T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/65
KARARNO : 2023/158
KARARTR : 27/02/2023
ÖZET: Kuşadası Güvercinada Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Turizm Uygulama Otelinde usta öğretici olarak çalışırken iş akdi feshedilen davacının, İş Kanunu’ndan kaynaklanan parasal haklarının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : F. E
Vekili : Av. E. U
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. G. S
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin Kuşadasıİlçe Milli Eğitim Müdürlüğünebağlı Güvercinada Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi TurizmUygulama Otelinde 2006-2021 tarihleri arasında iş akdi ile ustaöğretici olarak çalışmakta iken, 28/01/2021 tarihindeiş akdinin feshedildiğinden bahisle, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak üzere 5.000 TL kıdem tazminatı,3.000 TL fazla mesai ücreti, 3.000 TL resmi tatil ve bayramçalışma ücreti, 3.000 TL yıllık ücretliizin, 3.000 TL ihbar tazminatı, 3.000 TLtediye alacağı olmaküzere toplam 20.000 TL'nin faizi ile birlikte tahsili istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Kuşadası İş Mahkemesi 20/05/2021 tarih veE.2021/65, K.2021/137 sayılı kararı ile, "davacınınusta öğretici olarak Valilik onayı ile davalı Bakanlıkbünyesindeki Kuşadası Güvercinada Mesleki ve Teknik AnadoluLisesi'nde görevlendirildiği, aralarındaki ilişkininstatü hukukuna tabi olduğu belirlenmekle taraflar arasındakiuyuşmazlığın çözümününİş Mahkemesinin görev alanına girmediği, davanınidari yargıda görülmesi gerektiği"gerekçesiyle, HMK'nin 114/1-b ve 115/2. maddeleri uyarınca, davaşartı yokluğundan davanın usulden reddine kararvermiş, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmasıüzerine, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin19/04/2022 tarihli ve E.2021/2032, K.2022/619 sayılı kararı ile,istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş, taraflarıntemyiz etmemesi üzerine karar kesinleşmiştir.
3. Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Aydın 2. İdare Mahkemesi 26/12/2022 tarih veE.2022/1860 sayılı kararı ile, "davacı iledavalı idare arasındaki ilişkinin 4857 sayılıİş Kanunundan kaynaklanan bir iş ilişkisi olduğu ve buminvalde davacının iş sözleşmesinin 4857sayılı Kanun uyarınca feshedilmesi üzerine, talep edilenişçilik alacaklarının yine 4857 sayılıİş Kanunundan kaynaklanan hak olduğu anlaşılmaktaolup, yukarıda anılan düzenlemeler uyarıncauyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin (İş Mahkemeleri) görevli olduğu"gerekçesiyle, 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bukonuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
5. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2.maddesinde "Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaçişveren tarafından çalıştırılanlar buKanun'a göre sigortalı sayılırlar…"denilmiş, aynı Kanun'un "UyuşmazlıklarınÇözüm Yeri" başlıklı 134. maddesinde, "BuKanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkiliiş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür" hükmüne yer verilmiş; 506sayılı Kanun hükümleri 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ile yürürlüktenkaldırılmıştır.
6. 5510 sayılı Kanun'un 3. maddesinde; kısa ve/veya uzunvadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesigereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişisigortalı olarak tanımlanmış; 79. madde ile başlayan4. kısmında, primlere ilişkin hükümlere yer verilmiş;101. maddesinde "Bu Kanun'da aksine hüküm bulunmayanhallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortayaçıkan uyuşmazlıklar İş Mahkemelerindegörülür" denilmiştir.
7. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesinde,Kanun'un amacının, işverenler ile bir işsözleşmesine dayanarak çalıştırılanişçilerin çalışma şartları veçalışma ortamına ilişkin hak vesorumluluklarını düzenlemek olduğu belirtilmiş; "İşSözleşmesi, Türleri ve Feshi" hususuna Kanun'un 8.maddesi ve devamında, kıdem tazminatı, ücretli izin,bildirim süresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlara ise Kanun'un değişik maddelerinde yerverilmiştir.
8. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun"İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1)İş mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlugörüşü alınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesiderecesinde Adalet Bakanlığınca lüzum görülenyerlerde kurulur. Bu mahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihlive 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2)İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde işmahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilir. Bu dairelernumaralandırılır. İhtisaslaşmanınsağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu veniteliği dikkate alınarak, daireler arasındaki işdağılımı Hâkimler ve Savcılar Kurulutarafından belirlenebilir. Bu kararlar Resmî Gazete’deyayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.
(3)İş mahkemesi kurulmamış olan yerlerde bu mahkemeningörev alanına giren dava ve işlere, o yerdeki asliye hukukmahkemesince, bu Kanundaki usul ve esaslara göre bakılır."
9. 7036 sayılı Kanun'un "Dava şartı olarakarabuluculuk" başlıklı 3. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
" (1)Kanuna,bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçiveya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iadetalebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuşolması dava şartıdır."
10. 7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1)İş mahkemeleri;
a) 5953sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabigemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İşKanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı TürkBorçlar Kanununun İkinci Kısmının AltıncıBölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabiişçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında,iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğanher türlü hukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdaripara cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici4 üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariçolmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İşKurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatındankaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğerkanunlarda iş mahkemelerinin görevli olduğu belirtilenuyuşmazlıklara, ilişkin dava ve işlere bakar."
11. 7036 sayılı Kanun'un "GeçiciHükümleri" başlıklı Geçici madde 1şöyledir:
"(1)Mülga 5521 sayılı Kanun gereğince kurulan işmahkemeleri, bu Kanun uyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarakkabul edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtenönce açılmış olan davalar,açıldıkları mahkemelerde görülmeye devamolunur.
(2) Bu Kanunundava şartı olarak arabuluculuğa ilişkinhükümleri, bu hükümlerin yürürlüğegirdiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliyemahkemeleri ile Yargıtayda görülmekte olan davalar hakkındauygulanmaz.
(3) Başkamahkemelerin görev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemeleriningörev alanına dâhil edilen dava ve işler, işmahkemelerine devredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemelertarafından görülmeye devam olunur.
(4) İlkderece mahkemeleri tarafından bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten önce verilen kararlar, karar tarihindeki kanunyoluna ilişkin hükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyasının sureti ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinherhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU’nun,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
14. Dava, davacının Kuşadası İlçe MilliEğitim Müdürlüğüne bağlıGüvercinada Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Turizm Uygulama Otelinde2006-2021 tarihleri arasında iş akdi ile usta öğreticiolarak çalışmakta iken, 28/01/2021 tarihinde iş akdininfeshedildiğinden bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklıkalmak üzere 5.000 TL kıdem tazminatı, 3.000 TL fazla mesaiücreti, 3.000 TL resmi tatil ve bayram çalışmaücreti, 3.000 TL yıllık ücretli izin, 3.000 TL ihbartazminatı, 3.000 TLtediye alacağı olmak üzere toplam 20.000TL'nin faizi ile birlikte tahsili istemiyleaçılmıştır.
15. Davacının, idareyle arasında bir hizmetilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminat ve diğeralacaklarının İş Kanunu’ndan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
16. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Aydın 2. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile Kuşadası İş Mahkemesince verilen 20/05/2021tarih ve E.2021/65, K.2021/137 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Aydın 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜile Kuşadası İş Mahkemesince verilen 20/05/2021tarih ve E.2021/65, K.2021/137 sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, Üye Havva AYDINLI'nın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Davacı, davalı idareye ait eğitim kurumunda ustaöğretici olarak çalışırken iş akdinin sonaerdiğini, İş Kanunundan kaynaklanan parasal haklarınınödenmesi talebiyle adli yargıda dava açmıştır.
Uyuşmazlık, davalı idare bünyesindeki halkeğitim merkezinde, ek ders ücreti karşılığıusta öğretici olarak çalışan davacı iledavalı idare arasındaki hukuki ilişkinin niteliğininbelirlenmesine ilişkindir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 89 uncumaddesinde “Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumlan ileÜniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veyayaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmenveya öğretim üyesi bulunmaması halindeöğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğermemurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek dersgörevi verilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerininsayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğerhususlar ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararıile tespit olunur," hükümleri yer almaktadır.
Bu maddeye istinaden çıkarılan, T C. Milli EğitimBakanlığı kurumlarında sözleşmeli veya ek dersgörevi ile görevlendirilecek uzman ve usta öğreticilerhakkında Yönetmeliğin 5/2 maddesi uyarınca da, Uzman veUsta Öğreticilerin 657 sayılı Devlet MemurlarıKanununun 89 uncu maddesi uyarınca 02/12/1998 tarihli ve 98/12120sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğekonulan T C. Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen veYöneticilerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslardabelirtilen miktarda ek ders görevi verilebileceğibelirtilmiştir.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun “uzman veusta öğreticiler” başlıklı 47 inci maddesinde de“Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ve hizmetiçi yetiştirme kurs, seminer ve konferanslarında uzman ve ustaöğreticilerde geçici veya sürekli olarakgörevlendirilebilir. Öğretim tür ve seviyelerine göreuzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar,görev ve yetkileri yönetmelikle tespit edilir.”hükmüne yer verilmiştir.
İş Kanunu’na göre işçi sayılankimselerle işveren veya işveren vekilleri arasında işaktinden veya İş Kanunu’na dayanan her türlü hakiddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarınınçözüm yeri, mülga 5521 sayılı İşMahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesine göre iş mahkemeleridir.25/10/2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılıİş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca ise, işmahkemeleri; a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854 sayılıKanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılıİş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı TürkBorçlar Kanununun İkinci Kısmının AltıncıBölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabiişçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında,iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğanher türlü hukuk uyuşmazlıklarına, b) İdari paracezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariçolmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İşKurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatındankaynaklanan uyuşmazlıklara, c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklarailişkin dava ve işlere bakar.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesininikinci fıkrasında, kanunun 4. maddesinde belirtilen ayrıkdurumlar dışında kalan bütün işyerlerine,işverenler ile işveren vekillerine ve çalışmaşekline bakılmaksızın işçilere bu Kanununuygulanacağı belirtilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un 2. maddesinde“işçi”, bir iş sözleşmesine dayanarakçalışan gerçek kişi olaraktanımlanmıştır. İşçi sıfatınınkazanılması iş sözleşmesinin varlığınadayandığından, her şeyden önce ortada taraflarınserbest iradeleriyle kabul edilmiş bir sözleşme ilişkisininbulunması zorunludur. Çalışma ilişkisinin işsözleşmesine, idarece yapılan bir görevlendirmeye veyaidari sözleşmeye dayalı olup olmadığınıntespiti, sonuç itibariyle yargı yolunu da belirleyecektir.Niteliği itibariyle bir özel hukuk sözleşmesi olan işsözleşmesinde taraflar, yasalarınöngördüğü sınırlar içindesözleşmenin konusunu, amacını, biçimini,bağlantı kuracakları kişileri serbestçeseçebilirler. Buna karşılık istihdamın idarisözleşme, görevlendirme veya atama suretiyle yapılmasıdurumunda,
çalışma ilişkisinin çerçevesinioluşturan yasal mevzuat tarafların hareket serbestisinikısıtlamakta ve kişileri statü hukukuna tabikılmaktadır. Bu nedenledir ki, özel hukuksözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar adliyargıda, idarece yapılan görevlendirmelerden ve atamalardandoğan uyuşmazlıklar ise idari yargıdaçözümlenmektedir ( YHGK 18/01/2017, 2015/736 esas- 2017/25karar sayılı karan).
Dosyanın incelenmesinden davacı 657 sayılıKanununun 89 uncu maddesinde belirtilen statü içerisinde vekaymakamlık onayıyla halk eğitim merkezimüdürlüğünde ek ders ücreti karşılığıusta öğretici olarak görevlendirildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalarışığında varılan neticede, taraflar arasındaiş sözleşmesi bulunmadığı,çalışma ilişkisinin idarece yapılan görevlendirmeyedayalı olduğu, göreve alınma, çalışmakoşullan ile ödenecek ücretin statü hukuku içindedüzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla taraflararasındaki ilişki statü hukukuna tabi olup,uyuşmazlığın çözümü işmahkemelerinin görev alanına girmemektedir. Sosyal GüvenlikHukuku açısından, primlerin Sosyal GüvenlikKurumu’na ödenmesi, davacının özel hukuk kapsamındasözleşme ile çalıştığınıgöstermez. Taraflar arasındaki ilişki statü hukukundankaynaklanmakta olup 4857 sayılı Kanun kapsamına giren biriş sözleşmesi bulunmadığından idari yargıgörevlidir. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2016/19230 Esas, 2020/6243Karar ve 16.06.2020 tarihli karan, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2022/17656Esas, 2023/1210 Karar ve 23.01.2023 tarihli karan, (Kapatılan) 22. HukukDairesinin 2017/8470 Esas, 2017/13059 Karar sayılı, 01.06.2017tarihli kararı)
Ücret, çalışma saati, süreleri ve benzeribir çok esaslı çalışma koşulunun statühukuku içinde önceden düzenlendiği ve idareyeüstün yetkiler tanındığı çalışmailişkisinde, başta İş Kanunu olmak üzere özelhukuk hükümlerinin uygulanması, ilişkinin niteliğiylebağdaşmamaktadır.
Anılan sebeplerle, uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olup, sayınçoğunluğun adli yargının görevli olduğunailişkin görüşüne katılamamaktayım.27.02.2023
Üye
HavvaAYDINLI