T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/59
KARAR NO : 2023/135
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: 2918 sayılı Kanun’un Ek 17. maddesi uyarınca düzenlenen aday sürücü belgesinin iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A. S
Vekili : Av. M. K
Davalı : İdari Yargı
Gaziantep Valiliği
Vekili : Av. M. M. B
Davalı : Adli Yargı
Gaziantep Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Gaziantep Valiliği Trafik Denetleme ŞubeMüdürlüğünce yapılan denetim sırasında,aday sürücü belgesi sahibi davacının 0,22 promilalkollü olarak araç kullandığından bahisle,hakkında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek17. maddesi uyarınca 16/12/2019 tarih ve AN-383333 seri-sırasayılı sürücü belgesinin daimi olarak gerialınmasına dair tutanak düzenlenmiş, adaysürücü belgesi iptal edilmiştir.
2. Davacı, sürücü belgesinin iptaline ilişkintutanağının iptali istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
3. Gaziantep 1. İdare Mahkemesi 07/07/2020 tarih veE.2019/1087, K.2020/614 sayılı kararı ile, davanınesasını inceleyerek dava konusu işlemin iptaline kararvermiş,davalı vekili tarafından yapılan istinafbaşvurusu Gaziantep Bölge İdare MahkemesiDördüncü İdari Dava Dairesinin 11/12/2020 tarih veE.2020/4695, K.2020/5071 sayılı kararı ile, davanıngörev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, işinesasına girilerek verilen kararda hukuka uygunlukgörülmediği gerekçesiyle kabul edilerek, Gaziantep 1.İdare Mahkemesinin 07/07/2020 tarih ve E.2019/1087, K.2020/614sayılı kararının kaldırılmasına kesin olarakkarar verilmiştir.
4. Gaziantep 1. İdare Mahkemesi 10/02/2021 tarih ve E.2021/104,K.2021/86 sayılı kararı ile, aynı konuda farklıyargı kollarının kendisini görevli görerekuyuşmazlıkların esasını incelemesi durumunun hukukigüvenlik ilkesine aykırılık oluşturduğu, hak aramahürriyeti kapsamında itiraz etme/dava açma hakkınıkullanan kişilerin bu konuda oluşan beklentilerinin korunması vedolayısıyla hukuki güvenlik ilkesinin gereği olarak veiçtihat birliğinin sağlanması amacıyla idariyaptırıma konu işlem kapsamında aynı kişi ileilgili olarak idari yargının görev alanına giren birkararın bulunmaması halinde, geri alma niteliğinebakılmaksızın sürücü belgesinin gerialınması ve idari para cezası verilmesine ilişkinişlemlere karşı açılan davaların adliyargı yerinde görülmesi gerektiğini belirterek,davanın çözümünün adli yargı yerine aitolduğu gerekçesiyle davanın görev yönündenreddine karar vermiş, verilen karar itiraz edilmedenkesinleşmiştir.
5.Davacı vekili, bu kez aynı istemle adli yargı yerinebaşvuruda bulunmuştur.
B. Adli Yargıda
6. Gaziantep 5. Sulh Ceza Hâkimliği 18/07/2022 tarih veD.İş. 2021/2909 sayılı kararı ile, davanınesasını inceleyerek başvurunun süre nedeniyle reddine kararvermiş,verilen karara davacı itiraz etmiştir.
7. Gaziantep 6. Sulh Ceza Hâkimliği 19/10/2022 tarih veD.İş. 2022/7950 sayılı kararı ile;Uyuşmazlık Mahkemesinin konu ile ilgili emsal bir kararınıda göstererek, sürücü belgesinin iptali işlemininidari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu biridari işlem olduğu ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 19.maddesi kapsamında bulunmadığı, dava konusu işlem ileilgili olarak hukuka aykırılık iddialarının idaremahkemesinin görev alanına girdiğini açıklayarakbaşvurunun görevsizlik nedeniyle reddine kesin olarak kararvermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
8. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Adaysürücülük” başlıklıEk 17. maddesişöyledir:
"İlkdefa sürücü belgesi alanlar en az bir yıl süre ileaday sürücü olarak kabul edilirler.
Adaysürücülüğün süresi, adaysürücülerin sürücü belgelerinin iptal edilme veyeniden sürücü belgesi alma şartları ile diğerusul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Adaysürücülerle ilgili olarak yönetmelikte belirtilen iptaledilme şartlarının oluşması hâlinde, bu Kanunun6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafındansürücü belgeleri iptal edilir.”
9. 18/07/1997 tarih ve 23053 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin “Adaysürücülük” başlıklı Ek 3. maddesişöyledir:
“Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ilk defasürücü belgesi alanlar ile herhangi bir sebeplesürücü belgesi iptal edilmiş olup da yenidensürücü belgesi alanlar, belgenin alındığıtarihten itibaren iki yıl süreyle aday sürücü olarakkabul edilir.
Adaysürücülük süresi içerisinde 2918sayılı Kanunun;
a) 47 ncimaddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin üç kezihlal edilmesi,
b) 48 inci veya118 inci maddelerine istinaden sürücü belgelerinin gerialınması,
c) 51 incimaddesinin üç kez ihlal edilmesi,
ç) 53üncü maddesinin ikinci fıkrasının üç kezihlal edilmesi,
d) 74üncü maddesinin üç kez ihlal edilmesi,
e) Koruyucutertibatın kullanılması ile ilgili 78 inci maddesininüç kez ihlal edilmesi hallerinden herhangi biriningerçekleşmesi veya araç cinsine bakılmaksızın0,20 promilin üzerinde alkollü olarak araçkullanıldığının tespit edilmesi veya toplam 75 cezapuanının aşılması durumunda sürücübelgesi trafik görevlilerince iptal edilir.
Belgesi iptaledilenlerin tekrar sürücü belgesi alabilmeleri için;sürücü kurslarına devam etmeleri ve yapılansınavlarda başarılı olarak motorlu taşıtsürücüsü sertifikası almaları gerekir. Bukişilerin sürücü kurslarında eğitimebaşlayabilmeleri için tabi tutulacakları psiko-teknikdeğerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonucundasürücülüğe engel hali bulunmadığınıgösterir belgenin sürücü kursuna ibrazı ve varsa iptalnedenlerinde yer alan geri alma süreleri kadar zamanıngeçmiş olması zorunludur.”
10. Uyuşmazlık Mahkemesi, 2918 sayılıKanun’un 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasınagöre düzenlenenler dışında trafikzabıtasınca uygulanan idari para cezalarına karşıaçılan davaları; bu uygulamanın idari cezakapsamında bulunması; Kanun'da idari cezalarla ilgili davalardagörevli yargı yerini açıkça belli eden birhükme yer verilmemesi; 12/07/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un20. maddesi ile yapılan değişiklikten önceki hali ile, bu Kanun'dagösterilen adli cezalara hükmetmekle görevli mahkemeyeişaret eden 112. maddeye de herhangi bir atıftabulunulmamış olması karşısında ve göreveilişkin genel ilkelere göre idari yargının görevalanında görmüştür.
11. 01/06/2005 tarihinde 5326 sayılı KabahatlerKanunu’nun yürürlüğe girmesi üzerineUyuşmazlık Mahkemesince, sözü edilen Kanun’undiğer kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar ile bunlarakarşı yapılacak itirazlara ilişkin görevhükümleri üzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğerkanunlarda düzenlenen idari yaptırımın, dayanağıolan kanunun amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1.,2., 16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşullarıtaşıması,27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilenidari yaptırımlardan olması halinde, idari para cezaları vemülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarınakarşı 01/06/2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulhceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına ve bunedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adli yargıyerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
12. Daha sonra, 30/03/2005 tarih ve 5326 sayılıKanun’un 3. maddesini değiştiren 06/12/2006 tarihli, 5560sayılı Kanun’un 31. maddesi şöyledir:
“(1) BuKanunun;
a) İdariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğergenel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetinkamuya geçirilmesi yaptırımını gerektirenbütün fiiller hakkında,
uygulanır.”
13. Kanun'un 16. maddesinde, kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuyageçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerolduğu hükme bağlanmış; “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasındaise “idari para cezası ve mülkiyetin kamuyageçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararınakarşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren engeç on beş gün içinde, sulh ceza mahkemesinebaşvurulabilir. Bu süre içinde başvurununyapılmamış olması halinde idari yaptırımkararı kesinleşir.” düzenlemeleri yeralmıştır.
14. Aynı Kanun’un 27. maddesine, 5560 sayılı Kanunile eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanınagiren kararların da verilmiş olması halinde; idariyaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılıkiddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idariyargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış,bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, KabahatlerKanunu’ndaki düzenlemelerin ortayaçıkardığı bağlantı sorununaçözüm getirilmesinin amaçlandığı ifadeedilmiştir.
15. 19/12/2006 tarihinde yürürlüğe giren budüzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin,diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı ancak; idariyaptırım kararının verildiği işlemkapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargınıngörev alanına giren kararların da verilmiş olmasıhalinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukukaaykırılık iddialarının, bu işlemin iptalitalebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceğianlaşılmaktadır.
16. Bu hükümler dikkate alınarak, UyuşmazlıkMahkemesi, idari para cezası yönünden oluşan olumsuzgörev uyuşmazlıklarınınçözümünde, idari paracezasına konu işlemkapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargınıngörev alanına giren kararın da verilmiş olması vedosya içeriğinden bu kararın idari yargı yerinde davakonusu edildiğinin anlaşılması halinde; idari paracezasına ilişkin kararın hukukaaykırılığı iddiasının da, idari yargıyerinde görüleceği sonucuna varmış, idari yargıyerince verilen görevsizlik kararlarınınkaldırılmasına karar vermiştir.
17. 2918 sayılı Kanun’un Adli Kovuşturma veCezaların Uygulanması başlıklı DokuzuncuKısım’a dahil “Bu Kanundaki suçlarla ilgilidavalara bakacak mahkemeler ve yetkileri” başlığıaltında düzenlenen 112. maddesinin ilk paragrafında;sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınmasıhariç olmak üzere bu Kanun'daki hafif para cezasını veyabu kanundaki hafif hapis cezasını, belgelerin geri alınmasıve iptali veya işyerlerinin kapatılması cezasınıgerektiren suçlarla ilgili davalara trafik mahkemelerinde, bunlarınbulunmadığı yerlerde yetki verilen sulh ceza mahkemelerindebakılacağı ifade edilmiş; böyleliklesürücü belgelerinin geçici olarak gerialınmasına ilişkin uygulamalar, trafik ve sulh cezamahkemelerinin görevi dışında tutulmuş iken;12/07/2013 tarih ve 6495 sayılı Kanun’un 20. maddesiyledeğiştirilen maddenin başlığı,“Sürücü belgelerinin geri alınmasında veiptalinde yetki” şeklinde, madde ise şöyledir:
“Bu Kanunun6 ncı maddesinde sayılan görevlilerin ve trafik tescilkuruluşlarının yetkilendirildiği haller hariç olmaküzere, sürücü belgelerinin geri alınmasına veiptaline sulh ceza mahkemeleri karar verir.
Bu Kanunun 51inci maddesinin ihlali ve 118 inci maddesinin ikinci veüçüncü fıkralarında yazılı “100ceza puanını doldurmak” eylemi nedeniyle sürücübelgelerinin geri alınmasına yine bu Kanunun 6ncı maddesindesayılan görevliler yetkilidir.
Sürücübelgelerinin geçici olarak geri alınması veya iptaline dairverilen kesinleşmiş mahkeme kararı örnekleri,sürücülerin sicillerine işlenmek üzere mahkemelerceilgili trafik birimlerine gönderilir.
Bu Kanunagöre görülen davalar, diğer kanunlara göregörülen davalarla birleştirilemez.
…”
18. 5326 sayılı Kanun’un “Saklı tutulanhükümler” başlığınıtaşıyan 19. maddesi ise şöyledir:
“(1)Diğer kanunlarda kabahat karşılığındaöngörülen belirli bir süre için;
a) Bir meslek vesanatın yerine getirilmemesi,
b)İşyerinin kapatılması,
c) Ruhsat veyaehliyetin geri alınması,
d) Kara, denizveya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferdenalıkonulması,
gibiyaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda buKanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncayakadar saklıdır.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
19. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, adli ve idari yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarakdavacının istemi üzerine son görevsizlik kararınıveren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği veusule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
20. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI’nın, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın idari yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
21. Dava, 2918 sayılı Kanun’un Ek 17. maddesiuyarınca düzenlenen aday sürücü belgesinin iptalineilişkin tutanağın iptali istemiyleaçılmıştır.
22. Uyuşmazlık Mahkemesince, 2918 sayılıKanun’un 12/07/2013 tarih ve 6495 sayılı Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki 112. maddesi ve5326 sayılı Kanun birlikte incelendiğinde, 2918 sayılıKanun’un, bu Kanun’daki suçlarla ilgili davalara bakacakmahkemeler ve yetkilerinin düzenlendiği 112. maddesi uyarınca,sürücü belgelerinin geçici olarak gerialınmasına ilişkin davaların sulh ceza mahkemeleriningörevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı Kanun’un 19.maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığındaöngörülen belirli bir süre için ehliyetin gerialınmasına ilişkin hükümlerin geçici istisnalariçinde sayıldığı dikkatealındığında; sürücü belgeleriningeçici olarak geri alınmasına ilişkin davalara bakmagörevinin idare mahkemesine ait olduğu sonucuna varılmışiken; 2918 sayılı Kanun’un 112. maddesinde yapılan yenidüzenleme ile Kanun’da yer alan göreve ilişkin maddenindeğiştirildiği ve idari yaptırımlarla ilgiliKabahatlerKanunu hükümlerine uygun değişikliğinyapıldığı sonucuna varılmış, 5326 sayılıKanun’un “Saklı tutulan hükümler”başlığını taşıyan 19. maddesinde, “diğerkanunlarda kabahat karşılığındaöngörülen belirli bir süre için, … ehliyetingeri alınması, … gibi yaptırımlara ilişkinhükümler, ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygundeğişiklik yapılıncaya kadar saklıdır” denilerek,ilgili kanununda, bu Kanun hükümlerine uygun değişiklikyapılıncaya kadar saklı tutulan,başka bir deyişle,belirtilen istisnalar içinde sayılan yaptırımlardan biriolan ehliyetin geri alınmasına ilişkin hükmün,12/07/2013 tarih ve 6495 sayılı Kanun’un 20. maddesiyle, 2918sayılı Kanun’un 112. maddesindeyapılandeğişiklik ile yeniden düzenlendiği ve bu kararakarşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yerverilmediği gözetilerek, sürücü belgesi geri almatutanağının iptali istemiyle yapılan itirazların adliyargı yerinde görüleceğine karar verilmiştir.
23. Somut olayda ise, davacının 2918 sayılıKarayolları Trafik Kanunu’nun Ek 17. maddesi uyarıncaadaysürücü belgesinin iptaline karar verilmiştir. Yukarıdaanlatılan nedenler ile sürücü belgesinin belli birsüre için geri alınması değil iptal edildiğihususu dikkate alındığında bu kararın idari davayakonu edilebilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu idari birişlem olduğu ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19.maddesi kapsamında bulunmadığı açıktır.
24. İncelenen uyuşmazlıkta, sürücübelgesinin iptaline ilişkin kararın idarenin tek taraflı birşekilde kamu gücüne dayanarak, üstün hak ve yetkileriçerçevesinde yaptığı bir idari işlemolduğu, bu durumda 5326 sayılı Kanun kapsamındabulunmadığı anlaşıldığından, adaysürücü belgesinin iptaline karşı açılandavanın çözümünde idari yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
25. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Gaziantep 1. İdare Mahkemesinin 10/02/2021 tarih veE.2021/104, K.2021/86 sayılı görevsizlikkararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Gaziantep 1. İdare Mahkemesinin 10/02/2021 tarih ve E.2021/104,K.2021/86 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN