T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/40
KARAR NO : 2023/130
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Davacının taşınmazından kamulaştırma yapılmaksızın su kanalı geçirilmesi ve tarımsal faaliyette bulunulamaması nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararın tazmini istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :Y. D
Vekili :Av. İ. H. K
Davalı :Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
Vekili :Av. A. T
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin Gaziantep iliKarkamış ilçesi ..... Köyü, .... ada .... parselsayılı taşınmazın maliki olduğunu, davalıtarafından haklı ve geçerli bir nedene dayanmaksızınkamulaştırmasız el atılmak suretiyle müvekkilinintaşınmazından su kanalı geçirildiğini,taşınmazın tarımsal faaliyetlerdekullanılmasının mümkün olmadığını,ekili alanların zarar görmesi nedeniyle arazisinikullanamadığı ve tasarrufta bulunamadığını,mağduriyetin giderilmesi için davalı idareye bildirimdebulunulduğu ancak dikkate alınmadığını,tarım arazisindeki ağaçların kuruduğunu,davalının bu hususta tam kusurlu olduğunu ileri sürerek,kuruyan ağaç bedelinin, verim kaybının, eski hale getirmebedelinin, ecri misil bedeli olan şimdilik 5.000 TL maddi tazminatın,haksız fiilin meydana geldiği tarihten itibaren mevduata işlenenen yüksek faiz ile birlikte ödenmesine karar verilmesiistemiyleadliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Nizip 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 23/02/2021 tarih ve E.2020/116,K.2021/42 sayılı kararı ile, davanın idariyargıda görülmesi gerektiğinden bahisle davaşartı yokluğundan davanın usulden reddine kararvermiş, karar kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Davacıtaraf dava dilekçesini öncelikle davasını Gaziantep SuKanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüneyöneltmiş, daha sonra 19.11.2020 tarihli HMK 124 maddesikapsamında tarafta iradi değişiklik talebinde bulunarak,davanın Devlet Su İşlewri GenelMüdürlüğüne yönlendirmesini talep etmiştir.Davacının bu talebi mahkememizce 01.12.2020 tarihli ara kararıile kabul görmüş ve davalı Gaski GenelMüdürlüğünün HMK 124/4 maddesindeki haklarısaklı kalmak kaydıyla, Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğünün davaya davalı sıfatıile kaydı sağlanarak dava dilekçesi ve eklerinin ve arakararının Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğüne tebliğ edilmesine kararverilmiştir.
İYUK'un2. Maddesine göre idari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan zarara uğramış kişilertarafından açılan tam yargı davaları, idari davatürleri arasında sayılmıştır.
Dosyadakibilgi ve belgelerden davalı DSİ kanalları yapılmasısebebiyle davacının taşınmazının altındankanalizasyon borusu geçirmesi suretiyle, ekili alanlara zararverdiği iddiasıyla maddi tazminat isteminde bulunduğuanlaşılmaktadır. Kanal yapımı idarenin plan ve projekapsamında yürüttüğü bir faaliyet olupdavacı tarafından idarenin haksız bir fiilinedayanılmadığından, istemin idarenin hizmet kusurunadayandığı anlaşılmaktadır.
11/2/1959günlü ve 17/15 sayılı Yargıtay içtihatıbirleştirme kararının 1. bendinde açıkçabelirtildiği gibi, bir kamu kurumu tarafından verilen kararlarüzerine plan ve projesine göre bir yol yapılmasıdolayısıyla evinin duvarı yıkılan veya bodrumkatını sel basan, bir su tesisi yapılması neticesindetarlasındaki sular çekilip ağaçları ve mahsullerikuruyan veya tarlası ekilemez hale gelen yahut tarlasınınkenarından geçen derenin kuruması yüzündentarlası susuz kalan veya su tesisinin bozukluğu yahutbakımındaki ihmali yüzünden tarlasını sularbasıp bu suların getirdiği kumlardan dolayı tarlasıartık ekilemeyecek duruma düşen kimseninuğradığı zararlar gibi zararlar idari kararın vefiilin neticesinde meydana gelen zararlardır.
Zirabir kamu kurumunun görevlerinden olan bir işi yapmayıkararlaştırması idari bir karar olduğu gibi, bu kararıyerine getirmek üzere plan ve projeler yapıp o plan ve projelergereğince iş görmesi de verilen kararın neticesi olan bireridari eylemdir. O halde söz edilen kararda örnek olarak belirtilen bueylemlerden doğan zararların ödettirilmesi istekleri2577sayılı İdari Yargılama Usulu Kanununun 2. maddesihükmüncebir tam yargı davasıdır. Bu davalara bakmagörevi idari yargı yerine aittir... "
3. Davacı vekili bu kez aynı istemle idariyargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Gaziantep 3. İdare Mahkemesi 19/12/2022 tarih ve E.2022/1509sayılı kararı ile, davalı idarece yapılan sulamasuyu kanalının bir kısmının davacıya aittaşınmaz içerisinden geçirildiği, ancak ortadaproje bulunsa dahi 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunuuyarınca herhangi bir kamulaştırma yapılmaksızındavacı taşınmazına kamulaştırmasız elatıldığı, bu durumda kişilerin mülkiyetine elatma, diğer bir deyişle, haksız fiil neticesiuğranılan bir zararın sözkonusu olduğu, ortada idariişleme dayalı idari bir eylem bulunmadığı davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasışöyledir:
"İdare,kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
6. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1.(Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a) (İptal:Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılıkararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarîişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
B. Yargı Kararları
7. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk GenelKurulunun 11/02/1959 tarihli, E.1958/17, K.1959/15 sayılıkararının III. bölümü şöyledir:
“...III-İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundan başka,bir amme teşekkülü tarafından bir tesisin yaptırılmasısırasında Devlet malı olmayan yerlerden toprakalınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentteanılan davalar, içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur ...”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
8. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; dosya üzerinde 2247sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Kanun'un 19.maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, idariyargı dosyasının Mahkemece, ekinde adli yargı dosyasıile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
9. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
10. Dava, davacının maliki olduğutaşınmazından kamulaştırmayapılmaksızın su kanalı geçirilmesi ve tarımsalfaaliyette bulunulamaması nedeniyle uğranıldığıileri sürülen zararın tazmini istemiyleaçılmıştır.
11. İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu, idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız el atıldığıveya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
12. Davacı vekili, müvekkilinin Gaziantep iliKarkamış ilçesi ..... Köyü, .... ada .... parselsayılı taşınmazın maliki olduğunu, davalıtarafından haklı bir nedene dayanmaksızınkamulaştırmasız el atmak suretiyle dava konusutaşınmazdan su kanalı geçirildiğini, bu nedenletarımsal faaliyetin mümkün olmadığını, ekilialanların zarar gördüğü, arazidekiağaçların kuruduğu, davalının bu hususta tamkusurlu olduğunu ileri sürerek, kuruyan ağaç bedelinin,verim kaybının, eski hale getirme bedelinin ve ecri misil bedelinintahsili için tazminat davası açmıştır.
13. Dava dosyalarının incelenmesinden, adli ve idariyargı yerlerince uyuşmazlığınçözümü amacıylayerinde keşif yapılıpbilirkişi raporu alınmadığı, davacıtaşınmazı ile ilgili kamulaştırma işlemiyapılıp yapılmadığına yönelik herhangi birbilgi ve belgenin de dosyaya sunulmadığıanlaşılmıştır.
14. Somut olay ve dosya kapsamı bir bütün olarakincelendiğinde, mülkiyeti davacıya ait taşınmazdan, sukanalı geçirilmesi ve tarımsal faaliyette bulunulamamasınedeniyle meydana gelen zararın tazmini söz konusu olduğundan,davanın haksız fiilden doğan bir tazminat davası olarakdeğerlendirilmesi gerekmektedir.
15. Bu duruma göre, açılan dava ile idarenin ayni birhakka müdahalesinin hukuka uygunluğunun yargısal denetimi talepedilmekte olup,bir idari tasarrufun iptalinin ya da böyle bir tasarrufnedeniyle uğranılan zararın tazmininin istenilmemişbulunması karşısında, haksız fiilden doğanzararların tazmini davasının, özel hukukhükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevli bulunduğusonucuna varılmıştır.
16. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Gaziantep 3. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile, Nizip 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/02/2021 tarih veE.2020/116, K.2021/42 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Gaziantep 3. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜile, Nizip 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/02/2021 tarih ve E.2020/116,K.2021/42 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞI OYU veOY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava, davacının maliki olduğutaşınmazından kamulaştırmayapılmaksızın su kanalı geçilmesi ve tarımsalfaaliyette bulunulamaması nedeniyle uğranıldığı ilerisürülen zararın tazmini istemiyleaçılmıştır.
Dosyanın incelenmesinden, davalı idare fazladan sukanalları yapılması sebebiyle davacınıntaşınmazının altından kanalizasyon borusugeçirmesi suretiyle, ekili alanlara zarar verdiği iddiasıylamaddi tazminat isteminde bulunduğu, kanal yapımınınidarenin plan ve proje kapsamında yürüttüğü birfaaliyet olup davacı tarafından idarenin haksız bir fiilinedayanılmadığından, istemin idarenin hizmet kusurunadayandığı anlaşılmaktadır.
Kamu kurumunun görevlerinden olan bir işi yapmayıkararlaştırması idari bir karar olduğu gibi, bu kararıyerine getirmek üzere plan ve proje yapıp o plan ve projelergereğince iş görmesi de verilen kararın neticesi olan bireridari eylemdir. O halde bu eylemlerden doğan zararların ödettirilmesiistekleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulu Kanununun 2.maddesi hükmünce bir tam yargı davası niteliğinde olupbu davalara bakma görevi de idari yargı yerlerine aittir.
Bu itibarla, davacının uğranıldığıileri sürdüğü zararın tazmini istemiyleaçtığı davanın çözümününidari yargının görevinde bulunduğu sonucunavarıldığından uyuşmazlığınçözümünde adli yargıyı görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyorum.
Üye
AhmetARSLAN