T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/687
KARAR NO : 2023/17
KARAR TR : 23/01/2023
ÖZET:Fiili el atma durumu olmayan ve imar planında kamusal hizmetlere ayrılmış bulunantaşınmazakamulaştırmasız el atıldığından bahisle açılan tazminat davasının, 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür." hükmü uyarınca, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :A. Y. T. Lojistik ve Yapı A.Ş.
Vekilleri : Av.M. A,Av. U. A
Davalılar : 1-Tuzla BelediyeBaşkanlığı
Vekili :Av. F. Ö
2-Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ)
Vekili :Av. B. O
3-Milli Eğitim Bakanlığı(İstanbulİl Milli Eğitim Müdürlüğü)
Vekili :Av. T. E
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin hissedarı olduğuİstanbul ili, Tuzla ilçesi, ..... Mahallesi, ..... pafta, .....parsel sayılı taşınmazın, imar planında "kısmenyol, kısmen temel eğitim alanı" olarakayrıldığını, parselin Gecekondu Önleme Bölgesiilan edildiğini,TOKİ tarafındankamulaştırılmasına karar verildiğini ancak bugüne kadar kamulaştırma yapılmadığını,idarelerin mevzuattan doğan görevlerini yasal sürede yerinegetirmeyip mülkiyetten yararlanma ve tasarruf hakkınıbelirsizliğe bıraktığından iş bu davanınaçılmasının gerektiğini ifade ederek, şimdilik5.000 TL'nin dava tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte davalıTOKİ'den tahsili, bu talep uygun bulunmazsa aynı tutarınbelirtilen bedel sonradan artırılmak kaydıyla kamualacaklarına uygulanan en yüksek faiziyle birlikte TOKİ ve TuzlaBelediye Başkanlığından tahsili; imar planında "TemelEğitim Tesis Alanı" olarak ayrılan kısımiçin 5.000 TL'nin TOKİ ve İstanbul İl Milli EğitimMüdürlüğünden tahsili, yolalanlarının tapudan terkini, diğer kısıtlıalanların ilgili idareler adına tapuya tescili istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalı vekilleri, süresi içinde verdiklericevapdilekçelerinde, davanın idari yargı yerindegörülmesi gerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. İstanbul Anadolu 5. Asliye Hukuk Mahkemesi 14/06/2022 tarihve E.2020/187 sayı ile,davalıların görevitirazlarının reddine karar vermiştir.
4. Davalı vekillerinin, idari yargı yararına olumlugörev uyuşmazlığı çıkartılmasıyolunda verdikleri dilekçeler üzerine, dava dosyasınınbir örneği Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu GörevUyuşmazlığı Çıkarılmasınaİlişkin Danıştay BaşsavcılığıTalebi
5. Danıştay Başsavcısı,2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2.maddesinin l. fıkrasının (b) bendi hükmügereğince idari işlem olan imar planlarındaki hukuki elatmalardan kaynaklanan tazminat istemlidavalarda idari yargı yeriningörevli olduğu görüşüyle, "davanın,taşınmazın bedelinin tazminat olarak hüküm altınaalınması istemine ilişkin kısmı yönünden"2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısınınyazılı düşüncesiistenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu"başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Mahkemelerinkuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılamausulleri kanunla düzenlenir."
8. 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğegirmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imarprogramları veya imar uygulamaları yapılır vebütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlarilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâldemülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecekkısıtlılığı kaldıracak şekilde imarplanı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
9. 6745 sayılı Kanun’la 2942 sayılı Kanun'aeklenen Ek Madde 1'in birinci fıkrasının "Bu süreiçerisinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhâlinde taşınmazların malikleri tarafından, buKanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir." şeklindekiikinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/181,K.2018/111 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
10. 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılıKanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasına eklenen cümle şöyledir:
"Busüre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halindetaşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür. "
11.2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasının son durumu şöyledir:
" (Ek:20/8/2016-6745/33 md.)
Uygulama imar planlarındaumumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyethakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukukenkısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır. (İptal: Anayasa Mahkemesinin20/12/2018 tarihli ve E.: 2016/181 K.: 2018/111 sayılı Kararıile) (Ek cümle:16/11/2022-7421/3 md.) Bu süre içindebelirtilen işlemlerin yapılmaması halindetaşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür."
B. Yargı Kararları
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 tarihli ve E.2019/213,K.2019/416 sayılı kararında; Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018tarihli ve E.2016/181, K.2018/111 sayılıiptal kararının,Uyuşmazlık Mahkemesinin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birduruma yol açmadığı belirtilmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"...İptaledilen bölüm içerisinde kalan 'Bu süre içerisindebelirtilen işlemlerin yapılmaması hâlindetaşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunungeçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuruve işlemleri tamamlandıktan sonra taşınmazınkamulaştırmasından sorumlu idare aleyhine idari yargıdadava açılabilir.' cümlesi kapsamında, bakılangörev uyuşmazlığında yargı yolunundeğişip değişmeyeceği hususu irdelendiğinde;davacıların taşınmazları üzerinde tasarruf etmehakkının kısıtlanmasının, idarenin bir eylemindendeğil, idari bir işlem niteliğindeki imar planındankaynaklanması; davacıların bu işlem sebebiyledoğduğunu iddia ettikleri zararın ancak idari yargıdaaçılacak bir tam yargı davasına konu edilebileceğinintartışmasız olmasının yanında; AnayasaMahkemesinin belirtilen kararının gerekçesinde; bu konuyailişkin uyuşmazlıkların adli yargıdagörülmesinin gerektiği, diğer bir anlatımlataşınmazın malikleri tarafından idari yargıda davaaçılabileceğinin hukuka aykırı olduğuyönünde herhangi bir irdelemeye yer verilmediğigözetildiğinde; Mahkememizin bu konuda istikrar bulmuşkararları doğrultusunda, yargı yolunun değişmesinigerektirecek bir durum bulunmadığı sonucunavarılmıştır...."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan23/01/2023 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre; davalılarınanılan Kanun'un 10/2 maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptıklarıgörev itirazının reddedilmesive 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunmaları üzerine Danıştay Başsavcısınca,"davanın, taşınmazın bedelinin tazminat olarakhüküm altına alınması istemine ilişkinkısmı yönünden" 10. maddedeöngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK'indavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
15. Dava, davacının hissedarı olduğutaşınmazına kamulaştırma bedeli ödenmeksizin,davalı idareler tarafından hukuken el atıldığıiddiasına ve oluştuğu ileri sürülen zararıntazmin edilmesi istemine ilişkin bulunmaktadır.
16. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
17. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni bir Kanun ile görevsiz halegelmiş ise, davanın açıldığı andagörevli olan ve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen,mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeniKanundaki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
18. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
19. Olayda davacının hissedarı olduğu İstanbulili, Tuzla ilçesi, ..... Mahallesi, ..... pafta, ..... parselsayılı taşınmazın, 28/05/2003 onay tarihli 1/1000ölçekli ...... Uygulama İmar Planı Revizyonunda "kısmenyol, kısmen temel eğitim alanı"ndakaldığı, Toplu Konut İdaresiBaşkanlığının 06/05/2011 tarih,2475 ve 20/12/2017tarih, 61761 sayılı olurları ile anılantaşınmazın da içerisinde bulunduğu bölgeninOrhanlı Mahallesi Gecekondu Önleme Bölgesi olarak ilanedildiği, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının11/05/2020 tarih ve E.45063 sayılı yazısında; GecekonduÖnleme Bölgesi olarak ilan edilen alanın 175 hektarlıkkısmını kapsayan bölgede, 2985 sayılı Toplu KonutKanunu'na istinaden imar planlarının hazırlanması ileilgili çalışmalara başlanmasınınhedeflendiğinin belirtildiği, yerinde yaptırılan keşifve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda;taşınmazda davalı idarelerin fiili bir müdahalesinin/elatmasının olmadığının belirtildiğianlaşılmıştır.
20. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemleri, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
21. Bu bakımdan, idarece kamu gücü kullanılarak,tek yanlı biçimde yapılan uygulamalar sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararları ile 2577sayılıKanun'un 2/1-b. maddesi kapsamında, imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmekte ise de, somut uyuşmazlıktagörevli mahkemeyi belirleyen ve 2942 sayılı Kanun'un Ek 1.maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süreiçinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halindetaşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür. " hükmüuyarınca, davanınçözümünde,adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
22. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Danıştay Başsavcısınınbaşvurusunun reddigerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
23/01/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİİLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN