T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/766
KARAR NO : 2023/117
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET:Manavgat Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi Uygulama Otelinde kadrosuz usta öğretici olarak çalışmaktayken ayrılan davacı tarafından, ödenmediğini ileri sürdüğü hak ve alacaklarının ödenmesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : H. Y
Vekili : Av. M. A
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. A. A
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin 01/09/2016 ile 30/12/2021tarihleri arasında davalı TC Milli EğitimBakanlığı Manavgat İlçe Milli EğitimMüdürlüğüne ve Manavgat Evliya Çelebi Meslekive Teknik Anadolu Lisesine bağlı Turizm Uygulama Otelinde"Usta Öğretici" olarakçalıştığını, davacınınhaklı nedenlerle iş sözleşmesini feshederek davalıkurumdan ayrılmak zorunda kaldığını,davacının çalıştığı süre boyuncayıllık izinlerinin talebine rağmenkullandırılmadığını vekarşılığı ücretin de ödenmediğini,ulusal ve dini bayramlar ile genel tatillerdeçalıştırılmasına rağmenkarşılığı ücret ödenmediğini,ayrıca ilgili yönetmelik gereği hak edişi olan üretimiteşvik primi ve parça başı ücretalacaklarının da ödenmediğini, Milli EğitimBakanlığı Döner Sermaye İşletmelerindeÜretimi Teşvik Primi Dağıtımı, ParçaBaşı Üretim, Atölye ve Tesislerin Özel Sektörleİşbirliği Yapılarak İşletilmesi HakkındaYönetmeliği kapsamında müvekkilinin parçabaşı ücret alacağı ve üretimi teşvik primihakkına sahip olduğunu ancak yönetmeliğin davacıyasağladığı bu hakların davalı işverentarafından tam olarak ödenmediğini, davacınındavalı işyerinde ulusal ve dini bayramlar ile genel tatilgünlerinde ve arife günlerinde deçalıştığını ancakkarşılığı tam olarak ödenmediğini ilerisürerek, 100TL kıdem, 100 TL yıllık izin, 100TL, UBGTücret alacağı, 100 TL fazla mesai, 100 TL üretimiteşvik primi ve 100TL parça başı ücretalacağı olmak üzere toplam 600TL alacağın mevduatauygulanan en yüksek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline kararverilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Manavgat İş Mahkemesi 11/10/2022 tarih ve E.2022/462,K.2022/581 sayılı kararı ile, somut olaydadavacının, davalı Milli Eğitim Bakanlığınabağlı Manavgat Evliya Çelebi Mesleki ve Teknik AnadoluLisesine bağlı Turizm Uygulama Oteli iş yerinde, 657sayılı Kanun’un 89. maddesinin verdiği yetkiye dayanarakValilik makamının onayıyla usta öğretici olarak ekders ücreti karşılığında yapılangörevlendirmeler ile çalıştığını,ödenecek ücretinin 657 sayılı Kanun’un 176. maddesinegöre belirlendiğini, bu itibarla taraflar arasındakiilişkinin statü hukukuna tabi olduğunu belirterek,uyuşmazlığın çözümününmahkemelerinin görev alanına girmediği,uyuşmazlığın görüm veçözümünün idari yargıya ait olduğugerekçesiyle davanın usulden reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
3. Davacı vekili aynı istemle bu kez idari yargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Antalya 2. İdare Mahkemesi 06/12/2022 tarih ve E.2022/1584sayılı kararı ile, olayda, davacının 4857 ve 5510sayılı Kanunlar çerçevesinde mahalli mülki amirintasarrufu ile çalıştığını, idareylearasında bir hizmet ilişkisi kurulduğunu, talep edilenkıdem ve ihbar tazminatı ile fazla mesai, milli ve dini bayram, resmitatil çalışmasından kaynaklanan alacakları ileyıllık izin ücreti alacağının İşKanunundan kaynaklanan haklardan olduğunu, uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğunu, uyuşmazlığın görüm veçözümünün adli yargı merciilerinin görevalanına girdiğini belirterek, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesi'nin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirlenmesi için ilk görevsizlik kararını verenManavgat İş Mahkemesinin E.2022/462 sayılı davadosyasının ilgili mahkemeden getirtilmek suretiyle işbu dosyaile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
5. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2.maddesinde "Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaçişveren tarafından çalıştırılanlar buKanun'a göre sigortalı sayılırlar…"denilmiş, aynı Kanun'un "UyuşmazlıklarınÇözüm Yeri" başlıklı 134. maddesinde, "BuKanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkiliiş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür" hükmüne yer verilmiş; 506sayılı Kanun hükümleri 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılmıştır.
6. 5510 sayılı Kanun'un 3. maddesinde; kısa ve/veya uzunvadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesigereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişisigortalı olarak tanımlanmış; 79. madde ile başlayan4. Kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiş; 101. maddesinde "Bu Kanun'da aksine hükümbulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgiliortaya çıkan uyuşmazlıklar İş Mahkemelerindegörülür" denilmiştir.
7. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesinde,Kanun'un amacının,işverenler ile bir işsözleşmesine dayanarak çalıştırılanişçilerin çalışma şartları veçalışma ortamına ilişkin hak vesorumluluklarını düzenlemek olduğu belirtilmiş; "İşSözleşmesi, Türleri ve Feshi" hususuna Kanun'un 8.maddesi ve devamında, kıdem tazminatı, ücretli izin,bildirim süresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlara ise Kanun'un değişik maddelerinde yer verilmiştir.
8. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun"İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1)İş mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlugörüşü alınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesiderecesinde Adalet Bakanlığınca lüzum görülen yerlerdekurulur. Bu mahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2)İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde işmahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilir. Bu dairelernumaralandırılır. İhtisaslaşmanınsağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu veniteliği dikkate alınarak, daireler arasındaki işdağılımı Hâkimler ve Savcılar Kurulutarafından belirlenebilir. Bu kararlar Resmî Gazete’deyayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.
(3)İş mahkemesi kurulmamış olan yerlerde bu mahkemeningörev alanına giren dava ve işlere, o yerdeki asliye hukukmahkemesince, bu Kanundaki usul ve esaslara göre bakılır."
9. 7036 sayılı Kanun'un "Dava şartı olarakarabuluculuk" başlıklı 3. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
" (1)Kanuna,bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçiveya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iadetalebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuşolması dava şartıdır."
10. 7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1)İş mahkemeleri;
a) 5953sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabigemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İşKanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı TürkBorçlar Kanununun İkinci Kısmının AltıncıBölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçilerile işveren veya işveren vekilleri arasında, işilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan hertürlü hukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdaripara cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici4 üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariçolmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İşKurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatındankaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğerkanunlarda iş mahkemelerinin görevli olduğu belirtilenuyuşmazlıklara, ilişkin dava ve işlere bakar."
11. 7036sayılı Kanun'un "Geçici Hükümleri"başlıklı Geçici madde 1 şöyledir:
"(1)Mülga 5521 sayılı Kanun gereğince kurulan işmahkemeleri, bu Kanun uyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarakkabul edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtenönce açılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunundava şartı olarak arabuluculuğa ilişkinhükümleri, bu hükümlerin yürürlüğegirdiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliyemahkemeleri ile Yargıtayda görülmekte olan davalar hakkındauygulanmaz.
(3) Başkamahkemelerin görev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemeleriningörev alanına dâhil edilen dava ve işler, işmahkemelerine devredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemelertarafından görülmeye devam olunur.
(4) İlkderece mahkemeleri tarafından bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten önce verilen kararlar, karar tarihindeki kanunyoluna ilişkin hükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ındavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
14. Dava, davacının davalı bakanlığabağlı olarak 01/09/2016 - 30/12/2021 tarihleri arasında,Manavgat Evliya Çelebi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinebağlı Turizm Uygulama Otelinde hizmet akdi ile ustaöğretici olarak çalıştığı dönemeilişkin, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ulusal bayramlarve yıllık izin ücreti alacağının faiziylebirlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
15. Davacının, idareyle arasında bir hizmetilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminatının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
16. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Antalya 2. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile Manavgat İş Mahkemesinin 11/10/2022 tarih veE.2022/462, K.2022/581 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Antalya 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileManavgat İş Mahkemesinin 11/10/2022 tarih ve E.2022/462, K.2022/581sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, Üye Havva AYDINLI'nın KARŞI OYU veOY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞI OY
Davacı, davalı idareye ait eğitim kurumunda ustaöğretici olarak çalışırken iş akdinin sonaerdiğini, İş Kanunundan kaynaklanan parasal haklarınınödenmesi talebiyle adli yargıda dava açmıştır.
Uyuşmazlık, davalı idare bünyesindeki halkeğitim merkezinde, ek ders ücreti karşılığıusta öğretici olarak çalışan davacı iledavalı idare arasındaki hukuki ilişkinin niteliğininbelirlenmesine ilişkindir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 89 uncumaddesinde “Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumlan ileÜniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veyayaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlardaöğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halindeöğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğermemurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek dersgörevi verilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerininsayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğerhususlar ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun karanile tespit olunur," hükümleri yer almaktadır.
Bu maddeye istinaden çıkarılan, TC. Milli EğitimBakanlığı kurumlarında sözleşmeli veya ek dersgörevi ile görevlendirilecek uzman ve usta öğreticilerhakkında Yönetmeliğin 5/2 maddesi uyarınca da, Uzman veUsta Öğreticilerin 657 sayılı Devlet MemurlarıKanununun 89 uncu maddesi uyarınca 02/12/1998 tarihli ve 98/12120sayılı Bakanlar Kurulu Karan ile yürürlüğekonulan T C. Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen veYöneticilerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslardabelirtilen miktarda ek ders görevi verilebileceğibelirtilmiştir.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun “uzman veusta öğreticiler” başlıklı 47 inci maddesinde de“Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ve hizmetiçi yetiştirme kurs, seminer ve konferanslarında uzman ve ustaöğreticilerde geçici veya sürekli olarakgörevlendirilebilir. Öğretim tür ve seviyelerine göreuzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacakşartlar, görev ve yetkileri yönetmelikle tespit edilir.”hükmüne yer verilmiştir.
İş Kanunu’na göre işçi sayılankimselerle işveren veya işveren vekilleri arasında işaktinden veya İş Kanunu’na dayanan her türlü hakiddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarınınçözüm yeri, mülga 5521 sayılı İşMahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesine göre iş mahkemeleridir.25/10/2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılıİş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca ise, işmahkemeleri; a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına, b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara, c) Diğer kanunlarda iş mahkemeleriningörevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara ilişkin davave işlere bakar.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesininikinci fıkrasında, kanunun 4. maddesinde belirtilen ayrıkdurumlar dışında kalan bütün işyerlerine,işverenler ile işveren vekillerine ve çalışmaşekline bakılmaksızın işçilere bu Kanununuygulanacağı belirtilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un 2. maddesinde“işçi”, bir iş sözleşmesine dayanarakçalışan gerçek kişi olaraktanımlanmıştır. İşçisıfatının kazanılması iş sözleşmesininvarlığına dayandığından, her şeydenönce ortada tarafların serbest iradeleriyle kabul edilmiş birsözleşme ilişkisinin bulunması zorunludur.Çalışma ilişkisinin iş sözleşmesine,idarece yapılan bir görevlendirmeye veya idari sözleşmeyedayalı olup olmadığının tespiti, sonuçitibariyle yargı yolunu da belirleyecektir. Niteliği itibariyle birözel hukuk sözleşmesi olan iş sözleşmesindetaraflar, yasaların öngördüğü sınırlariçinde sözleşmenin konusunu, amacını,biçimini, bağlantı kuracakları kişileri serbestçeseçebilirler. Buna karşılık istihdamın idarisözleşme, görevlendirme veya atama suretiyle yapılmasıdurumunda, çalışma ilişkisinin çerçevesinioluşturan yasal mevzuat tarafların hareket serbestisinikısıtlamakta ve kişileri statü hukukuna tabikılmaktadır. Bu nedenledir ki, özel hukuksözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar adliyargıda, idarece yapılan görevlendirmelerden ve atamalardandoğan uyuşmazlıklar ise idari yargıdaçözümlenmektedir ( YHGK 18/01/2017, 2015/736 esas- 2017/25karar sayılı karan).
Dosyanın incelenmesinden davacı 657 sayılıKanununun 89 uncu maddesinde belirtilen statü içerisinde vekaymakamlık onayıyla halk eğitim merkezimüdürlüğünde ek ders ücretikarşılığı usta öğretici olarakgörevlendirildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalarışığında varılan neticede, taraflar arasındaiş sözleşmesi bulunmadığı,çalışma ilişkisinin idarece yapılangörevlendirmeye dayalı olduğu, göreve alınma,çalışma koşullan ile ödenecek ücretinstatü hukuku içinde düzenlendiğianlaşılmaktadır. Bu itibarla taraflar arasındakiilişki statü hukukuna tabi olup, uyuşmazlığınçözümü iş mahkemelerinin görev alanınagirmemektedir. Sosyal Güvenlik Hukuku açısından,primlerin Sosyal Güvenlik Kurumu’na ödenmesi,davacının özel hukuk kapsamında sözleşme ileçalıştığını göstermez. Taraflararasındaki ilişki statü hukukundan kaynaklanmakta olup 4857sayılı Kanun kapsamına giren bir iş sözleşmesibulunmadığından idari yargı görevlidir. (Yargıtay9. Hukuk Dairesinin 2016/19230 Esas, 2020/6243 Karar ve 16.06.2020 tarihlikaran, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2022/17656 Esas, 2023/1210 Karar ve23.01.2023 tarihli karan, (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesinin 2017/8470 Esas,2017/13059 Karar sayılı, 01.06.2017 tarihli kararı)
Ücret, çalışma saati, süreleri ve benzeribir çok esaslı çalışma koşulunun statühukuku içinde önceden düzenlendiği ve idareyeüstün yetkiler tanındığı çalışmailişkisinde, başta İş Kanunu olmak üzere özelhukuk hükümlerinin uygulanması, ilişkinin niteliğiylebağdaşmamaktadır.
Anılan sebeplerle, uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olup, sayınçoğunluğun adli yargının görevli olduğunailişkin görüşüne katılamamaktayım.27.02.2023
Üye
Havva AYDINLI