T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/671
KARAR NO : 2023/178
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Mahkumiyet kararının infazı sırasında, haksız olarak verilen disiplin cezası nedeniyle uğranılan manevi zararın giderilmesi istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : N. B
Davalı : Adalet Bakanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Bolu F Tipi YüksekGüvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlüolarak bulunan davacı tarafından, Kocaeli 2 Nolu F Tipi YüksekGüvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda cezasınıçekmekte iken işlediği fiili nedeniyle hakkında tesisedilen Kocaeli 2 Nolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Cezaİnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Başkanlığının15/03/2007 tarih ve 2007/39 sayılı on iki günlükhücreye koyma disiplin cezasının Kocaeli İnfazHakimliğinin 23/10/2020 tarih ve E.2020/5013, K.2020/5568 sayılıkararıyla kaldırıldığından bahisle anılandisiplin cezası nedeniyle uğranıldığı ilerisürülen maddi ve manevi zararlarının tazmini istemiyleidari yargı yerinde dava açılmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Kocaeli 2. İdare Mahkemesi02/07/2021 tarih ve E.2021/824, K.2021/1050 sayılı kararıile, “uyuşmazlığın İnfazHakimliği'nin görev alanına giren uygulamalarındankaynaklandığı,, 4675 sayılı İnfaz HakimliğiKanunu'nun yukarıda yer verilen 4. maddesinde 'işlem ve faaliyetlereilişkin şikayetleri' karara bağlamanın İnfazHakimliği'nin görevinde olduğu düzenlemesine istinaden, buhusustaki şikayete bakmakla görevli olan adli yargı merciininaynı şikayetlerden kaynaklanan tazminat istemliuyuşmazlığın görüm veçözümünde de görevli olduğu, tazminat istemininde adli yargı yerinin görevi kapsamında bulunduğu”gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar vermiştir.Bu karar, davacı tarafça istinaf edilmiştir.
3. İstanbul Bölge İdareMahkemesi 10. İdari Dava Dairesi 09/02/2022 tarih ve E.2021/2506,K.2022/249 sayılı kararı ile, istinaf başvurusunun esastanreddine kesin olarak karar vermiştir.
4. Davacı, bunun üzerineaynı istemle adli yargı yerinde dava açmıştır.
A. Adli Yargıda
5. Kocaeli 5. Ağır CezaMahkemesi 15/06/2022 tarih ve E.2022/139, K.2022/246 sayılıkararı ile, "5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun141. maddesinden sözederek, tazminat istemine konu olabilecek hukukiaykırılıkların tek tek sayıldığı,davacının hakkında uygulanan disiplin cezasına konuhücre cezasının infazı nedeniyleuğradığı zararın tazminini talep ettiği, CezaMuhakemesi Kanunu'nun 141-144 maddelerinde Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminattalebinde bulunulabileceğinin düzenlendiği, CMK'nın 141.maddesinin ilk fıkrasında 'suç soruşturması vekovuşturması sırasında' koruma tedbirlerindeki hukukaaykırılıklar için tazminat verilebileceğinindüzenlediği, infaz aşamasında meydana gelen hukukaaykırılıkların madde kapsamındabulunmadığı, madde metninde buaykırılıkların tahdidi olaraksıralandığı, bu sonuca göre suç soruşturmave kovuşturması dışında kalan hallerde bu maddehükümlerinin uygulanmayacağı, davacının talebininkanun maddesinde sayılan hal ve şartlardan hiç birisi ileuyumlu olmadığı" gerekçesiyle mahkemeningörevsizliğine karar vermiştir. Bu karar, istinaf edilmeksizin02/11/2022 tarihinde kesinleşmiştir.
6. Davacının talebiüzerine dava dosyaları, Kocaeli 5. Ağır Ceza Mahkemesinin07/11/2022 tarih ve 2022/139-Ceza Dava Dosyası sayılı üstyazısı ile Uyuşmazlık MahkemesiBaşkanlığına gönderilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerininİnfazı Hakkındaki Kanun’un, “Açıkceza infaz kurumları” başlığı altındadüzenlenen 14. maddesi şöyledir:
“(1)Açık ceza infaz kurumları, hükümlüleriniyileştirilmelerinde, çalıştırılmaları vemeslek edindirilmelerine öncelik verilen, firara karşı engellerive dış güvenlik görevlisi bulunmayan, güvenlik bakımındankurum görevlilerinin gözetim ve denetimi ile yetinilenkurumlardır. Açık ceza infaz kurumları ihtiyaca göreayrıca;
a) Kadınaçık ceza infaz kurumları,
b) Gençlikaçık ceza infaz kurumları,
şeklindekurulabilir.
…
(3)Hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumundan açıkceza infaz kurumuna ayrılmalarına 89 uncu madde uyarıncayapılan değerlendirme sonucunda karar verilir.
…
(5) Doğrudanaçık ceza infaz kurumuna alınanlar dahil olmak üzere bukurumlardabulunan hükümlülerden;
a) Firar edenlerveya başka bir fiilden dolayı haklarında tutuklama kararıverilenler idare ve gözlem kurulu kararıyla,
b) Kınamadanbaşka bir disiplin cezası alıp, bu cezasıkesinleşmiş olanlar veya asayiş ve düzeninsağlanması amacıyla disiplin cezası kesinleşmemişolsa bile eylemi kurum düzeni ya da kişi güvenliğibakımından tehlike oluşturanlar idare ve gözlem kurulukararıyla,
c)Açık ceza infaz kurumu şartlarına veyaçalışma koşullarına uyumsağlayamayacakları saptananlar idare ve gözlem kurulununkararı ve infaz hâkiminin onayıyla, kapalı ceza infazkurumlarına gönderilirler.
(6)Hükümlülerin, suç ve ceza türlerine göre,açık ceza infaz kurumlarına ayrılıpayrılmamalarına, açık ceza infaz kurumlarındageçirecekleri sürelere, kapalı ceza infaz kurumlarınagönderilmelerine, doğrudan açık ceza infazkurumlarına alınmalarına, doğrudan açık cezainfaz kurumlarına alınanların kapalı ceza infazkurumlarına gönderilmelerine ve diğer hususlara ilişkin usulve esaslar yönetmelikte gösterilir.”
8. “Disiplin cezalarının niteliği ve uygulamakoşulları” başlıklı 37.maddesişöyledir:
“(1)Hükümlü hakkında kurumda, düzenli biryaşamın sürdürülmesi, güvenliğin vedisiplinin sağlanması bakımından kanun, yönetmeliklerile idarenin uyulmasını emrettiği veya gereklikıldığı davranış ve tutumları, kusurluolarak ihlâl ettiğinde, eyleminin niteliği ileağırlık derecesine göre Kanunda belirtilen disiplincezaları uygulanır. Hükümlünün duruşma,sağlık, eğitim ve çalışma gibi nedenlerlegeçici olarak kurum dışında bulunduğu yerler de bufıkranın uygulanması bakımından kurum olarak kabuledilir.
(2) Suçoluşturan eylemlerden dolayı açılan kamu davası,disiplin soruşturması yapılmasını ve cezanınuygulanmasını engellemez."
9. “Disiplin cezaları vetedbirleri” başlıklı 38. maddesi şöyledir:
“ (1)Çocuklar haricindeki hükümlüler hakkındauygulanabilecek disiplin cezaları ağırlık derecesinegöre şunlardır:
a) Kınama.
b) Bazıetkinliklere katılmaktan alıkoyma.
c) Ücretkarşılığı çalışılan iştenyoksun bırakma.
d) Haberleşmeveya iletişim araçlarından yoksun bırakma veyakısıtlama.
e)Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma.
f) Hücreyekoyma.
(2) Toplu,bedensel, zalimane, insanlık dışı veyaküçültücü cezalar disiplin cezası olarakuygulanamaz.”
10. “Hücreye koyma”başlıklı 44. maddesi şöyledir:
“ (1)Hücreye koyma cezası, hükümlünün eylemlerininnitelik ve ağırlığına göre bir günden yirmigüne kadar, açık havaya çıkma hakkısaklı kalmak üzere, geceli ve gündüzlü birhücrede tek başına tutulması ve her türlütemastan yoksun bırakılmasıdır.
...
(3) On birgünden yirmi güne kadar hücreye koyma cezasınıgerektiren eylemler şunlardır:
...
g) Hertürlü ateşli silâh, mermi, patlayıcı madde,kesici, delici, yaralayıcı, bereleyici alet, yakıcı,aşındırıcı, boğucu, bayıltıcı,kör edici gaz ve ecza, her türlü zehir ve uyuşturucuilâç ve madde, cep telefonu, telsiz ve sair elektronikhaberleşme aracını kuruma sokmak, bulundurmak, kullanmak.”
11. “Disiplin nedeniylenakil” başlıklı 55. maddesi şöyledir:
“(1)Hükümlü, hücreye koyma cezasını gerektireneylemlerde bulunması hâlinde kurum yönetimince hakkındadisiplin işlemi yapılır ve kurum en üst amirinin istemiüzerine Bakanlıkça başka kurumlara nakledilebilir.Disiplin cezaları yeni kurumlarda çektirilir.
(2) Buhükümlüler nakledildikleri kurumlarda, mahkeme kararı,kurum güvenliği, can güvenliği veya hastalıksebepleriyle nakil hariç, altı ay kalmak zorundadırlar.”
12. 4675 sayılı İnfazHâkimliği Kanunu’nun “Amaç ve kapsam”başlıklı 1. maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun amacı, infazhâkimliklerinin kuruluş, görev, çalışma esasve usullerini düzenlemektir.
Bu Kanun, ceza infaz kurumları ve tutukevlerindebulunan hükümlü ve tutuklular hakkında yapılanişlemlere veya bunlarla ilgili faaliyetlere ya da Cumhuriyetsavcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazınailişkin verdiği kararlara yönelik şikâyetleriincelemek ve karara bağlamak, ceza ve güvenlik tedbirlerinininfazına ilişkin hâkim veya mahkeme tarafından verilmesigerekli kararları almak, işleri yapmak ve kanunlarla verilendiğer görevleri yerine getirmek üzere kurulan infazhâkimliklerine ilişkin hükümleri kapsar.”
13. “İnfazHâkimliklerinin Görevleri” başlıklı 4.maddesi şöyledir:
“ İnfaz hâkimlikleriningörevleri şunlardır:
1. Hükümlü ve tutukluların cezainfaz kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri,barındırılmaları, ısıtılmaları vegiydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması, bedensel veruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayeneve tedavilerinin yaptırılması, dışarıylailişkileri, çalıştırılmaları gibiişlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek vekarara bağlamak.
2. Hükümlülerin cezalarınıninfazı, müşahadeye tâbi tutulmaları, açıkcezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri;tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlereilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.
3. Hükümlü ve tutuklular hakkındaalınan disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarınınkanun, veya diğer mevzuat hükümlerine aykırıolduğu iddiasıyla yapılan şikâyetleri incelemek vekarara bağlamak.
4. Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izlemekurullarının kendi yetki alanlarına giren ceza infazkurumları ve tutukevlerindeki tespitleri ile ilgili olarak düzenleyipintikal ettirdikleri raporları inceleyerek, varsa şikâyetniteliğindeki konular hakkında karar vermek.
5. Cumhuriyet savcısının ceza vegüvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararlarakarşı yapılan şikâyetleri incelemek.
6. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazınailişkin mahsup, ceza zamanaşımı vehükümlünün ölümü hâllerinde verilecekkararlar da dahil olmak üzere hâkim veya mahkeme tarafındanverilmesi gerekli kararları almak ve işleri yapmak.
7. Kanunlarla verilen diğer görevleriyapmak.
Kanunlarda başka bir yargı merciinebırakılan konulara ilişkin hükümlersaklıdır.”
14. “İnfaz hâkimliğineşikâyet ve usulü” başlıklı 5. maddesişöyledir:
"Ceza infazkurumları ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklularhakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin yada Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinininfazına ilişkin verdiği kararların kanun veya diğermevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiylebu karar, işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihtenitibaren onbeş gün, herhalde yapıldığı tarihtenitibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infazhâkimliğine başvurulabilir.
Şikâyet,dilekçe ile doğrudan doğruya infaz hâkimliğineyapılabileceği gibi; Cumhuriyet başsavcılığıveya ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğüaracılığıyla da yapılabilir. İnfazhâkimliği dışında yapılan başvurular hemenve en geç üç gün içinde infaz hâkimliğinegönderilir. Sözlü yapılan şikâyet, tutanağabağlanır ve bir sureti başvurana verilir.
Şikâyetyoluna, kendisi ile ilgili olmak kaydıyla hükümlü veyatutuklu ya da eşi, anası, babası, ayırt etmegücüne sahip çocuğu veya kardeşi, müdafii,kanunî temsilcisi veya ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulubaşvurabilir.
Şikâyetyoluna başvurulması, verilen kararın, yapılan işlemveya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz. Ancak, infaz hâkimigiderilmesi güç veya imkansız sonuçlarındoğması ve karar, işlem veya faaliyetinaçıkça hukuka aykırı olmasıkoşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda karar,işlem veya faaliyetin ertelenmesine veya durdurulmasına kararverebilir."
15. “İnfaz HâkimliğinceŞikâyet Üzerine Verilen Kararlar”başlıklı 6. maddesi şöyledir:
"Şikâyetbaşvurusu, 5 inci maddede yazılı sürenin geçmesindensonra veya infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanıdışında kalan bir karar, işlem veya faaliyete karşıya da başvuru hakkı olmayan kimselerce yapılmışsainfaz hâkimi, başvuru dilekçesini esasa girmeden reddeder;şikâyet başvurusu başka bir yargı merciiningörevi içerisinde ise o mercie gönderir.
Şikâyetbaşvurusu üzerine infaz hâkimi, duruşmayapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir;ancak, gerek gördüğünde karar vermeden önceşikâyet konusu işlem veya faaliyet hakkında re’senaraştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir;ayrıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyetsavcısının da yazılı görüşünüalır. Disiplin cezasına karşı yapılanşikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veyatutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğerdelilleri toplayıp değerlendirdikten sonra kararını verir.Hükümlü veya tutuklu, savunmasını, hazır bulunmakve vekaletnamesini ibraz etmek koşuluyla avukatıyla birlikte veyaavukatı aracılığıyla yapabilir. İnfazhâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü veyatutuklunun savunmasını ceza infaz kurumunda da alabilir.
İnfazhâkimi, inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezsereddine; yerinde görürse, verilen kararın veya yapılanişlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesinekarar verir.
İnfazhâkimi, bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4/12/2004 tarihlive 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göreinceleme ve işlemlerini yürütür ve kararını verir.
İnfazhâkiminin kararlarına karşı şikâyetçiveya ilgili Cumhuriyet savcısı tarafından, tebliğdenitibaren yedi gün içinde Ceza Muhakemesi Kanunuhükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir. Kanunlarda infazhâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da buhüküm uygulanır.
İtiraz,infaz hakimliğinin yargı çevresinde bulunduğuağır ceza mahkemesine yapılır. İnfaz hâkimiaynı zamanda bu mahkemenin üyesi olduğu takdirde itirazla ilgilikarara katılamaz."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16. Uyuşmazlık MahkemesininMuammer TOPAL'ın Başkanlığında, Üyeler DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI veBilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak songörevsizlik kararını veren mahkemece UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17. Raportör-Hâkim MuratUÇUR'un, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'ninadli yargının görevli olduğu, DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
18. Dava, mahkumiyet kararınınaçık ceza infaz kurumunda infazı sırasında,haksız olarak verilen disiplin cezası nedeniyle uğranılanmaddi ve manevi zararların giderilmesiistemiyleaçılmıştır.
19. Olayda, davacıiddiasının, yukarıda hükümlerine yer verilen 4675sayılı Kanun’un 4. maddesinde yer alan “...disiplintedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun, veya diğermevzuat hükümlerine aykırı olduğu iddiasına”ilişkin olup, bu şikayetleri incelemenin ve kararabağlamanın İnfaz Hâkimliğinin görevindeolduğu düzenlemesine istinaden, bu konulardaki şikayetlerebakmakla adli yargı yerinin görevli olduğunun belirlenmişolduğu, nitekim disiplin cezasının İnfaz Hakimliğinceyargısal denetiminin yapıldığı vekaldırıldığı, aynı şikayetten kaynaklanantazminat istemli davalara da adli yargı yerinde bakılacağı,ancak Mahkememizin adli yargı içerisinde hangi yargı merciininbu davalara bakmakla görevli olduğu hususunda karar verme yetkisibulunmadığı gözetildiğinde, bu belirlemenin ilgiliyargı kolunun kendi içerisinde yapılması gerektiğisonucuna varılmıştır.
20. Yukarıda belirtilen hususlargöz önünde bulundurularak, Kocaeli 5. Ağır CezaMahkemesinin 15/06/2022 tarih ve E.2022/139, K.2022/246 sayılıgörevsizlik kararınınkaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B. Kocaeli 5. Ağır CezaMahkemesinin 15/06/2022 tarih ve E.2022/139, K.2022/246 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, OYBİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN