T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/4
KARAR NO : 2023/101
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: İdarece yapılan yol çalışması nedeniyle oluşan heyelan sonucundadavacıya aittaşınmazdauğranılan zararıntazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :M. T
Vekili :Av. M. Y
Davalı :Karayolları 11. Bölge Müdürlüğü
Vekili :Av. V. B
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, Çukurca ilçesi, ..... (....)Mahallesinde bulunan ....ada .... ve ....parsel sayılıtaşınmazların müvekkiline ait olduğunu, davalıidarenin kamulaştırma yapmadan, yol çalışmasıprojesi nedeniyle taşınmazı haksız yere işgalettiğini, taşınmazın bütünlüğü vesemerelerinde büyük zararlar oluştuğunu, plansız yolçalışması sonucundataşınmazda kayma meydanageldiğini, yapılan setlerin çap ve büyüklüklerinedeniyle taşınmazın bütünlüğününbozulduğunu, çalışma nedeniyle müvekkilinintaşınmazdan elde ettiği kazanımlardan da yoksunkaldığını ifade ederek; her türlü dava ve talephakları saklı kalmak kaydı ile el atma tarihinden itibaren yasalfaiz işletilerek; 1-..... ada ..... parsel sayılıtaşınmaz için 5 TL ecrimisiltazminatı, taşınmazın kamulaştırmasız elatılan kısmı için 5 TL, taşınmazınbütünlüğünün bozulmasından dolayıdeğer düşüklüğünün oluşmasınedeniyle 5 TL olmak üzere toplamda 15 TL, 2-.... ada ....parselsayılı taşınmaz için 5 TL ecrimisil tazminatı,taşınmazın kamulaştırmasız el atılankısmı için 5 TL, taşınmazınbütünlüğünün bozulmasından dolayıdeğer düşüklüğünün oluşmasınedeniyle 5 TL olmak üzere toplamda 15 TL tazminatın el atmatarihinden itibaren işleyecekfaizi ile birlikte tahsili istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Çukurca Asliye Hukuk Mahkemesi 13/05/2022 tarihindeyapılan duruşmadaE.2022/36 sayı ile, .... ada ....parselsayılı taşınmaz yönünden davanın tefriki ileayrı bir esasa kaydedilmesine; ....ada .....parsel sayılıtaşınmaz yönünden ise, davanın kısmenkabulüne, kısmen reddine karar vermiştir.
3. .... ada ....parsel sayılı taşınmazyönünden tefrik edilen dava, Mahkemenin E.2022/83 sayılıesasına kaydedilmiştir.
4. Çukurca Asliye Hukuk Mahkemesi 16/05/2022 tarih veE.2022/83, K.2022/74 sayı ile, .... ada ....parsel sayılıtaşınmaza davalı idare tarafından herhangi bir fiili elatma olmadığı ve uyuşmazlığın idariyargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahislegörevsizlik kararı vermiş, bu karar istinaf yolunabaşvurulmayarak kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısımları şöyledir:
"...mahkemece refakatealınan bilirkişilerle birlikte 15/03/2022 tarihinde icra edilenkeşif sonucunda hazırlanan 23/03/2022 havale tarihli fenbilirkişi raporuna göre;yol güzergâhının ....ada....nolu parseli kapsamadığı fakat parselin hemen kuzeytarafından geçen yol çalışması nedeni ile....ada ....nolu parselde heyelan meydana geldiğinin tespitedildiğinin anlaşıldığı,dava konusutaşınmaza davalı idare tarafından herhangi bir fiili elatma mevcut olmadığı ancak davalı idare tarafındangerekli önlemler alınmadan dava konusu taşınmazdışında yapılan yol çalışmasısebebiyle taşınmazda heyelan meydana geldiğianlaşıldığından, Hakkari ili Çukurcailçesi .....(....) Mah. bulunan .... ada ....parsel sayılıtaşınmaza ilişkin dava tefrik edilerek mahkememizin iş bu 2022/83Esas sırasına kaydı yapılmıştır.
Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 6.Hukuk Dairesi'nin 05/04/2019 tarih, 2019/1228 Esas 2019/1669 Kararsayılı "...Davalı Karayolları GenelMüdrülüğü yargı yolu yönündendavanın reddini savunmuştur. Davalı Karayolları GenelMüdürlüğü bir kamu kurumu olup, kural olarak,işlem ve eylemleri kamusal nitelik taşır. Somut olayda,davalı idare tarafından gerekli tedbirler alınmaksızınyol yapım çalışması sonucundataşınmazlarında heyelan meydana gelip maddi zararoluştuğu iddia edilmiştir. Görevin hiç veyagereği gibi yerine getirilmemesi hizmet kusuru niteliğindedir.Anlatılan olay doğrultusunda davalının hizmet kusurunadayanılarak tazminat istendiği anlaşılmaktadır.İdarenin hizmet kusurundan doğan zararlardan dolayı, İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesi gereğince İdareyekarşı idari yargı yerinde tam yargı davasıaçılması gerekir. Görev sorunu, açıkçaveya hiç ileri sürülmese de kendiliğinden (re'sen)dikkate alınır. (Yargıtay 4. H. D sinin benzer bir olayla ilgili30/04/2015 tarih 2015/4289 E-2015/5389 Karar sayılı ilamı)Yukarıdaki açıklamalar ışığıaltında ilk derece mahkemesince uyuşmazlığınçözümünde idari yargı yerinin görevliolduğu benimsenerek yargı yolu bakımından mahkemeningörevsizliği nedeniyle dava dilekçesinin reddine kararverilmesi gerekirken, işin esasına girilmesi usul ve yasayaaykırı olduğundan... " şeklindeki emsal niteliktekiilamı da gözetilerek, dava konusu Hakkari ili Çukurca ilçesi.....(....) Mah. bulunan .... ada ....parsel sayılıtaşınmaza davalı idare tarafından herhangi bir fiili elatma olmadığı, somut olayda davalı idarenin hizmetkusurunun söz konusu olduğu ve davalı idare yönündenidare mahkemesinde tam yargı davası açılmasıgerektiğinden görev yönünden davanın reddine,mahkememizin görevsizliğine dair, aşağıdakişekilde hüküm kurulmuştur. "
5. Davacı vekili bu kez, müvekkiline ait Hakkari ili,Çukurca ilçesi, ..... (....) Mahallesi, .... ada ....parselsayılı taşınmazın etrafında yapılan yolyapım çalışması sırasındataşınmazın büyük bir kısmında heyelanolduğundan bahisle uğranılan zararakarşılıkşimdilik 10.000 TL tazminatın, zararınmeydana geldiği tarihten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikteödenmesine karar verilmesi istemiyleidari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
6. Van 3. İdare Mahkemesi 10/10/2022 tarih ve E.2022/2447sayı ile, davanınçözümünde adliyargı yerinin görevli bulunduğu gerekçesiyledosyanın 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine, karar verilinceye kadar işinincelenmesinin ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgilikısımları şöyledir:
"...YüksekMahkeme kararları değerlendirildiğinde; plan ve projekapsamı haricinde, ağaçların zarargördüğü, sulama kanallarının tahripedildiği, hafriyat ve kazı çalışmalarısebebiyle toprak, taş ve molozların taşınmaz üzerindebırakıldığı iddialarıyla, uğranılanzararların tazmini istemiyle açılan davaların adliyargı yerince görüleceği anlaşılmaktadır.
Bu durumda, gerekdavacının beyanı gerekse Çukurca Asliye Hukuk Mahkemesitarafından yapılan keşif incelemesi neticesinde düzenlenen23/03/2022 tarihli bilirkişi raporunda yolçalışmaları nedeniyle heyelan meydana geldiğine veheyelandan etkilenen alanların gösterildiğine dair yapılantespitler sonucunda taşınmazın zarar gördüğüanlaşıldığından davalı idareninkamulaştırma işlemi gerçekleştirmedenuyuşmazlığa konu taşınmaza fiilen elatmasının (kamulaştırmasız el atma) yukarıdaaçıklanan "idari eylem" niteliğindeolmadığı ve ortada idari eylemden kaynaklanan bir tazminatdavasından bahsetme imkanı bulunmadığından,davacı tarafından idarenin taşınmazına fiili elatması sonucu uğranıldığı ileri sürülenzararının tazmini istemiyle açtığı davanıngörüm ve çözümünde adli yargınıngörevli olduğu sonucuna ulaşılmaktadır."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasışöyledir:
"...
İdare, kendieylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
8. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisininsınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
" 1.(Değişik: 10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a) (İptal:Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılıkararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarîişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga:2/7/2018 - KHK-703/185 md.)"
9. 2577 sayılı Kanun'un "İptal ve tam yargıdavaları" başlıklı 12. maddesi şöyledir:
"İlgililerhaklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıylaDanıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruyatam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarınıbirlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davasıaçarak bu davanın karara bağlanması üzerine, buhusustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halindeverilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyledoğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresiiçinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde deilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma haklarısaklıdır."
10. Aynı Kanun'un "Doğrudan doğruya tamyargı davası açılması"başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"1. İdarieylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari davaaçmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerineveya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren biryıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içindeilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesiniistemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamen reddi halinde, bukonudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istekhakkında otuz gün içinde cevap verilmediği takdirde busürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içindedava açılabilir.
2. Görevliolmayan adli yargı mercilerine açılan tam yargıdavasının görev yönünden reddi halinde sonradan idariyargı mercilerine açılacak davalarda, birinci fıkradaöngörülen idareye başvurma şartı aranmaz."
B. Yargı Kararları
11. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun11/02/1959 tarih ve E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararının,III. bölümü şöyledir:
“İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundanbaşka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına amme teşekkülünündilediği gibi el atma hakkı bulunmadığı ve plan veprojelere ve şartnamelere başkasının malına ihtiyacagöre el atılabilmesini gerektirecek esaslar konulamayacağıcihetle, haksız fiilden doğan bir tazminat davasısayılır.
Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentteanılan davalar, içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, adli ve idari yargı yerleri arasında "Hakkariili, Çukurca ilçesi, ..... (....) Mahallesi, .... ada ....parselsayılı taşınmaz kapsamında uğranılanzararın tazmini istemi yönünden"görevuyuşmazlığıoluştuğu, Mahkemece idari yargıdosyasının ekinde adli yargı dosyası ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK'in,davanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
14. Dava, idarece yapılan yol çalışmasınedeniyle oluşan heyelan nedeniyledavacıya ait Hakkari ili,Çukurca ilçesi, ..... (....) Mahallesi, .... ada ....parselsayılı taşınmazda uğranılan zararın tazminiistemine ilişkin bulunmaktadır.
15. İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
16. Dava dosyalarının incelenmesinden,davacıya ait Hakkari ili, Çukurca ilçesi, .....(....)Mahallesinde bulunan ..... ada .... ve .... parsel sayılıtaşınmazlara, Karayolları 11. BölgeMüdürlüğü'nün kamulaştırma yapılmaksızınyapmış olduğu yol çalışması projesinedeniyle taşınmazlara verdiği zararların tazmini veecrimisil ödenmesi istemiyle dava açıldığı,adli yargı yerinde yapılan keşif ve sonrasında fenbilirkişisi tarafından düzenlenen 23/03/2022 havaletarihliraporda, dava konusu ....ada ....no.lu parseli kapsayan mevcuttaaçık olan bir yolun bulunduğu, yolgüzergâhının ....ada ....no.lu parselikapsamadığı fakat hemen kuzey tarafından geçen yolçalışması nedeni ile ....ada ....nolu parselde heyelanmeydana geldiğinin tespit edildiği, ....ada ....no.lu parselde fiilenel atma saptandığından bu parsele yönünden mahkemeceişin esasına ilişkin karar verildiği, ....ada ....no.luparseldefiili bir el atma bulunmadığıanlaşıldığından dosyanın tefriki ile ayrıbir esasa kaydedilmesine karar verildiği, idari yargı yerinde ise....ada ....no.lu parsele yönelik olarak, davalı idareninyükümlülükleri kapsamında gerekli önlemlerialmadığı ve zararın bu nedenle oluştuğu iddiaedilerek dava açıldığıanlaşılmıştır.
17. Bu durumda, görevuyuşmazlığına konu davanın idarenin görevindeolan kamu hizmetini yürüttüğü sıradaki eylemindenya da eylemsizliğinden doğan zararın giderilmesine yönelikolarak açıldığının kabulü gerekir.
18. Kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuka uygun olarakyürütülüp yürütülmediğinin; kamuyararına uygun şekilde işletilip işletilmediğinin,hizmet kusuru ya da başka bir nedenle idarenin sorumluluğu bulunupbulunmadığının yargısal denetiminin, 2577sayılı Kanun’un 2. maddesinde idari dava türleriarasında sayılan idari işlem ve eylemlerden dolayı zararauğrayanlar tarafından açılacak tam yargı davasıkapsamında, idari yargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
19. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Van 3. İdare Mahkemesinin 10/10/2022 tarih ve E.2022/2447sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Van 3. İdare Mahkemesinin 10/10/2022 tarih ve E.2022/2447sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE,
27/02/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİİLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN