T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/557
KARAR NO : 2023/170
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Fiili el atma durumu olmayan ve imar planında kamusal hizmetlere ayrılmış bulunan taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle açılan tazminat davasının, 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür." hükmü uyarınca, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : M. G
Vekili : Av. M.Ö
Davalılar: 1- Konyaaltı BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. M. T
2- Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. M. C. I
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, davacının hissedarı olduğutaşınmaza kamulaştırma yapılmaksızın elatıldığından bahisle adli yargı yerinde tazminatdavası açmıştır.
2. Davalı Bakanlık vekili, yasal süresi içindeverdiği cevap dilekçesi ile dava konusu taşınmaza fiilenel atılmadığını ve bu nedenleuyuşmazlığın idari yargı yerinde görülmesigerektiğini ileri sürerek yargı yolu itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Antalya 8. Asliye Hukuk Mahkemesi 29/06/2022 tarih ve E.2021/79sayılı kararı ile, "taşınmazın uzunyıllardan beri kamu hizmetine tahsis edilmiş olması ve fiilen elatılmamış olsa dahi mülkiyet hakkının süresibelirsiz şekilde kısıtlanması nedenleriyle"davalıidarenin görev itirazının reddine karar vermiştir.
4. Davalı vekili, 2247 sayılı Kanun'un 12. maddesindebelirlenen yasal süre içinde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiyle başvurudabulunmuştur. Mahkemenin 29/06/2022 tarihli yazısı ile, talepdoğrultusunda dava dosyası DanıştayBaşsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcılığınca, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesininl. fıkrasının (b) bendi hükmü gereğince idariişlem olan imar planlarındaki hukuki el atmalardan kaynaklanantazminat istemlidavalarda idari yargı yerinin görevli olduğugörüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına karar verilerek, dosya UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmiştir.
6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre, benzer dosyalardakidüşüncesi bilinmekle, Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının yazılı düşüncesiistenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu"başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Mahkemelerinkuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılamausulleri kanunla düzenlenir."
8. 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
9. 6745 sayılı Kanun'la 2942 sayılı Kanun'a eklenenEk Madde 1'in birinci fıkrasının "Bu süreiçerisinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhâlinde taşınmazların malikleri tarafından, buKanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir." şeklindekiikinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/181,K.2018/111 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
10. 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasınaeklenen cümle şöyledir:
"Busüre içinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhalinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür. "
11. 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasının son durumu şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır.(İptal: Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.: 2016/181 K.:2018/111 sayılı Kararı ile) (Ek cümle:16/11/2022-7421/3md.) Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür."
B. Yargı Kararları
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 tarihli ve E.2019/213,K.2019/416 sayılı kararında; Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018tarihli ve E.2016/181, K.2018/111 sayılıiptal kararının,Uyuşmazlık Mahkemesinin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birduruma yol açmadığı belirtilmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"...İptaledilen bölüm içerisinde kalan 'Bu süre içerisindebelirtilen işlemlerin yapılmaması hâlindetaşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunungeçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir.' cümlesikapsamında, bakılan görev uyuşmazlığındayargı yolunun değişip değişmeyeceği hususuirdelendiğinde; davacıların taşınmazlarıüzerinde tasarruf etme hakkınınkısıtlanmasının, idarenin bir eyleminden değil, idari birişlem niteliğindeki imar planından kaynaklanması;davacıların bu işlem sebebiyle doğduğunu iddiaettikleri zararın ancak idari yargıda açılacak bir tamyargı davasına konu edilebileceğinin tartışmasızolmasının yanında; Anayasa Mahkemesinin belirtilenkararının gerekçesinde; bu konuya ilişkinuyuşmazlıkların adli yargıda görülmesiningerektiği, diğer bir anlatımla taşınmazınmalikleri tarafından idari yargıda davaaçılabileceğinin hukuka aykırı olduğuyönünde herhangi bir irdelemeye yer verilmediği gözetildiğinde;Mahkememizin bu konuda istikrar bulmuş kararları doğrultusunda,yargı yolunun değişmesini gerektirecek bir durumbulunmadığı sonucuna varılmıştır...."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilinin,anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
15. Dava, davacının hissedarı olduğutaşınmaza kamulaştırma bedeli ödenmeksizin idaretarafından el atıldığından bahisle, oluşanzararın tazmini istemiyle açılmıştır.
16. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasal düzenlemeylekabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
17. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni yasal düzenleme ilegörevsiz hale gelmiş ise, davanınaçıldığı anda görevli olan ve fakat yeniKanun'a göre görevsiz hale gelen mahkemenin görevsizlikkararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni Kanun'daki görevkuralının, değişikliğin yürürlüğegirmesinden sonra açılacak davalarda uygulanacağına dairintikal hükümlerinin varlığı halinde, mahkemecegörevsizlik kararı verilemeyeceği açıktır.
18. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir yasaldeğişiklik ile görevsiz mahkeme o dava için görevlihale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
19. Olayda, dava konusu taşınmazın "ilkokulalanı" olarak ayrıldığı, dosyakapsamında taşınmaza fiili el atıldığıyolunda bir bilgi ve belgenin bulunmadığıanlaşılmaktadır.
20. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemleri, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
21. Bu bakımdan, idarece kamu gücü kullanılarak,tek yanlı biçimde yapılanuygulamalar sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararları ile2577sayılıKanun'un 2/1-b. maddesi kapsamında,imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmekte ise de, somut uyuşmazlıktagörevli mahkemeyi belirleyen ve 26/11/2022 tarihli ve 32025sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasınaeklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür. "hükmü uyarınca, davanınçözümündeadliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
22. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, DanıştayBaşsavcısınınbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
27/02/2023 tarihinde,OY BİRLİĞİYLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN