaklanan tazminat istemli davalarda idari yargı yeriningörevli olduğu görüşüyle, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına karar verilerekdosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine gönderdiği,Uyuşmazlık Mahkemesince, görevli mahkemenin belirlenerek, idariyargı yerinin görevli olduğuna kesin olarak kararverildiği, bilahare İstanbul Anadolu 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin28/11/2013 tarihli veE.2013/77, K.2013/713 sayılı kararıylahukuki el atma nedeniyle açılan tazminat davalarınınçözüm yerinin idari yargı olduğugerekçesiyle, davanın yargı yolu bakımından usuldenreddine karar verildiği, kararın kesinleştiği,davacılar tarafından bu defa aynı istemle, İstanbul 4.İdare Mahkemesinde dava açıldığı, mahkemeceyapılan yargılama neticesinde, 04/10/2022 tarihli ve E.2022/332sayılı kararıyla, taşınmazın bir bütünolarak düşünülmesi ve el atmanınvarlığı halinde, taşınmazın tamamı açısındanel atmanın varlığının kabul edilerek buna göredeğerlendirilme yapılması gerektiği belirtilerek, davayabakma görevinin özel hukuk hükümlerine göre adliyargı yerine ait olduğu gerekçesiyle, görevli yargıyerinin belirlenmesi için dosyaların UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine karar verildiğianlaşılmıştır.
27. Her ne kadar, Uyuşmazlık Mahkemesininönüne gelmiş olan davada, görevli mahkemeninbelirlendiği, idari yargı yerinin görevlikılındığı ve bu kararın kesin olduğugözetildiğinde ikinci kez yapılan bu başvurunun reddigerekmekte ise de, 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasında, bu tür davaların görüm veçözümünde görevli olan mahkemeye yönelikdüzenleme cihetine gidilmiş olduğundan, mahkemece yapılanbaşvuru bu kapsamda yeniden değerlendirilmiştir.
28. Diğer taraftan uygulama veöğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetinin yürütümüsırasında, kamu gücü kullanarak tek yanlı iradeaçıklamalarıyla yapmış olduklarıişlemleri, idari işlem, herhangi bir işlem ya da kararadayanmaksızın gerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle,görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idari eylem olaraktanımlanmaktadır.
29. Bu bakımdan, idarece kamu gücükullanılarak, tek yanlı biçimde yapılanuygulamalarsonucunda uğranılan zararın tazminine ilişkin bulunandavanın, Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararlarıile2577 sayılıKanun'un 2/1-b. maddesi kapsamında,imarmevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargıyerince çözümlenmesi gerekmekte ise de, somutuyuşmazlıkta görevli mahkemeyi belirleyen ve 26/11/2022 tarihlive 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasınaeklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür. "hükmü uyarınca, davanınçözümündeadliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
30. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, İstanbul 4. İdare Mahkemesinceyapılan başvurunun kabulü ile, İstanbul Anadolu 4. AsliyeHukuk Mahkemesinin 28/11/2013 tarihli ve E.2013/77, K.2013/713 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. İstanbul 4. İdare Mahkemesinceyapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile,İstanbul Anadolu 4. AsliyeHukuk Mahkemesinin 28/11/2013 tarihli ve E.2013/77, K.2013/713 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
23/01/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Bilal Recep Ali
ÇALIŞKAN KILIÇ ÖZGÜR