T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/384
KARAR NO : 2023/67
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET: Davacıların maliki olduğu taşınmaz üzerindeki yapıların demiryolu yapım çalışmaları sırasında tünel ve viyadükler için yapılan patlatmalar ve bundan kaynaklı sarsıntılar nedeniylezarar gördüğünden bahisle uğranıldığı ileri sürülen maddi zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar : G. Ç ve diğerleri.
Vekili : Av. G.Ç. E
Davalı : TCDDİşletmesi Genel Müdürlüğü
Vekili : Av. F.Ö
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacılar vekili, Ankara ili, Elmadağ ilçesi,Yenimahalle'de .... ada, ....sayılı parselde kayıtlıtaşınmazın müştereken maliki olandavacıların taşınmazının bulunduğubölgede "Ankara - Sivas YHT hattı" demiryoluyapım çalışmaları sırasında tünel veviyadükler için yapılan patlatmalar ve bundan kaynaklısarsıntılar nedeniyle taşınmaz üzerindeki muhdesat veyapılar ile dikili ağaçların zarargördüğünden bahisle uğranıldığıileri sürülen maddi zararın ve mahrum kalınan kirabedelinin tazmini istemiyle adli yargı yerinde yapılan tespitinardından idari yargı yerinde tam yargı davası açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Ankara 4. İdare Mahkemesi 13/06/2019 tarihli ve E.2019/1037,K.2019/1195 sayılı kararı ile; "taşınmazafiilen el atılması ve haksız fiil nedenleriyle adliyargıyerinin görevli olduğu" gerekçesiyle davanıngörev yönünden reddine karar vermiştir. Bu karar, istinaf edilmeksizin16/12/2019 tarihinde kesinleşmiştir.
3. Davacılar vekili, bu kez maddi tazminatınödenmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Elmadağ Asliye Hukuk Mahkemesi 27/01/2021 tarihli veE.2019/304, K.2021/50 sayılı kararı ile; "haksızfiil sebebiyle uğranılan zararın tazmini gerektiği" gerekçesiyle,davanın kabulüne karar vermiştir. Bu karar, davalıtarafça istinaf edilmiştir.
5. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi 20/04/2022tarihli ve E.2021/718 sayılı kararı ile, "idareninhizmet kusurundan kaynaklı uyuşmazlığın idariyargıda çözümlenmesi gerektiği" gerekçesiyle2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevliyargı merciinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve istinaf incelemesininertelenmesine karar vermiştir.
6. Aynı Mahkeme, 29/04/2022 tarihli ve E.2021/718 sayılıüst yazısı ile, idari ve adli yargı davadosyalarını Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kuralı getirilmiştir.
B. Yargı Kararları
8. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun11/02/1959 tarihli, E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararının,III. Bölümü şöyledir:
“İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundanbaşka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkı bulunmadığıve plan ve projelere ve şartnamelere başkasının malınaihtiyaca göre el atılabilmesini gerektirecek esaslarkonulamayacağı cihetle, haksız fiilden doğan bir tazminatdavası sayılır.
Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentteanılan davalar, içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
9. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ınbaşkanlığında, ÜyelerNilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, adli yargıyerince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece adli yargı dosyasınınekinde idari yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
10. Raportör-Hakim Murat UÇUR'un davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
11. Dava, davacıların müştereken maliki olduğutaşınmazın bulunduğu bölgede "Ankara - SivasYHT hattı" demiryolu yapım çalışmalarısırasında tünel ve viyadükler için yapılanpatlatmalar ve bundan kaynaklı sarsıntılar nedeniyletaşınmaz üzerindeki muhdesat ve yapılar ile dikiliağaçların zarar gördüğünden bahisleuğranıldığı ileri sürülen maddi zararınve mahrum kalınan kira bedelinin tazmini istemiyleaçılmıştır.
12. İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece bir ayni hakkamüdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
13. Somut olayda, "kamulaştırmasız fiilen elatma" ve "hizmet kusuru" hallerininkarşılaştırılması gerekmektedir.Kamulaştırma yapmaya yetkili devlet kamu tüzel kişilerikamu kurumları veya kamu yararı bulunması halinde adlarınakamulaştırma yapılacak gerçek ve özel hukuktüzel kişileri, hukuka uygun bir kamulaştırma işlemiyapmaksızın, bir kimsenin mülkiyetinde bulunantaşınmaz malına sahiplenme kastıyla ve kalıcıolarak el koyup, taşınmazüzerine bir tesis veya bina yapar yahutda o taşınmaz malı bir hizmete tahsis ederek mal sahibinintaşınmaz üzerindeki tasarruf hakkını engellerse,kamulaştırmasız fiilen el atmışsayılacağı, kamu hizmetinin yerine getirilmesisırasında veya sebebiyle idarenin belli bir görevlisineatıf ve izafe edilmesi mümkün bir kişisel kusur ile ortayaçıkmış olmayan, kamu hizmetinin bizzat kuruluş,işleyiş veya teşkilatlanmasındaki aksaklık bozukluk,düzensizlik, eksiklik ve sakatlık halinde karşımızaçıkan kusura hizmet kusuru denildiği açıktır.
14. Bu durumda, sahiplenme ya da kamulaştırma kastıylael koyma niteliğinde olmayan ve yine müdahalenin önlenmesitalebini içermeyen davanın, idarenin görevinde olan kamuhizmetini yürüttüğü sıradaki eylemindendoğan zararın giderilmesine yönelik olarakaçıldığının kabulü gerekir.
15. Kamu hizmetinin yöntemine ve hukuka uygun olarakyürütülüp yürütülmediğinin, kamuyararına uygun şekilde işletilip işletilmediğinin,hizmet kusuru ya da başka bir nedenle idarenin sorumluluğunun bulunupbulunmadığının yargısal denetiminin, idari işlemve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafındanaçılacak tam yargı davası kapsamında idariyargı yerlerince yapılacağı kuşkusuzdur.
16. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesininbaşvurusunun kabulü ile Ankara 4. İdare Mahkemesinin 13/06/2019tarihli ve E.2019/1037, K.2019/1195 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk DairesininBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 4. İdare Mahkemesinin 13/06/2019tarihli ve E.2019/1037, K.2019/1195 sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
23/01/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİYLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN