T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/444
KARAR NO : 2023/176
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma sırasında suça konu eşyanın kaybolması nedeniyle oluşan maddi zararın tazmini istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : H. Y
Vekili :Av. Y. E. Y
Davalı :Adalet Bakanlığı
Vekili : Av.O. T
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, davacınınalacağı nedeniyle başlattığı icra takibine dayanakbonoya imza itirazı üzerine Cihanbeyli CumhuriyetBaşsavcılığınca açılan soruşturmakapsamında bono aslının icra dairesince Savcılığateslim edildiği ve bu sırada bononun kaybedilmesi sonucu geriverilmediğinden bahisle oluşan maddi zararınkarşılanması için Adalet Bakanlığınayapmış olduğu başvuru neticesinde sadece kayıpbedelinin ödenebileceği bilgisinin verilmesi üzerine, olaydaidarenin kusuru bulunduğunu ileri sürerek tüm maddi zararıntazmini istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Konya 3. İdare Mahkemesi 10/01/2022tarih ve E.2021/971, K.2022/19 sayılı kararı ile, "adlisoruşturma ve/veya kovuşturma kapsamında meydana geldiğiileri sürülen maddi ve manevi zararların tazmini istemiyleaçılacak tazminat davalarının 5271 sayılıKanuna göre; adli soruşturma veya kovuşturma kapsamındaverilen kararlar nedeniyle oluşan zararlar nedeniyle açılacaktazminat davaların görüm ve çözümününzarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesininve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemleilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesiyoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinin yetkisindeolduğu, olayda, bononun borçlusu tarafından suçduyurusunda bulunulması üzerine Cumhuriyet Başsavcılığıtarafından soruşturma açıldığı,savcılık tarafından verilen karar uyarınca bononunincelemeye gönderilmesi aşamasında kaybolduğunun anlaşıldığı,dolayısıyla meydana geldiği iddia olunan zararın,suç soruşturması nedeniyle oluştuğu, bu nedenle zararıntazmini istemiyle açılacak davanın 5271 sayılı CezaMuhakemesi Kanunu’nun 142'nci maddesi hükmü uyarıncaadliyargının görev alanında bulunduğusonucunavarıldığı" gerekçesiyledavanın görev yönünden reddine karar vermiştir. Bukarar, istinaf edilmeksizin 28/02/2022 tarihinde kesinleşmiştir.
3. Davacı vekili, bu kez aynı istemleadli yargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Konya 9. Ağır Ceza Mahkemesi14/03/2022 tarih ve E.2012/147, K.2022/126 sayılı kararı ile,"tazminata konu işlemin CMK. 141. maddede düzenlenen korumatedbirleri dışında bir husustan kaynaklandığı veaçılacak davanın idari yargı yerindeaçılması gerektiği" gerekçesiyledavanın görev yönünden reddine karar vermiştir. Bukarar, istinaf edilmeksizin 28/03/2022 tarihinde kesinleşmiştir.
5. Davacı vekili, karar kesinleşmeden,ortaya çıkan olumsuz görevuyuşmazlığının giderilmesi ve dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesi için adli yargıyerine 22/03/2022 tarihli dilekçesini ibraz etmiştir.
6. Konya 9. Ağır Ceza Mahkemesi Başkanlığı,bu başvuruyu sehven istinaf başvurusu olarak değerlendirmişve karar istinaf edilmeksizin kesinleştikten sonra 20/04/2022 tarihindedosyayı istinaf merciine göndermiştir.
7. Konya Bölge Adliye Mahkemesi 2. CezaDairesi 11/05/2022 tarih ve E.2022/620, K.2022/686 sayılı kararıile, "fiilen oluşan görevuyuşmazlığının çözümüiçin dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmeküzere mahkemesine tevdiine" karar vermiştir.
8. Konya 9. Ağır Ceza Mahkemesinin20/04/2022 tarihli dosya gönderme formu ile dava dosyası, sehvenYargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilmiş, Başsavcılık tarafından 18/07/2022tarih ve 2022/77236 sayılı üst yazı ileUyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınailetilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
9. Anayasa’nın “Temel hak vehürriyetlerin korunması” başlıklı 40.maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Kişinin, Resmî görevlilertarafından vaki haksız işlemler sonucuuğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazminedilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”
10. 5271 sayılı CezaMuhakemesi Kanunu’nun “Koruma Tedbirleri NedeniyleTazminat” üst başlığı altındadüzenlenen “Tazminat istemi” başlıklı141. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“ (1) Suç soruşturması veyakovuşturması sırasında;
…….
j) Eşyasına veya diğer malvarlığıdeğerlerine, koşulları oluşmadığı haldeelkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan yada eşyası veya diğer malvarlığı değerleriamaç dışı kullanılan veya zamanında geriverilmeyen,
Kişiler, maddî ve manevî hertürlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.
(2) Birinci fıkranın (e) ve (f) bentlerindebelirtilen kararları veren merciler, ilgiliye tazminat haklarıbulunduğunu bildirirler ve bu husus verilen karara geçirilir.
(3) (Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fıkradayazan hâller dışında, suç soruşturmasıveya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksızfiil veya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzerehâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlarveya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancakDevlet aleyhine açılabilir.”
11. “Tazminat istemininkoşulları” başlıklı 142. maddesişöyledir:
“ (1) Karar veya hükümlerinkesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üçay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihiniizleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir.
(2) İstem, zarara uğrayanınoturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yerağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise veaynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakınyer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır.
…….”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın Başkanlığında, Üyeler DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI veBilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasıile idari yargı yerine ait kesinleşme şerhini havi kararın15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak davacı vekilinin istemiüzerine son görevsizlik kararını veren mahkemece öncesehven gönderilen Yargıtay Cumhuriyet BaşsavcılığıncaUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinişlemlerde bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra; gereğigörüşülüp düşünüldü:
14. Dava, yargısal faaliyet niteliğindekisoruşturma sırasında imza incelemesine gönderilmesi gerekensuça konu kıymetli evrakın kaybolması nedeniyleuğranıldığı ileri sürülen maddi zararıntazmini istemiyle açılmıştır
15. Anayasa'nın başlangıçkısmında öngörülen "Kuvvetlerayrımı" ilkesi ile yargı ile ilgili 9. ve 138.maddeleri dikkate alındığında, bağımsız birerk olan yargının yargılama faaliyeti ile ilgiliişlemlerinin, Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen"idari işlemler" kapsamında değerlendirilmesimümkün olmayıp, bu "yargısal işlemler"nedeniyle idari yargı yoluna başvurulabilmesine imkân yoktur.Esasen bu durum, kuvvetler ayrılığı ilkesinin tabii birsonucudur. Yukarıda işaret edildiği üzere, CumhuriyetSavcılarıyla onlar adına işlem yapan kolluk personelininyargılamadaki fonksiyonu geniş çerçevede bir kamuhizmeti olarak değerlendirilse de, somut olarak, ifa edilen yargıfaaliyetinin bir parçası olduğunda ve yargısal işlemmahiyetini taşıdığında kuşkubulunmamaktadır. Yargılama sürecine katkıda bulunanişlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında dabu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içindeyapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idariyargı denetimi dışında tutulması gerektiğiaçıktır.
16. Dosyanın incelenmesinden,davacının üçüncü kişiden olanalacağı nedeniyle Cihanbeyli İcraMüdürlüğünün E.2019/537 sayılıdosyası ile icra takibi başlattığı, takip üzerineborçlu tarafından hem Cihanbeyli İcra Hukuk Mahkemesinde2019/50 esasa kayden dava açıldığı, hem CihanbeyliCumhuriyet Başsavcılığına 2019/1366 sayılısoruşturma dosyası ile şikayette bulunulduğu, İcraMüdürlüğüne teslim edilen bono aslınınsuç duyurusu nedeniyle Cihanbeyli Başsavcılığıtarafından istenilmesi üzerine savcılığagönderildiği, Cihanbeyli İcra Hukuk Mahkemesince bonoaslının geri istenildiği, Savcılık tarafındanbononun kaybolduğunun bildirilmesi üzerine Mahkemece bonoaslının dosyaya sunulamadığından bahisle borçlutarafından açılan davanın kabulüne kararverildiği, böylece alacağını tahsil edemediği gibiyargılama gideri de yüklendiği, bononun sunulamamasındakendi kusurunun bulunmadığı, zararınınkarşılanması için Adalet Bakanlığınayapmış olduğu başvuru neticesinde 254,75 TL kayıpbedeli ödenebileceği bilgisinin verildiği belirtilerek, olaydaidarenin kusuru bulunduğundan bahisle oluşan 23.812,57 TL maddizararın yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyledavanın açıldığı anlaşılmıştır.
17. Somut olayda, yargı faaliyetikapsamındaki ceza soruşturması sırasında kaybolan vegeri verilmeyen suça konu kıymetli evraktan kaynaklı tazministeminin dayanağının 5271 sayılı Kanun'un 141.maddesinde düzenlenen "koruma tedbirleri" kapsamındaolduğu ve aynı Kanun'un 142. maddesi hükmü uyarınca budavanın görüm ve çözümünde adliyargının görevli olduğu sonucunaulaşılmıştır.
18. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, Konya 9. Ağır Ceza Mahkemesinin14/03/2022 tarih ve E.2022/147, K.2022/126 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Konya 9. Ağır Ceza Mahkemesinin14/03/2022 tarih ve E.2022/147, K.2022/126 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN