T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/97
KARAR NO : 2023/189
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Davacıların taşınmazında baraj yapım çalışmaları sırasında ve sonrasında değer azalışına neden olunduğundan bahisle hizmet kusurundan kaynaklı maddi zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar : H. A ve diğerleri.
Vekili : Av. İ. V
Davalı : DSİ GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. D. S
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacılar vekili, Deriner Barajının yapımçalışmaları sırasında ve barajgölünün su tutumundan sonra davacıların malikiolduğu taşınmazının ekonomik bakımdansürekli şekilde kullanılamaz hale geldiğinden bahisle,taşınmazın kamulaştırılması ve zararıngiderilmesi talepli başvurunun reddi üzerine, davalı kurumunhizmet kusurundan kaynaklı maddi zararın ve taşınmazdeğerinin tazmini talebiyle idari yargı yerinde tam yargı davasıaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Rize İdare Mahkemesi 27/09/2018 tarih ve E.2016/1074,K.2018/624 sayılı kararı ile, "davacıya aittaşınmazda hizmet kusuru nedeniyle taşınmazda meydana gelendeğer azalışına karşılık 9.014,49 TL madditazminatın tahsiline" karar vermiştir. Bu karar, davalıtarafça istinaf edilmiştir.
3. Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi09/07/2019 tarih ve E.2018/1697, K.2019/1037 sayılı kararı ile; "davalıidareye yapılan başvurunun taşınmazınkamulaştırılmasına ilişkin olduğu veKamulaştırma Kanunu’nun 12. maddesi kapsamında kısmikamulaştırmanın yapılıpyapılamayacağına dair uyuşmazlığın adliyargı yerinde görülmesi gerektiği" gerekçesiyle,istinaf başvurusunun kabulü ile istinafa konu kararınkaldırılmasına ve yargı yolu yönünden kararverilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarakkarar vermiştir.
4. Rize İdare Mahkemesi 13/09/2019 tarih ve E.2019/507,K.2019/577 sayılı kararı ile; Bölge İdareMahkemesince verilen kaldırma kararı ve gerekçesiuyarınca, davanın görev yönünden reddine kararvermiştir.
5. Samsun Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi27/02/2020 tarih ve E.2019/1671, K.2020/236 sayılı kararı ile,istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermiş veböylelikle idari yargı yerinde verilen görevsizlik kararıkesinleşmiştir.
6. Davacı vekili, bunun üzerine adli yargı yerindetazminat davası açmıştır.
B. Adli Yargıda
7. Artvin Asliye Hukuk Mahkemesi 09/02/2021 tarih ve E.2020/175,K.2021/63 sayılı kararı ile; "idarenin hizmetkusurundan kaynaklı zararın tazmini davasının idariyargı yerinde görülmesi gerektiği" gerekçesiyleyargı yolunun caiz olmaması sebebiyle davanın usulden reddine vekararın kesinleşmesini müteakip dosyalarınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
8. Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi 20/12/2022tarih ve E.2022/283, K.2022/1903 sayılı kararı ile, istinafbaşvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermiş veböylelikle adli yargı yerinde verilen görevsizlik kararıkesinleşmiştir.
9. Kararın kesinleşmesini müteakip görevsizlikkararlarına konu dava dosyaları, davacı vekilinin talebiüzerine, Artvin Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/01/2023 tarih ve 2020/175Esas sayılı üst yazısı ile, görevli yargıyerinin belirlenmesi talebiyle Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
10. Anayasa'nın 125. maddesinin sonfıkrası şöyledir:
"İdare,kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
11. 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1.(Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a)(İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47sayılı kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.)İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b)İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
B. Yargı Kararları
12. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun11/02/1959 tarihli, E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararının,III. Bölümünde şöyledir:
“İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundanbaşka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkı bulunmadığıve plan ve projelere ve şartnamelere başkasının malınaihtiyaca göre el atılabilmesini gerektirecek esaslarkonulamayacağı cihetle, haksız fiilden doğan bir tazminatdavası sayılır.
Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentteanılan davalar, içtihadı birleştirme kararının dışındakaldıklarından kararın bunlara şümulü yoktur”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak songörevsizlik kararını veren mahkemece UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hakim Murat UÇUR'un davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
15. Dava, Artvin ili, Merkez ilçesi, Sakalar Köyündebulunan 158 ada ve 113 sayılı parseldekitaşınmazının idarece yapılan Deriner Barajınedeniyle ekonomik bakımdan sürekli şekilde kullanılamazhale geldiğinden bahisle, taşınmazınkamulaştırılması ve zararın giderilmesi taleplibaşvurunun reddi üzerine, davalı kurumun hizmet kusurundan kaynaklımaddi zararın ve taşınmaz değerinin tazmini talebiyleaçılmıştır.
16. İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu, özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği, yerleşikyargısal içtihatlarla kabul edilmiş bulunmaktadır.
17. Olayda, ilk olarak idari yargı yerindeaçılmış olan davada yapılan keşif sonucualınan ve hükme esas alınan bilirkişi raporunda,özetle; "dava konusu taşınmazda barajgölünün su dolmasıyla birlikte duraylı heyelankütlesinin kısmen hareketlendiği ve taşınmazdaheyelanlara sebebiyet verdiği, bunun yaya ulaşımınıolumsuz etkilediği, taşınmazda ikameti tehlikeli halegetirdiği, sulu tarım yapma imkânınızorlaştırdığı ve bu durumun davacının taşınmazınısürekli kullanılamaz hale getirmemekle birlikte değerazalışına neden olduğu, taşınmaza fiilen elatılmadığı" tespit edilmiştir.
18. Bu durumda dosya kapsamı, alınanbilirkişi raporundaki maddi tespitler ve taşınmazlara fiilen elatılmadığı olgusu birlikte dikkatealındığında, idarenin görevinde olan kamu hizmetiniyürüttüğü sıradaki eyleminden veyaeylemsizliğinden doğan zararın giderilmesine yönelik olarakdavanın açıldığının kabulü gerekir.
19. Bu nedenle, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuka uygun olarakyürütülüp yürütülmediğinin; kamuyararına uygun şekilde işletilip işletilmediğinin, hizmetkusuru ya da başka bir nedenle idarenin sorumluluğunun bulunupbulunmadığının yargısal denetiminin, 2577sayılı Kanun'un 2. maddesinde idari dava türleri arasındasayılan idari işlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlartarafından açılacak tam yargı davasıkapsamında, idari yargı yerinde görülmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.
20. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Rize İdare Mahkemesinin 13/09/2019 tarih ve E.2019/507,K.2019/577 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeİDARİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Rize İdare Mahkemesinin 13/09/2019 tarih veE.2019/507, K.2019/577 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde OY BİRLİĞİYLE KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN